Ad Valvas 1992-1993 - pagina 144

I AD VALVAS 22 OKTOBER 1992

PAGINA 6 I

Een perfecte beheersing van de gezichtsspieren Dans-drama uit India in het Tropeninstituut The Kerala Kathakali Sangam, woensdag 28 oktober om 20.30 uur in het Tropeninstituut. Mauritskade 63, telefoon 5688500 Toegang ƒ 22.50 (CJP enz. ƒ17,50)

pick Roodenburg Het cultureel centrum van de stad Ernakulam in de Zuid-Indiase deelstaat Kerala is een houten schuur. In de schemering buiten spelen kinderen. De nog geen twintig bezoekers - merendeels Westerse toeristen - zijn ruim van te voren aanwezig, want het schminken van de acteurs belooft volgens de reisgidsen een bezienswaardigheid op zichzelf te worden. Elke avond geeft de lokale dansgroep in het gebouwtje een Kathakali-voorstelling. Van de Indiase dansvormen is de uit Kerala afkomstige Kathakali misschien wel de meest spectaculaire. In tegenstelling tot de Bharat Natya, een andere populaire dans die uitsluitend door vrouwen vertolkt wordt, dansen in het Kathakali-theater alleen mannen. Het dansdrama is gebaseerd op verhalen uit de Ramayana en de Mahabaratha, de twee klassieke Indiase heldendichten. Oorspronkelijk konden de voorstellingen tot diep in de nacht of zelfs tot in de volgende ochtend duren, maar om het de toeristen wat makkelijker te maken, zijn de uitvoeringen tot ruim twee uur ingekort.

Imposant De aankleding vormt een belangrijk element van het Kathakalt-theatev. In het half uur voor de uitvoering ondergaan de acteurs een complete gedaanteverwisseling van tengere Keralezen tot imposante mythologische figuren met prachtige kostuums. De fantastische make-up bestaat uit natuurlijke materialen als bijvoorbeeld plantensappen en kokosolie. Helaas laat de elektriciteit het vanavond regelmatig afweten, zodat de foto's bij kaarslicht genomen moeten worden. Een groter probleem is dat door die storingen ook de reusachtige ventilator aan het bouwvallige plafond

tot stilstand komt en de hitte in het zaaltje bijna ondraaglijk wordt. Je moet wat over hebben voor cultuur. De voorstelling begint met uitleg van de lichaamshoudingen, handgebaren en mimiek, zodat het verhaal voor de Westerse kijkers enigszins te volgen zal zijn. Een jongedame is ingehuurd om de fragmenten kort in het engels samen te vatten. Naarmate de voorstelling vordert, raakt zij echter steeds minder geïnteresseerd en kijkt ze steeds vaker door de spleten van de planken muur naar buiten, alwaar manlief - uiteraard op scooter - haar op staat te wachten. De bestraffende blikken van de musici moesten haar bij de les houden. Kathakali ontstond uit het Sanskriettheater en ontwikkelde zich onder invloed van de rituele dansen uit de Dravidische culturen tot een dansdrama. De kaars die tijdens de voorstelling op de voorgrond brandt, heeft nog steeds

Dick Roodenburg Johann Sebastian Bach op draaiorgel, dat zal door velen als banaal ervaren worden. Maar het kan nog erger. Wat dacht u van een draaiorgel-bewerking van een compositie van Bach, waarin van iedere maat de laatste tel afgehakt is? Komende zondagochtend te horen, in het Stedelijk Museum, tijdens een concert van het vu-kamerorkest. Degenen die vrezen dat het vu-kamerorkest al na één jaar op hol slaat en het experiment omhelst, kan ik geruststellen. Het betreft hier een extraatje tijdens het komende programma, waarin ook een gewone Bach-uitvoering is opgenomen, namelijk het Concert voor twee clavecimbels en orkest. Marcelo Bussi en Frank van Wijk zullen daarbij als solist hun medewerking verlenen. Verder worden van Sjostakovitsj de Kammersinfonie opus 110 a en van Brahms de Tweede serenade in A opus 16 gespeeld. De Bach-bewerking voor draaiorgel van Gilius van Bergeijk wordt alleen in het Stedelijk uitgevoerd, tijdens dat zondagochtendconcert komt Brahms te vervallen. Dus wie niet houdt van een geintje, kan beter naar het Walenpleintje gaan. Dat het Stedelijk Museum een draaiorgel bezit, zal weinigen bekend zijn. Meestal staat het netjes opgeborgen in een grote kast. In 1972 kreeg het museum dit instrument in bruikleen van uitgeverij De Bezige Bij. Vandaar de naam The Busy Drone, want drone betekent zowel dar als dreun. Het orgel werd in 1924 gebouwd te Antwerpen. Dit type - een zogenaamd dansorgel - was aan het begin van deze eeuw te vinden in talloze cafés in België en Zuid-Nederland. Toen de belangstelling voor dansorgels afnam, werden de meeste gesloopt. Het exemplaar dat nu in het Stedelijk als kunstwerk gekoesterd wordt, stond tot 1953 op een balkon in Danszaal Reseda te Wetteren in Oost-

S**^

«I

\

­

1 ^ » i _ * /^ , ­ « » i J * '^ ­ , f

,

iife?" ^

Dans rituele betekenis. De dans bevat elementen van yoga en verwijst ook naar de traditionele Indiase geneeskunde. Je zou Kathakali kunnen beschouwen als een soort totaaltheater, waarin dans, muziek, religie en mythologie op een heel natuurlijke manier zijn geïntegreerd. De uitdrukking van emoties vormt de essentie van het Kathakalitheater. De dansers geven blijk van een perfecte beheersing van de gezichtsspieren, waarvan de bewegingen worden geaccentueerd door de make-up. Tijdens de voorstelling - waarvan het verhaal er eigenlijk niet zo veel toe doet lopen de gezichtsuitdrukkingen uiteen van diep bedroefd tot intens vrolijk en als de acteurs zich kwaad spelen, schiet het vuur bijna letterlijk uit hun ogen. Door de oogleden op een bepaalde manier te draaien, toveren ze een bloedrode kleur tevoorschijn. Enkele jaren geleden maakte de Nederlandse filmer

Bach als toevalsmuziek vu kamerorkest olv. Daan Admiraal, mmv Frank van Wijk en Marcelo Bussi (clavecimbel). Vrijdag 23 okt. om 20 15 in de Waalse Kerk. Walenpleintje 157 (toegang ƒ 10,-// 7,50), zondag 25 okt. om 11 15 m het Stedelijk Museum, Paulus Potterstraat 13 (toegang: entree muse um)

'^r-^'^-'T^

-i;V.ri-,ïïr

Vlaanderen, achter een indrukwekkende barokke fagade. Daarna kwam het orgel als afdanker terecht bij een orgelfabriek in Hoboken, waar het door De Bezige Bij gekocht werd. De facade heeft de diverse verhuizingen niet overleefd, maar het draaiorgel zelf is nog zo goed als compleet. Het houtwerk werd gerestaureerd en opnieuw beschilderd en beletterd. Het repertoire van The Busy Drone bestaat naast muziek uit de tijd van de dansorgels ook uit klassiek werk - dat speciaal voor het instrument werd genoteerd - en uit eigentijdse composities. De stichting die het orgel beheert nodigt elk jaar een Nederlandse componist uit om een stuk voor The Busy Drone te schrijven. Toen Gilius van Bergeijk de opdracht kreeg, besloot hij zijn al langer borrelende ideeën over het gebruik van toeval in de muziek een keer toe te passen. Hij

De gedaanteverwisseling van tengere Keralees tot imposante mythologische figuur Johan van der Keuken i n Kerala de do­ cumentaire Het oog boven de put, waari n een danser op een heel i ndrukwekkende manier een sterfscène ui tbeeldt.

Reputatie Komende week treedt i n het Tropeni n­ stituut The Kerala Kathakali Sangam op, een groep van elf acteurs en vi jf musici met allen een reputati e op het gebied van het Kathakali-lhialQv. Het maandprogramma van het Tropeni nsti ­ tuut vermeldt met name Kri shnan Kutty en Lelli ot, twee acteurs met der­ tig jaar ervari ng en algemeen erkend als uitzonderlijke karakterspelers. Het ge­

zelschap staat onder lei di ng van de al diverse malen onderschei den acteur Kalamandalam K.M. John. O m toch maar wat namen te noemen. Gespeeld wordt een voorstelli ng ui t de Mahaba­ ratha, Duryodhana vadha, bewerkt door de schri jver Aryan Moosas. Het verhaal i s gebaseerd op twee be­ langrijke gebeurteni ssen i n het epos, namelijk de verbanni ng van de Panda­ vas na een verloren pokerspel tegen de Kauravas en de overwi nni ng op di ezelf­ de Kauravas, jaren later op het slagveld van Kurukshetra. Geïnteresseerden kunnen natuurli jk alti jd tevoren even het boek er op na lezen. Maar zoals ge­

Foto Dick Roodenburg

zegd, het verhaal i s ondergeschi kt aan de wereld van gez i chtsu i tdrukk i ngen die de acteurs weten op te roepen. Jam­ mer genoeg kan het publi ek i n het T r o ­ peninstituut ni et bi j het schmi nken aanwezig zi jn.

Ewald Kooiman bespeelt Couperin-oisel tijdens lunchpauzes

fe^. ^ v\ \ 1^1 J Wife' 4 . 1

1

.

'M ^f

-

« ^

Muziek was beïnvloed door onder anderen John Cage, die sommige van zijn composities door de willekeur van het toeval tot stand liet komen. Van Bergeijk koos voor een bestaand werk, het Dubbelconcert voor viool en hobo van Bach, hakte van elke maat de laatste tel af en noemde zijn compositie logischerwijze BAC. Het resultaat is een Allegro waarvan de vierkwartsmaat tot drie tellen is teruggebracht, een Adagio in 12/8 maat waarvan de achtste tel ontbreekt en vervolgens weer een Allegro in tweekwartsmaat, waarvan dus maar liefst de helft sneuvelde onder de botte bijl van Van Bergeijk. Alle overgebleven tellen worden aan het eind van het stuk alsnog achter elkaar gespeeld. Voor zo'n experiment zijn uitvoerende musici over het algemeen moeilijk te porren, maar een draaiorgel heeft nu eenmaal geen eigen wil. Heiligschennis? Misschien. Maar in ieder geval een experiment dat de nieuwsgierigheid wekt.

Orgelconcerten n de au a van de Vrije Universiteit, elke woensdag om 12.45 uur. Toe­ gang gratis.

D e meer trad itionele Bachliefhebbers d ie een verknipte bewerking voor d raaiorgel wat ver vind en gaan, kunnen beter een paar d agen wachten. Op woensd ag 28 oktober begint universiteitsorganist Ewald Kooiman een nieuwe reeks lunchpauze­concerten op het Couperin­orgel van de VU. Tijdens het eerste concert speelt hij werk van Jo­ hann Sebastian Bach. Ewald Kooiman geniet internationale bekend heid als Bach­vertolker. Regelmatig geeft hij uitvoeringen in het buitenland ­ ond er and ere in Japan ­ en hij zette het complete orgelwerk van J.S. Bach op CD. Zijn activitei­ ten aan d e, vu beperken zich niet tot zijn fuixctie als hqis­ organist. Als bijzond er hoogleraar Orgelkund e aan d e

faculteit d er letteren houd t Ewald Kooiman zich bezig m e t d e literatuur van het instrument en m e t tekstuitga­ ven. Daarnaast d oceert hij Frans aan d ezelfd e faculteit. Het Couperin­orgel werd gebouwd naar voorbeeld van het klassieke orgel uit d e tijd van d e Franse Barok. Naamgever Franfois Couperin geld t als een van d e b e ­ langrijkste componisten uit d ie period e. Van h e m word t tijdens het tweed e concert op 4 november werk uitge­ voerd. In d e weken d aarna staan achtereenvolgens op 11 november A. van d en Kerckhoven en N. d e Grigny en op 18 november weer J.S. Bach op het programma. D e lunchpauze­concerten hebben een informeel karakter. D e d euren van d e aula gaan open en wie binnen wil komen, d oet d at. D e bespeling begint o m 12.45 uur en duurt ongeveer twintig minuten. (DR) Foto Nico Boink, AVC/VU

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen