Ad Valvas 1992-1993 - pagina 223

AD VALVAS 3 DECEMBER 1992

PAGINA 5 Foto Nico Boink, AVC/VU

Onderzoek naar

Arjan Spit Na de Amerikaanse presidentsverkie­ zingen waren de commentatoren nage­ noeg eensgezind in hun oordeel over de vertrekkende president: Bush zou geen vaste plek in de geschiedenis krijgen en door de mensheid al snel vergeten zijn. Voor de neurowetenschappers zal dat wellicht anders liggen. Het was name­ lijk George Bush die in 1989 de Decade of the Brain uitriep en daarmee het on­ derzoek naar hersenziekten tien jaar lang extra aandacht en geld beloofde. Ook in Nederland leven we sinds enke­ le maanden in het decennium van de hersenen. Een heel scala organisaties, waaronder de Hersenstichting, NWO, en patiëntenverenigingen van afasie tot schizofrenie, zal onder het motto Her­ senwerk 2002 tien jaar lang aandacht vragen voor ziekten van de hersenen en het onderzoek daaraan trachten te sti­ muleren. De eerste concrete activiteit is een in­ ternationale conferentie in Amsterdam, die op negen december zal worden af­ gesloten met een publieksdag, zodat ook de geïnteresseerde leek op de hoog­ te kan raken van de recente ontwikke­ lingen in de neurowetenschappen.

volksziekten is publiciteitsge­ voelig en daar­ door komt er weleens wat extra geld voor vrij. IVIet hun project hersen­ werk 2002 pro­ beren de hersen­ onderzoekers in Nederland daar­ om een decenni­ um lang hun on­ derzoek te pro­ moten ais bijdra­ ge aan de be­ handeling van dementie, Park­ inson, schizofre­ nie en zelfs ver­ slaving. Profes­ sor dr. J.C. Stoof, hoogle­ raar experimen­ tele neurologie, Is optimistisch: "Het is in het hersenonder­ zoek niet meer allemaal kom­ mer en kwel."

Stoof is optimistisch over de resultaten die het hersenonderzoek in de nabije toekomst kan boeken. D e afgelopen jaren zijn er een aantal technieken ont­ wikkeld waarmee de hersenen veel beter in beeld komen en ook stofwisse­ lings­processen in hersengebieden ge­ volgd kunnen worden. Groot voordeel van deze nieuwe onderzoeksmethoden is dat het proefdier of de patiënt niet eerst hoeft te sterven voordat het on­ derzoek plaats kan vinden. Maar ook wanneer de hersenen na overlijden on­

^­^^^^iriah^ ^fii^Jiïmfm­:,,,..

^^^^^^^^^^^^^^H

^^Êti ^L^KÊÊÊ^^K

*^^1HIMP^'''^^^ .?' ..idr

j

^^Hr

*"WA^^P*

jjf^^nBP >

V^'^^^^^ft

.^^A^T"^' S^^Êt

1­ j^SfL^

,>­*"

­^jfiE'

' I I J É H F ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ H H ^ ^ ^K

'^•% IslriJHIii^i i^^^HEl'. ­"^^^K^­ •"'^'l»

1^^3^•S^ffl ' '<:-3ftiWiiff''

.iMI

^1^KBtM^^^MÊK/ÊMfXx^'^\

^ K ' . <: ­

W ^^m^m 4fl^ 'f^m^^^Ê^KK'.

1

":?liSii#J|

••uima^uK. v,Mï

depressie en fobieën aan bod. Zelfs bij de verslavingsproblematiek '^ *^ "^E9Bt9P^ 1 zien de hersenonderzoekers een rol voor zichzelf weggelegd. Op al deze ter­ yvSLji^R.'i^r *- i reinen heeft de werkgroep een reeks ^ aanbevelingen gedaan, zodat geldschie­ ^É^^B^ÉÉflUI^^^^^^^^^Ki^^i^ ters een idee krijgen van de mogeüjkhe­ :6mʧp''­ .''§ «r''''m l ï den om het onderzoek naar een bepaal­ iftfi­" ,:S;­*S ^"",,,,.*" :'*f' 3'"" de stoornis te stimuleren. "Wij hebben '^iWml^BÊÊÊÊlÊKf!'U^J!W^tSI^KMi .­.. ''•', . "'­.""­ ^ ' i P f f l r S l B Iin ons rapport de keuze tussen die ver­ schillende aanbevelingen niet willen l?'9­,,,,^,^m0^,,f,^¥^M^ i^HHIIII^^^BHi^l^%'4v • maken, want dan krijg je direct giganti­ ,:s,j:ii8liSÖ8;.:i'4*%i. .­S» ; f 3 l ï * ' ­ ­ i i ^ ^ ^ H is|::Kftpi|v;*:fi*' §£'' f ï l » . •;$ sche ruzie in het veld, dat heeft geen zin.". ^ Stoof verwacht dat met name het mi­ /"'^'­te'sw^ïf ï ^ ^ ^ ^ ^ H 1 nisterie van WVC met geld over de brug zal komen, omdat daar ook de zorg­last voor bijvoorbeeld het toenemende aan­ M L.:' ^r tal gevallen van dementie ligt. Ook .^^''%^^^^^^^^^^^^H wordt er bij NWO ­ waar Stoof bestuurs­ ^K^^'W'ii:. \.':-^ lid is van het gebied medische weten­ schappen, met in zijn portefeuille de neurowetenschappen ­ een prioriteiten­ programma geheu genprocessen en demen­ tie uitgewerkt. In het kader van Hersen­ werk 2002 is het verder de bedoeling dat tweemaal per jaar een bepaalde her­ senziekte in de publiciteit gebracht wordt, zodat collectes ook wat extra on­ derzoeksgeld opleveren. Welk onder­ zoek nu precies gestimuleerd zal wor­ den is volgens Stoof echter nog niet duidelijk.

rJ^» fÊÊl'W^^

7 ^*jr7ïw^Bu 1rl^B«r i

^^^1^

'^^JJB IS'^^vSÉr^'^'S^ ' • M m^i^WÊ^S^ÊmmWi^^ SIHiBi^BjBlBa^^ IMJ -;:y^ « « « I

t

Ifiifr' ' .­*'

^,;^^T

:t-ÉM^B

'''S^': ^' i }'

, ..,

,,...,..­...

M­ '

^'m

^'

.i=-~a«f3I^^^B

Se*''^iS^^^^B

WbÊks"

'i**­;"­ 'M­M. H I ^ M H W * '

HHHHp^^

mp^'

'"^^^^HHH ^^^BBP^ ^^ "

Wetenschappers hebben krachten gebundeld

Achterop Promotie van het onderzoek is het voornaamste doel van het hersendecen­ nium, erkent ook prof.dr. J.C. Stoof, hoogleraar experimentele neurologie aan Üe VU en voorzitter van de werk­ groep Wetenschap van Hersenwerk 2002. "Als je kijkt naar wat er in dit land plaatsvindt op het gebied van kan­ keronderzoek, of wat voor onderzoek er gedaan wordt vanuit de Nederlandse Hartstichting, dan denk ik dat je met het hersenonderzoek niet achterop moet raken. Daarom heeft men de krachten gebundeld en elkaar gevonden door het initiatief uit de vs. Met name de integratie van basis­wetenschappelijk en klinisch onderzoek is in de neurowe­ tenschappen achtergebleven, daar moet de komende jaren meer energie ingesto­ ken worden. Het kankeronderzoek heeft wat dat betreft een voorsprong, het Nederlands Kanker Instituut en het Anthoni van Leeuwenhoek­ziekenhuis zijn bijvoorbeeld van meet af aan aan elkaar geklonken."

^^a^^k

Hersenonderzoek krijgt tien jaar extra aandacht derzocht worden kan daar volgens Stoof door technieken uit de moleculai­ re biologie tegenwoordig veel meer in­ formatie aan onttrokken worden. "Als er twintig jaar geleden een autopsie ge­ daan werd, ging het brein in de forma­ line, daar werden grote plakken van ge­ sneden en dan kon je wel waarnemen of iemand een hersenbloeding had gehad. Als je nu echter bijvoorbeeld een Alzheimer­brein post mortem op tafel hebt liggen, dan zie je daar afwij­ kingen in, die waarschijnlijk te maken hebben met de oorzaak van de ziekte, de zogenoemde amyloid afzettingen, waarvan we nu weten dat het een pro­ dukt is dat door normale cellen gepro­ duceerd wordt. Bij Alzheimer lijkt het erop dat dit in grotere hoeveelheden wordt afgezet en bij een erfelijke vorm van dementie is er sprake van een mu­ tatie in het gen dat codeert voor een voorloper van amyloid. D a t leidt uitein­ delijk tot de vorming van een verkeerd eiwit. Dankzij moleculair­biologische technieken kun je langzamerhand steeds meer inzoomen op wat er mis is

Zoute pinda's en paprikachips zijn verbazingwek­ kend lekker, bij de eerste hap verbaas je je dat de mens zoiets heerlijks kan maken. N a drie, vier happen gebeurt er echter iets vreemds: je proeft niets meer, de smaak is spoorloos verdwenen. Het eten wordt nu even saai als een Burberry re­ genjas of een Kerstplaat van André van Duyn. Deze plotselinge en totale instorting van de smaaksensatie lijkt weliswaar veel op de verdo­ ving van de papillen die door knoflook of sambal kan worden veroorzaakt, maar er is een funda­ menteel verschil. Die verdoving kan immers door training worden overwonnen, zoals ook een ver­ slaafde aan arsenicum geleidelijk zijn weerstand ver boven de dodelijke dosis opbouwt. Knoflook en sambal, de Bürgerschreck van de Hollandse keuken, worden verenigd in een Thais bijgerecht dat voor mij een soort culinair parachutespringen is: een teen knoflook en een theelepel sambal (met taotjo) in een blaadje sla, in één hap te nut­ tigen. Knoflook is in Nederland nog altijd zoiets als ge­ malen n e u s h o o m p o e d e r in Guinee Bissau. Veel vaderlanders slikken 's avonds een dragee tegen

in het brein." "Ik denk dat je bij de neu ro­degeneratie­ ve ziekten, waaronder Alzheimer en Parkinson, bij de symptoom­bestrijding niet zoveel kunt verbeteren. Bij P ark­ inson gaat het om degeneratie van de dopamine­cellen (dopamine is een neurotransmitter, een stof die de com­ municatie tussen bepaalde zenuwcellen verzorgt, red.), en daarvoor kun je dan een soort substitutie­therapie geven. Dat is een jaar of dertig geleden ont­ dekt en inmiddels is die therapie geop­ timaliseerd, ik denk dat je dat alleen maar in de marge kunt verbeteren. Je bent natuurlijk veel beter in bu siness wanneer je onderzoekt hoe het komt dat die dopamine­cellen kapot gaan: kan ik geen grip krijgen op het ontstaan van de ziekte, zijn er externe factoren, heeft het met verouderingsprocessen te maken?"

Degeneratie "Bij Alzheimer is de degeneratie van de zenuwcellen veel diffuser, het lijkt erop dat veel meer neurotransmitter­syste­

Auke van der Woud

Pastarotti een ingebeelde ziekte. Er is een vereniging van knoflooketers, waarvan de voorzitter eens op ferme toon aan Wim Bosboom bekende dat hij een m e n u met zes gangen had gekookt, allemaal met knoflook, met knoflook­ijs toe. H e t leek mij toe dat het er h e m niet zozeer om ging of het lek­ ker was, hij had zo te horen de knoflooketers als de allerlaatste gediscrimineerde minderheids­ groep ontdekt en streed met al zijn kracht voor

men veKstoord raken, zodat je ook niet zo makkelijk een substitutie­therapie kunt toepassen. Daar geldt dus in het kwadraat: probeer te achterhalen wat de oorzaken zijn en of er in dat traject iets is waar je je hak op kunt zetten. Maar de lastigste vraag die je kunt krij­ gen is: Hoe lang denk je dat het nog du u rt voordat van een ziekte de oorzaak bekend is en er iets aan gedaan kan worden? Dat is natte­vinger werk, daar kun je geen statistiek op bedrijven."

Publieksdag De werkgroep waarvan Stoof voorzitter is, heeft voor het hersendecennium een wetenschappelijk kaderprogramma ge­ maakt, dat op de publieksdag openbaar zal worden gemaakt. In dit rapport schetsen Stoof en consorten de stand van zaken bij het onderzoek naar her­ senziekten of stoornissen waarbij het brein nauw betrokken is. Behalve de min of meer klassieke neurologische ziekten als P arkinson, dementie, epilep­ sie en multiple sclerose, komen psy­ chiatrische stoornissen als schizofrenie.

de emancipatie ervan. T e r u g naar de dalende smaakcurve van zoute pinda's. Deze kan eveneens bij gebraden vlees worden gesignaleerd, zij het dat de neergang minder steil en niet bij alle vleessoorten op de­ zelfde manier verloopt. Vlees in stoofschotels heeft daarentegen een smaakcurve die nauwelijks daalt, er kan zelfs wel een lichte stijging optre­ den. Elke schotel is in principe een goed voor­ beeld: coq au vin, chicken (murgh) biryani, osso bucco, Eisbein, noem maar op. D e smaakcurve van kaas is vreemd genoeg vrij­ wel constant, merkwaardig omdat de wereld van de kaas vreemde kostgangers kent. Aan de ene kant treffen we de agressieve kazen aan die we slechts met vertrokken m o n d en braakneigingen kunnen consumeren, zoals de bruine Noorse gei­ teost. Er schijnt een bruine ­ is dit toeval? ­ Lim­ burgse kaas te zijn waarvan de geur het effect heeft van een milde traangasgranaat. Aan de an­ dere kant van het spectrum bevinden zich de witte zachte kazen, verrukkelijke bleekscheten bijna zonder geur en smaak: ricotta (Italië), moz­ zarella (idem, de allerbeste is di bu ffalo); verpakte mozzarella smaakt naar geweekt karton en is der­

Onderzoekschool Het decennium van het hersenonder­ zoek sluit prima aan bij de onderzoek­ school Neurowetenschappen die door de beide Amsterdamse universiteiten is opgericht. P rofessoren uit deze onder­ zoekschool waren ook rijk vertegen­ woordigd in de werkgroep Wetenschap van Hersenwerk 2002. Stoof ziet echter niet direct een groot voordeel voor zijn onderzoekschool uit dit initiatief voort­ vloeien. "Het accent van de onderzoek­ school ligt niet zozeer bij het klinische onderzoek, maar meer bij de basis­we­ tenschappen. E n het basis­onderzoek zal door dit kaderprogramma niet bij­ zonder gestimuleerd worden." Stoof zou wel graag zien dat er in de onderzoekschool meer plaats komt voor klinisch onderzoek, maar het vu­zie­ kenhuis heeft volgens hem nog niet veel belangstelling voor de neuroweten­ schappen. "De prioriteit ligt daar veel meer bij de oncologie. Dat is een beetje een kip­ei probleem, omdat men in kli­ nische vakgroepen nog niet zoveel spec­ taculair hersenonderzoek heeft kunnen doen. Ik hoop wel dat dat de komende tien jaar gaat veranderen, want het is bepaald niet allemaal meer kommer en kwel. Neurologie werd altijd be­ schouwd als een zeer somber specialis­ m e , waarbij je in het gunstigste geval kon vaststellen wat er met een patiënt aan de hand was. Dat ligt tegenwoordig wel wat positiever en je mag hopen dat dat over tien jaar nog weer beter is."

halve niet aan te bevelen), sérac (Zwitserland^ skiepetsüs (Friesland) en niet te vergeten tahoe, dat ook wel sojakaas heet, een vies woord uit de Reformwinkel, net als schijngehakt. D e constante curve bestaat ook bij Italiaans eten. Alle Italiaanse spijzen die ik ken, zijn heerlijk en blijven ongelimiteerd heerlijk. D e Italiaanse keu­ ken (eigenlijk moeten we spreken van een geheel van regionale keukens) is van een heilige een­ voud met superieure zintuiglijke effecten. Een voorbeeld met een haast filosofische kemachtig­ heid is spaghetti olio e aio, dat wil zeggen spag­ hetti die druipt van olijfolie (beslist extravergine) en die bedolven is onder (in die olie) licht geftrii­ te fijngesneden knoflook, alles ruim met P armes­ aanse kaas bestrooid. H e t weekblad P anorama wist in oktober te melden dat de 170 kilo zware meesterzanger Luciano P avarotti dagelijks enor­ me hoeveelheden spaghetti tot zich neemt, een gewoonte waaraan hij de niet ongeestige bijnaam Pastarotti dankt. N a d a t ik dat gelezen had, liet ik die leefwijze op me inwerken, en waarachtig, ik vergaf hem zijn melige repertoire en zijn ridicule grote witte zakdoek, en ik hield van de man.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen