Ad Valvas 1992-1993 - pagina 321

%

AD VALVAS 4 FEBRUARI 1993

I PAGINA 1 1

Volkstuinencomplex Frankendael, met op de achtergrond het Nikhef Foto Bram de Hollander

/^"^'TK.'.Ï:.

Bewoners van het Amsterdamse stadsdeel Watergraafsmeer maken zich zorgen. Binnen korte tijd is er bij drie kinderen een zeer zeidzame beenmerg­aandoening geconstateerd. Deze ziekte kan het gevolg zijn een verhoogde radio­ac tiviteit. Omwonenden vrezen dat het Nationaal Instituut Kernfysica en Hoge Energiefysica (Nikhef) de boosdoener is. In het onderzoeksinstituut werken versc hillende universiteiten samen, waaronder de VU. Titia Bu ddingh' Het Nikhef ligt aan de rand van de wijk en produceert inderdaad kleine hoe­ veelheden radio­activiteit. De buurtbe­ woners willen daarom een onafhanke­ lijk onderzoek, voordat een nieuwe ver­ gunning aan het Nikhef wordt gegeven. Prof dr. G. van Middelkoop, als onder­ zoeker verbonden aan het Nikhef en kernfysicus bij de vu legt uit dat het Nikhef zich bezighoudt met onderzoek naar de eigenschappen van atoomker­ nen. Een atoom is opgebouwd uit neu­ tronen en protonen in de kern, met een aantal elektronen als een wolk daar om heen. Radio­activiteit ontstaat wanneer een atoom 'energetisch instabiel' is. Een natuurlijke reactie is dan dat het atoom een deeltje verliest om in even­ wicht te komen. Dit deeltje heeft een bepaalde energie en vliegt daardoor als het ware door de ruimte. Dit rondvlie­ gen wordt radio­activiteit genoemd. Door botsingen met andere deeltjes verliest het deelt)e haar energie en ver­ valt de radio­activiteit. Een dergelijk deeltje kan ook botsen met een chro­ mosoom in een lichaamscel. Daardoor kan een cel splitsen of kunnen afwijkin­ gen in de genen ontstaan.

Eén noemer Middelkoop geeft aan dat atoomkernen onderzocht kunnen worden door atoomdeeltjes te versnellen en op een tre^laatje af te vuren. "Door naar de reacties van de deeltjes te kijken komen we meer te weten over de bouwstenen

Een op de drie bedrijven in Nederland heeft de afgelopen twee jaar te maken gehad met corruptie onder de werknemers. Dit blijkt uit een enquête die de criminoloog prof.dr. H.G. 'van de Bunt samen met een achttal doctoraal­ studenten hield onder beveiligingsfunctionarissen uit het bedrijfsleven. Jan-Jaap Heij I Van de Bunt en zijn studenten vroegen de veiligheidsmensen naar gevallen waarin werknemers giften van derden, zoals leveranciers of zakenrelaties, had­ den aangenomen. Bijna een kwart meldde de afgelopen twee jaar één tot vier van dergelijke kwesties te hebben meegemaakt. Tien procent kwam zelfs tot meer dan vier gevallen. De veiligheidsfunctionarissen gaven be­ schrijvingen van 35 zaken. Het betrof in meerderheid mensen die geld, goe­ deren of diensten hadden aangenomen, maar hun eigen werkgever met fïnan­

lÜiWsw* 'OSf'

Buurtbewoners willen onderzoek naar uitstoot radio-activiteit Zeldzame ziekte geconstateerd rond instituut voor kernfysica van atoomkernen en van de krachten tussen de atoomkernen," aldus Middel­ koop. In de nu aangevraagde nieuwe vergun­ ning voor het Nikhef moeten alle be­ staande, aparte vergunningen onder één noemer samen worden gebracht. In de loop der jaren heeft het Nikhef ver­ schillende uitbreidingen gekend. Steeds werden voor de afzonderlijke delen ver­ gunningen toegekend. Vorig jaar is een vergunning aangevraagd voor de laatste uitbreiding; de zogenaamde opslagring. Deze ring zorgt er voor dat de elektro­ nen niet allemaal tegelijk het trefplaatje raken, maar met tussenpozen. Dat be­ tekent dat er nauwkeuriger gemeten kan worden. Aan het ontwerp zou drie jaar gewerkt zijn en er zou 22 miljoen gulden m zijn geïnvesteerd. D e opslag­ ring functioneert nu onder een voorlo­ pige vergunning. Als de aanvraag voor een nieuwe, totale vergunning afketst, zou dat voorlopig het einde betekenen van het onderzoek met de opslagring. Middelkoop kan zich niet goed voor­ stellen dat er rond het instituut een te hoge radio­activiteit meetbaar zou zijn. "Het Nikhef voert voortdurend metin­ gen uit," zegt hij. "Volgens deze metin­ gen zijn we steeds ver onder het toege­ stane niveau gebleven." De woordvoer­ der van het Nikhef, J acques Visser be­ aamt dit. Volgens hem is de geprodu­ ceerde hoeveelheid straling vergelijk­ baar met die van een ziekenhuis. "J e

kan het wel zien als de versneller aan staat." aldus Visser "Maar het blijft ver onder de geoorloofde dosis."

Leukemie Geen reden tot ongerustheid dus? De omwonenden zijn daar niet zo zeker van. Volgens Hanneke Lopes Cardozo, moeder van één van de getroffen kinde­ ren, zijn in de buurt twee gevallen van leukemie geconstateerd en drie gevallen van pancytopenie. Pancytopenie, ook wel apastische anemie genoemd, is een beenmerg­aandoening, die ervoor zorgt dat er minder of zelfs helemaal geen rode en witte bloedcellen meer worden aangemaakt. Ook gaat bij deze ziekte de produktie van bloedplaatjes achter­ uit. Het gevolg is onder meer bloedar­ moede en een aantasting van het im­ muunsysteem. De ziekte is zeer zeld­ zaam: gemiddeld worden slechts vier op de miljoen mensen getroffen. Drie slachtoffers binnen een straal van 200 meter lijkt dan wel wat veel. Aange­ toond is bovendien dat een sterk ver­ hoogde radio­activiteit de ziekte kan veroorzaken. De omwonenden willen daarom een grondig, onafhankelijk on­ derzoek. Lopes Cardozo benadrukt dat er onderzocht moet worden of er meer gevallen van pancytopenie in de buurt zijn. "Vervolgens zal bekeken moeten worden of het Nikhef de schuldige is." Een andere bewoonster noemt de ont­ wikkelingen in de wijk 'zeer onrustba­

rend'. Elke dosis radio­activiteit is in principe gevaarlijk, vindt ze. "Van hoger hand wordt gezegd hoeveel je mag hebben. Maar hoger hand, wie is dat? God zelf ofeo?" Als eerste stap hebben de bewoners een bezwaarschrift ingediend bij het minis­ terie van Sociale Zaken. Zij hopen daarmee de nieuwe vergunning voor het Nikhef in ieder geval uit te stellen. Nikhef­woordvoerder Visser vindt dat het Nikhef wel open moet staan voor oplossingen. Totdat het tegendeel is bewezen gaat hij er van uit dat het Nik­ hef zich volledig aan de regels houdt. "We worden gecontroleerd door onder meer de Arbeidsinspectie en door de Inspectie Milieuhygiëne," verklaart hij. "Maar ik kan me best voorstellen dat de bewoners zich zorgen maken."

Gras en bloemen

Corruptie onder werknemers bij minstens dertig procent van bedrijven

Desinteresse Traditioneel tonen bedrijven weinig in­ teresse voor corruptie onder het perso­ neel, zo constateert de criminoloog.

Die desinteresse zou volgens de onder­ zoeker wel eens het gevolg kunnen zijn van het feit dat het management "plat uitgedrukt boter op het hoofd heeft.". Het aangeven van betrapte werknemers zien ze van oudsher al helemaal niet zitten. In het voorgaande decennium werd slechts in 34 gevallen aangifte ge­ daan bij de politie. D e meeste bedrijven beperken zich tot het nemen van inter­ ne maatregelen als schorsing, het terug­ betalen van de schade en eventueel ontslag. De weigering om aangifte te doen, is volgens Van de Bunt vooral te verkla­ ren uit angst voor publiciteit. "Bedrij­ ven zijn heel erg beducht voor hun naam. Bij de presentatie van dit onder­ zoek zijn bedrijven met een goed anti­ corruptiebeleid uitgenodigd om daar op televisie het een en ander over te komen vertellen. Zelfs m die positieve publiciteit hadden ze geen trek, uit angst om met corruptie geassocieerd te worden." De laatste jaren is er echter sprake van

Kikkers T o c h is het Nikhef hiermee niet van alle blaam gezuiverd. Sinds de jaren vijftig lijkt het te worden achtervolgd door het zogenaamde kikkerverhaal. In een artikel in Vrij Nederland van 14 sep­ tember 1957 meldt bioloog dr. Hilleni­ us dat er in de sloot bij het Nikhef kik­ kers zijn gevonden, met de achterpoten achterstevoren en vreemde vertakkin­ gen bij de tenen. Volgens de inmiddels overleden bioloog zouden deze afwij­ kingen het gevolg zijn van een verhoog­ de radio­activiteit rond de sloot. Een voormalige werkneemster van het onderzoeksinstituut herinnert zich het verhaal rond de kikkers wel, de ins en ouu kent ze niet. Op de hernieuwde kri­ tiek rond het instituut reageert ze ver­ baasd. Ze vertelt dat de werknemers destijds jaarlijks gecontroleerd werden op straling. "Er waren wel mensen die te veel straling hadden opgelopen, dat kwam echter niet vaak voor," vertelt zij. "We hadden een soort broche die de straling mat, maar bij mij lag die meest­ al in de la."

Het Nikhef is dan ook bereid om de be­ woners tegemoet te komen. Als moge­ lijkheid noemt Visser de aanschaf van zogenaamde hatches. In deze batches ^it een filmpje dat zeer gevoelig is voor radio­activiteit. De bewoners zouden deze batches in hun huis kunnen han­ gen. Achteraf kan dan worden vastge­ steld aan hoeveel straling het apparaatje is blootgesteld. Naast het onderzoekscomplex liggen de volkstuintjes van volkstuinvereninging Frankendael. Durven de tuinierders daar nog wel zelf­geteelde groenten te

Omkoping is in bedrijfsleven wijd verbreid cieel benadeeld hadden. Bij zeven men­ sen schoot de werkgever er wel bij in: de derde berekende het smeergeld sim­ pelweg door aan de werkgever van de betrokkene. In een toelichting kan Van de Bunt niet zeggen of hij corruptie bij éénderde van de bedrijven veel vindt. "Dan zou je het met andere onderzoeksresultaten moe­ ten vergelijken, en dat heb ik niet ge­ daan. Het IS wel zo dat lang niet alle gevallen van corruptie ontdekt worden. Als zoveel bedrijven gevallen melden, dan denk ik dat de totale corruptie be­ hoorlijk groot is." Het gmg hem er echter met zozeer om de omvang van de corruptie in het be­ drijfsleven te onderzoeken, maar de manier waarop bedrijven met die cor­ ruptie omgaan. Daar blijkt het een en ander aan te schorten.

eten? Voorzitster van de volkstuinvere­ ninging, mevrouw Pieters­Kwiers, ver­ telt dat ze de leden inderdaad aanraadt om voorlopig op gras en bloemen over te gaan en in ieder geval niet zoveel uit eigen tuin te eten. Maar dat heeft vol­ gens haar niets met de vermeende radio­activiteit te maken. In 1986 al heeft de vereniging slibmonsters uit de aangrenzende sloot laten nemen. T o e n werden grote hoeveelheden teer gevon­ den. In de grond trof men zware meta­ len aan als lood, zink en koper. De radio­activiteit was er niet meer dan op andere plaatsen in Amsterdam. Het slib is intussen afgegraven. In het najaar van het afgelopen jaar is het onderzoek her­ haald, deze keer door de gemeente. Ook toen bleek er van verhoogde radio­ activiteit geen sprake te zijn. De meta­ len zouden afkomstig zijn van de gasfa­ bnek en de emaiUefabriek die decennia geleden op het huidige Nikhefterrein stonden.

een kentering, concludeert de crimino­ loog. Ongeveer een kwart van de on­ dervraagde bedrijven meldt gedragsco­ des voor het aannemen van giften ­ en voor bijverdiensten ­ te hebben en die ook onder het personeel bekend te maken. Ook de aangiftebereidheid is met 43 procent verrassend hoog. Deze kentering heeft nog geen massale om­ vang aangenomen. Een grote groep be­ drijven heeft nog steeds geen interne afspraken over wat wel en wat niet kan. En als er al afspraken liggen, dan zijn die meestal niet erg duidelijk. Waar het verschil in houding tegenover corruptie bij de bedrijven vandaan komt, kan Van de Bunt niet zeggen. "We hebben gekeken of de grootte van een bedrijf invloed heeft op het beleid tegen corruptie, maar dat blijkt niet het geval te zijn. Het is ook niet zo dat be­ drijven in corruptiegevoelige sectoren er meer aan doen dan anderen. Ik ver­ moed dat­ het verschil vooral ontstaat door het management. Sommige be­ drijven zijn gewoon fatsoenlijker dan

andere. Dat zie je ook in kwesties rond milieuvervuiling."

Dode letter Een betere bestrijding van corruptie is dan ook vooral afhankelijk van de in­ stelling van het management. Een ge­ dragscode noemt Van de Bunt "op zich een goede maatregel, maar ze blijft te vaak een dode letter." De bedrijfslei­ ding moet meer doen. Het goede voor­ beeld geven bijvoorbeeld, door terug­ houdend te zijn bij het aannemen en het uitdelen van giften. Ook de overheid zou een steentje bij kunnen dragen. Op dit moment is het regelrecht omkopen van mensen door steekpenningen volledig aftrekbaar van de belasting. Het uitdelen van relatie­ geschenken kan echter slechts beperkt worden verrekend met de belastingaan­ slag. Dat maakt de corruptiebestrijding van overheidswege volgens Van de Bunt ongeloofwaardig. De overheid zou "de handhaving van de norm boven het materiële gewin moeten stel­ len" en de aftrekbaarheid van steekpen­ ningen moeten afschaffen. Een laatste aanbeveling destilleert hij uit de enquête. "Sommige veiligheids­ mensen komen met de suggestie om geen vaste contracten met leveranciers af te sluiten, maar steeds opnieuw een offerte uit te laten brengen. Dat vind ik wel een creatieve maatregel. Daarmee kun je voorkomen dat persoonlijke en zakelijke belangen door elkaar heen gaan lopen.'' M

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen