Ad Valvas 1992-1993 - pagina 525

AD VALVAS 1 0 JUNI 1 9 9 3

PAGINA 7 C s * -

Wet onduidelijk voor telewerlters Arbeidsrecht moeilijk toepasbaar voor werknemers die thuis aan de slag zijn Overvolle forenzentreinen omzeilen, zelf je werktijden bepalen en tussendoor de kinderen van school halen. Veel werknemers die thuis werken en via de computer in verbinding staan met hun broodheer zijn dik tevreden over dat telewerken. Het bestaande arbeidsrecht schiet echter tekort in deze nieuwe arbeidsvorm, oordeelt mr. H.H. de Vries, die vandaag op de juridische aspecten van huistelematica promoveert. Illustratie Aad Meijer

AijanSpit De futuroloog Toffler voorspelde in zijn boek De derde golf dat met de op­ komst van computers en telecommuni­ catie een totaal nieuw patroon van ar­ beidsverhoudingen zou ontstaan. De traditionele werknemer zou steeds meer vervangen worden door mensen die vanuit hun huis als zelfstandige onder­ nemers arbeid verrichten. Juriste Hester de Vries waarschuwt in haar proef­ schrift echter voor overmatig optimis­ me: de telewerker is nog steeds econo­ misch afhankelijk van zijn werkgever. De rechtspositie van de telewerker dreigt zelfs te verslechteren, doordat de wettelijke bepahngen die hem tegen­ over de sterkere werkgever in bescher­ ming moeten nemen, moeilijk toepas­ baar zijn in de nieuwe arbeidssituaties. Zo is bijvoorbeeld in de Arbo­wet niet

duidelijk wie er voor de arbeidsomstan­ digheden van de telewerker verant­ woordelijk is, terwijl er juist nu strenge­ re eisen gesteld gaan worden aan het beeldschermwerk. Vanaf januari moet elke nieuwe beeldscherm­werkplek een verstelbare stoel hebben, een verplaats­ bare monitor en een goede lichtinval. De handhaving van de Arbo­wet is bij de telewerker extra lastig: de arbeidsin­ spectie heeft niet eens de bevoegdheid om in de woning van de telewerker te controleren. Volgens juriste De Vries moet de arbeidsinspectie die mogeU jk­ heid wel krijgen, en moet ze via publi­ katies duidelijk maken welke plichten er zijn voor de werkgever en werknemer. "Het zou wat merkwaardig zijn als je bij werk binnen een onderneming wel aan strenge vereisten moet voldoen en als je thuis werkt niet. De behoefte aan be­ scherming is er immers niet minder om geworden," zegt ze in een toelichting op haar proefschrift.

Snel en beleefd De baas van de telewerker zal ook enige vorm van controle uit willen oefenen op het werk. Bij veel telewerk, bijvoorbeeld bij medewerkers van gemeenten en mi­ nisteries, neemt men genoegen met een controle op de output: als je je werk maar afkrijgt, is het prima. Maar post­ orderbedrijf Otto, waar de orders aan­ genomen worden door mensen die thuis in Nederland werken maar direct verbonden zijn met de centrale compu­ ter in Hamburg, wil bijvoorbeeld ook weten of de klant wel snel en beleefd is geholpen. De nieuwe technologieën bieden de mogelijkheid om een steeds intensieve­ re controle uit te oefenen, waarvan de werknemer niets hoeft te merken. De Vries vindt dat de werkgever vooraf al duidelijk moet maken hoe er gecontro­ leerd gaat worden. Bij de telewerker is dat van extra belang omdat deze via de registratie van zijn werkzaamheden ook sporen achterlaat van zijn persoonlijke leven. "Er kan bijvoorbeeld duidelijk worden dat je veel 's nachts werkt en

Illustratie Aad Meijer

dan heel produktief bent, dat kan voor de werkgever interessant zijn. Hij heeft er immers belang bij de produktiviteit te stimuleren. Maar als iemand altijd 's nachts zou werken is dat in strijd met de arbeidstijden­wet."

Virus De Vries onderzocht ook de rechtsposi­ tie van de consument bij vormen van elektronisch consumeren, bijvoorbeeld telebankieren. Ze concludeert echter dat de wetgeving voor deze nieuwe vor­ men van dienstverlening niet echt man­ kementen vertoont. Haar aanbevelin­

gen voor het arbeidsrecht hebben op de politieke agenda geen hoge prioriteit, moet zij constateren. "Je kunt echter voorzien dat straks de problemen komen. Je kunt natuurlijk^eggen dat je niets hoeft te regelen ­ 'we zijn goede vriendjes' ­ maar een functie van het recht is te zorgen dat er een oplossing is wanneer er een conflict komt. Nu vindt iedereen het prachtig, tot het moment dat er met een computer bij iemand thuis een ongeluk gebeurt, dan is in­ eens de vraag wie daarvoor aansprake­ lijk is. Of iemand heeft thuis vertrouwe­ lijke informatie van het bedrijf en speelt

gegevens door naar een derde. Hij zegt vervolgens van niets te weten: 'er heeft zeker iemand ingebroken in het compu­ ter­systeem'. Wie is er verantwoordelijk voor de beveiliging van de computer en de telecommunicatie­verbinding? Wie is er verantwoordelijk wanneer er in­ eens een virus in de computer zit?" De arbeidswetgeving is niet voorbereid op deze aspecten van het telewerken: het is wachten op de eerste rechtszaak. De Vries, H.H.: Juridische aspecten van huistelematica. Telewerken en consumeren in het informatietijdperk. Kluwer, 1993. ISBN 90 312 0975 9

'Mest die musea eens flink uit' Een groot deel van de vondsten ügt jarenlang onbeschreven in tassen en dozen "Er zijn in de loop der jaren ontzettend veel puzzelstukjes verzameld, maar niemand had ze nog in elkaar gepast." Dus mestte archeoloog Egge Knol de kasten van een aantal musea uit en sloeg hij zelf aan het puzzelen. Afgelopen maandag promoveerde Knol op het resultaat; een overzicht van de Noordnederlandse kustlanden in de vroege middeleeuwen.

Anne Pek Je ziet het gezicht van de Jelsumse boer voor je. Denkt hij zijn drassige land snel van een draineersysteem te voor­ zien, komen er scherven uit de Mero­

vingische tijd bovendrijven. Plus scher­ ven uit de Romeinse tijd. En dan ook nog eens scherven uit de Ijzertijd. De drainage kan wachten, eerst zijn de ar­ cheologen aan de beurt. Het zijn niet alleen Randsteedse grond­

.•t ^oiV..^ .

Friese wierde: een paradijs voor arclieoiogen

Foto: vakgroep geschiedenis VU

speculanten die in hun bouwijver wor­ den gehinderd door archeologen. In het uiterste noorden van Nederland weten ze ook heel wat winstverlangens te frus­ treren. Zo is Noord­Nederland rijk aan wierden, door vroeg­middeleeuwse be­ woners opgeworpen woonhoogten. Toen dijken deze terpen overbodig hadden gemaakt, begonnen de boeren er de vruchtbare klei van te gebruiken als mest voor de omliggende landerijen. Tijdens het afgraven kwam echter zo­ veel belangwekkend archeologisch ma­ teriaal naar boven dat de wierden in 1943 tot wettelijk beschermde monu­ menten werden uitgeroepen. Maar probeer ze eens te negeren, die archeologische vondsten. Je graaft een sloot en daar ligt weer wat in de mod­ der. Fraai bewerkte mantelspelden, de Friese bodem braakt ze uit. Barnsteen­ kettingen, benen kammen, bergkristal­ len kralen. Angelsaksisch aardewerk. Romeinse munten. Een bronzen vaasje uit Egypte. Amuletten uit schedelfrag­ menten. Het graf van een vechthond ­ toentertijd in bepaalde kringen kenne­ lijk ook al een statussymbool. Stuk voor stuk materiaal dat om aan­ dacht vraagt. Tijd om de vondsten te verwerken is er echter nauwelijks. Vaak worden ze slechts opgeborgen. De voorraadkamers van het Fries Museum en het Groninger Museum puilen uit van de onbeschreven voorwerpen. De

stille resten van een rijke cultuur. Gelden Friesland en Noord­Groningen tegenwoordig als achtergebleven regio's, in de vroege middeleeuwen waren deze gebieden verre van onder­ ontwikkeld. Het water bracht de Frie­ zen de halve wereld over. Hun schepen vervoerden Fries vee en kostbaar Fries zout, gewonnen uit de brakke venen. Lakens van Friese wol waren vermaard; Karel de Grote deed ze cadeau aan ka­ lief Haroen­al­Rasjid. Ook wapens en Oosteuropese slaven vonden via de Friese handel hun weg in de middel­ eeuwese wereld. In ruil voor dit alles kwam via Scandinavië en Rusland By­ zantijnse waar binnen en via de Rijn Duitse en Franse waar. Geen wonder dat de Noordnederlandse bodem zo­ veel schatten bevat.

Tassen en dozen Archeologie is echter meer dan schat­ graven alleen. Bioloog en prehistoricus Egge Knol, die afgelopen maandag promoveerde op een overzichtswerk over de Noordnederlandse kustlanden in de vroege middeleeuwen, benadrukt dat met klem. "De meeste mensen den­ ken bij het woord archeoloog aan een man of vrouw die oude zaken opgraaft. Dat er na dat graafwerk binnen de muren van een museum ook veel werk te verrichten valt, beseft men niet. Alle vondsten moeten worden onderzocht en beschreven, en dat is een hele klus. Eigenlijk wordt er te veel opgegraven in verhouding tot wat er verwerkt kan worden. Een groot deel van de vond­ sten ligt jarenlang in tassen en dozen op nadere aandacht te wachten." Niet dat Knol een manier zou weten om dat aanbod te verkleinen ­ de aarde zal steeds onverwachte zaken blijven uitspuwen ­ maar ideaal is anders. Im­ mers, juist de verwerking van het verza­

melde materiaal levert de meeste infor­ matie op. "Je moet de vondsten zien als her en der opduikende puzzelstukjes," zegt Knol. "Los van elkaar lijkt het niet veel, maar als je de stukjes in elkaar past, komt er ineens een interessant pa­ troon tevoorschijn. Dat is eigenlijk wat ik de afgelopen jaren heb gedaan; puz­ zelstukjes in elkaar passen."

Uitmesten Voor deze puzzel combineerde Knol al­ lereerst de archeologische vindplaatsen­ kaart met een nauwkeurige reconstruc­ tie van het oude Noordnederlandse landschap. Het tegenwoordige land­ schap wijkt namelijk sterk af van de middeleeuwse kuststreek. Zee­armen zijn in de loop der tijden dichtgeslibd of juist ingebroken, venen zijn verdwe­ nen, de kust is bedijkt. Met behulp van bodemkundige en geologische gegevens wist Knol het historische landschap te reconstrueren. Daarna heeft hij op basis van de vondsten de bewoning van het gebied in kaart gebracht. Zo ont­ stond er een gedetailleerd beeld van de Noordnederlandse kustlanden en haar bewoners in de vroege middeleeuwen. Heeft Knols proefschrift revolutionaire resultaten opgeleverd? "Revolutionair is een te groot woord," antwoordt Knol. "Veel was natuurlijk best bekend. Maar mijn proefschrift levert wel voor het eerst een overzicht van al die losse fei­ ten. Er tekenen zich tot nu toe onopge­ merkte patronen in af Ik zie mijn werk vooral als een gedegen basis voor ver­ volgonderzoek. Mijn boodschap is ei­ genlijk: als je alle archeologische verza­ melingen eens flink uitmest, kom je veel nieuws te weten." Knol, Egge: De Noordnederlandse kustlanden in de vroege middeleeuwen. Groningen, 1993. ISBN 90801405-1-1.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen