Ad Valvas 1992-1993 - pagina 433

ADVALVAS 8 APRIL 1993

PAGINA 7

Gepensioneerden willen blijven meedoen 'Tegenwoordig hoor je ze denken: zet die ouwe lul even af van alles dat naar ouderdom riekt Het is fout dat hoogleraren ting is een ware aderlating voor de universi­ in de bloei van hun leven teit. Ouderen bezitten namelijk het overzicht dat 'de zittende flower power met pensioen, oftewel generatie' vaak mist, volgens Carpay. "Emeriti hebben meestal een groter emeritaat, worden overzicht over h u n vak, want ze lopen gestuurd, vindt sociaalal wat langer mee. Alleen al daarom gerontoloog, prof .dr. H. van moeten h u n commentaren op het on­ derwijs en het onderzoek worden ge­ den Berg (65). hoord." Hoogleraren moeten de Nestorennetwerk kans krijgen ook na hun Carpay heeft een voorstel om de wijs­ heid en kennis van de ouderen ­de 65ste actief te blijven granny power- voortaan beter te benut­ binnen de vu, vult ten: er moet een nestorennetwerk aan de universiteit komen. Vanuit het net­ pedagoog, prof.dr. J.A.M. werk kunnen de emeriti, al dan niet be­ Carpay, aan. "Welnee", taalde, diensten verlenen aan de univer­ siteit. "Ze kurmen bijvoorbeeld studen­ reageert dr.ir. A. Twijnstra ten of aio's begeleiden. De zittende ge­ neratie docenten heeft daar te weinig (71), emeritus-hoogleraar voor. Emeriti hebben wel tijd. Zij bedrijfseconomie, "ouderen tijd kunnen als klankbord dienen voor stu­ kunnen de ontwikkelingen denten en aio's. Daarom moet er snel een netwerk komen en een adressen­ niet meer bijbenen." boekje waarin staat welke emeritus je

Erno Eskens "Er gaat geen maand voorbij of er is wel een hoogleraar van zestig jaar die, in de kracht van zijn leven, gedwongen wordt te vertrekken bij de v u " , stelt de gepensioneerde sociaal gerontoloog, prof.dr. H . van den Berg (65). "Die mensen kunnen en willen nog best goede prestaties leveren, maar mogen dat niet meer." Van den Berg spreekt uit ervaring: in 1989 werd hijzelf ge­ dwongen om op te stappen. "Dat kwam behoorlijk onverwacht en ik had helemaal geen zm om thuis te gaan zit­ ten niksen. Ik heb toen mijn vakgroep, waar iedereen het ontzettend druk heeft, aangeboden om af en toe een on­ derwijsmodule te verzorgen om de druk te verlichten. Maar dat mocht niet: als emeritus mag je wel een gastcollege geven, maar structureel een onderwijs­ blok verzorgen is verboden." "Ouderen worden op die manier de deur uitgewerkt", is ook pedagoog prof.dr. J.A.M. Carpay opgevallen. Carpay, die na een ernstig verschil van mening met zijn faculteit onlangs be­ sloot om met de vut te gaan, wijt het ' d u m p e n ' van de ouderen aan de heers­ ende mentaliteit. "Alles wat oud is wordt als 'achterhaald' op één grote hoop gegooid." Ook goed onderzoek uit het verleden wordt te vaak als 'achterhaald' terzijde geschoven, volgens Carpay. D e stomp­ zinnigheid daarvan, blijkt volgens Car­ pay uit een klein experimentje dat de Utrechtse psycholoog prof.dr. Piet Vroon onlangs uitvoerde. Voor een volle collegezaal presenteerde Vroon de bevindingen van 'zijn nieuwe onder­ zoek'. De zaal hing gespannen aan zijn lippen, totdat Vroon meedeelde dat ie­ dereen voor de gek was gehouden: noch de methode, noch de bevindingen waren nieuw. In werkelijkheid was er een onderzoek uit de jaren twintig op­ gelepeld. D e moraal van het verhaal volgens Carpay: "Als er maar groot NIEUW! opstaat, dan is iedereen happy. Maar als je zegt dat het oud is, dan luistert er niemand."

Flower power D e hekel aan oude zaken leidt volgens Carpay tot een onderschatting van ou­ dere hoogleraren. Zij treffen nog zelden een gewillig oor. "T egenwoordig hoor je iedereen denken: 'zet die ouwe lul even af." Als het eenmaal zover is, worden de ouderen zorgvuldig buiten de deur gewerkt: "Als hoogleraren de vruchten van h u n onderzoek kunnen plukken, krijgen zij het stempel 'passé' opgedrukt om vervolgens met emeritaat te worden gestuurd." Hoewel Carpay zelf voor de vut heeft gekozen (hij kon zich niet vinden in het voorstel van zijn faculteit om zijn 'oude vertrouwde' onderzoeksmethode af te zweren), maakt hij zich boos over het afdanken van ouderen. D e emeriti ver­ dienen beter, vindt hij. Ook de universiteit verdient trouwens beter, volgens Carpay, want de afsto­

voor welk onderwerp kunt benaderen." Ook bij de beoordeling van het onder­ wijs en het onderzoek kunnen de eme­ riti zich nuttig maken, vertelt Carpay met een sigaret tussen zijn stevig ge­ bruinde vingers geklemd. Op het ogen­ blik beoordelen hoogleraren eikaars werk. Dit systeem van beoordelen, het zogenaamde peer-judgement, heeft ern­ stige beperkingen: de hoogleraren bekij­ ken eikaars prestaties vaak met een iets te welwillend oog, omdat ze weten dat er ooit ook een groepje hoogleraren bij henzelf op de stoep zal staan. Volgens Carpay moeten beoordelingen daarom niet uitsluitend door een klein groepje van collega­hoogleraren worden uitgevoerd. "Ik zie niet in waarom je dit soort wezenlijke zaken aan zo'n kleine groep geleerden van een visitatiecom­ missie overlaat. De discussie over de kwaliteit van het onderwijs en het on­ derzoek behoeft een breder forum. Daarom is het nuttig als een nestoren­ netwerk een kritische blik op de zelfstu­ dies van de faculteiten werpt, nog voor­ dat de visitatiecommissie langs komt. Die emeriti kunnen namelijk hun mond opendoen en de faculteiten behoeden voor een slecht rapport." Emeriti kunnen ook waarschuwen als de docenten zich weer eens dreigen te verliezen in hun hobby's: "Men heeft op het ogenblik de neiging zich tot in het oneindige te specialiseren. Dat leidt tot kleine kennis­eilandjes. En de we­ tenschap is toch al zo'n archipel. D e grote lijnen raken uit zicht. Je kunt bij­ voorbeeld bij orthopedagogiek (de pe­ dagogiek voor kinderen met specifieke opvoedings­ en onderwijsproblemen, red.) afstuderen zonder iets te weten over blinden en doven. En er is nie­ mand die iets van zulk eilandjesgedrag zegt."

H a p k l a r e brokken Carpay vermoedt dat de specialisatie­ drang op de lange termijn funest is. "Door de specialismen vervreemden wij de studenten van ons. Studenten krij­ gen steeds vaker hapklare, specialisti­ sche brokken voorgeschoteld. Ze wor­ den als hybriden door de universiteit af­ geleverd. Eens zal dit zich tegen de we­ tenschap keren. Het is een boemeran­ geffect: er worden mensen opgeleid die de hoofdlijnen van hun vak niet ken­ nen. Dat kan nooit goed gaan. Alleen de ouderen hebben nu nog brede ken­ nis, maar zij worden niet gehoord." M e t de komst van een nestorennetwerk kunnen de emeriti weer de nodige in­ breng hebben, hoopt Carpay. Het nestorennetwerk kan ook functio­ neren als intermediair tussen de univer­ siteit en de samenleving. "Dat is nodig, want de universiteit heeft zich, net als de politiek overigens, vervreemd van haar eigen publiek. Het voert haar ge­ vechten met onbegrijpelijke woorden in kleine tijdschriften. Daardoor is het le­ zerspubliek praktisch verdwenen, met als gevolg dat de wetenschappers wei­ nig reacties uit de samenleving op hun werk krijgen. Ze verliezen het contact met de buitenwereld en vergeten de maatschappelijke relevantie van hun werk. D e wetenschap moet weer luiste­ ren naar hetgeen er in de samenleving speelt. Volgens mij moeten er daarom rondom'de uhiversiteiten open netwer­

lllustratie Aad Meijer

ken worden gecreëerd, waaronder een nestorennetwerk. Zulke netwerken moeten wetenschappers erop wijzen wanneer hun werk te weinig relevant is."

Boegbeelden Hoewel het plan voor een nestorennet­ werk nog niet eerder is geopperd, blijkt de gedachte om emeriti meer bij de universiteit te betrekken ook elders post te vatten. D e dienst pers en voorlich­ ting van de v u wil emeriti inschakelen bij het vergroten van de naambekend­ heid van de vu. Met hun autoriteit en faam kunnen zij de boegbeelden wor­ den van de nieuwe facultaire verenigin­ gen voor alumni (oud­studenten). "Ik adviseer de faculteiten daarom altijd om ook een emeritus in hun alumni­ commissies te zetten", zegt drs. J.W. Vos die vanuit de dienst pers en voor­ lichting het beleid rond de alumni coördineert. "De faculteiten reageren daar wisselend op. Sommige faculteiten reageren positief, terwijl andere zeggen 'wij hebben geen emeritus die daar ge­ schikt voor is'." Of het nieuwe alumnibeleid de emeriti in de toekomst ook actiever bij het be­ leid van h u n oude faculteit zal betrek­ ken, weet Vos nog niet. "Wij hebben geopperd om afgestudeerden advies te laten geven over het onderwijs, maar wat de rol van emeriti daarin wordt, is nog onduidelijk." ( Emeriti hoeven natuurlijk niet af te

wachten wat er van de plarmen terecht komt. Een inventieve emeritus creëert zelf een nieuwe werkplek. Een goed voorbeeld daarvan is de eerder genoem­ de sociaal gerontoloog Van den Berg. "Kort na mijn emeritaat heb ik het col­ lege van bestuur voorgesteld om een aparte onderwijsstichting op te richten. Door zo'n aparte stichting zou het juri­ disch mogelijk worden voor emeriti om colleges te geven. Het bestuur van de vu ging akkoord en zo is de stichting Hovo, Hoger Onderwijs Voor Ouderen, ontstaan. Binnen het Hovo verzorgen een aantal emeriti samen met gewone docenten van de vu tegen betaling on­ derwijs voor ouderen. Ikzelf geef zelf colleges sociale gerontologie. Dat bevalt mij uitstekend." Het Hovo biedt met name emeriti uit de alfa­ en gammahoek de kans om ac­ tief te blijven. Voor nog niet uitgeblus­ te, gepensioneerde bèta­wetenschap­ pers heeft het Hovo geen plaats. D e Hovo­studenten zijn namelijk niet erg geïnteresseerd in bèta­onderwerpen, volgens Van den Berg. De oudere bèta­hoogleraren kunnen, net als alle andere oud­medewerkers van de vu, wel terecht bij de senioren­ club van de personeelsvereniging van de vu. De seniorenclub verzorgt allerlei gezellige evenementen, maar biedt emeriti die actief in hun vakgebied wil­ len blijven weinig mogelijkheden. Vol­ gens dr.ir. h,. T wiinstya (71). emeritus­

hoogleraar bedrijfseconomie van de vu, is dat maar goed ook: "Ik vind het hele­ maal geen goed idee om ouderen na hun 65ste door te laten werken aan de universiteit. Ik heb in 1986 een onder­! zoek gedaan naar de rol van ouderen in directies van bedrijven. Daarbij kwam duidelijk naar voren dat mensen na hun 55ste levensjaar te veel vasthouden aan oude succesformules. Ze kunnen de ontwikkelingen niet meer bijbenen." Hoewel T wijnstra niet de indruk wekt door de traagheid van de ouderdom te zijn getroffen, wil hij zelf niet meer te­ rugkeren op zijn oude werkplek. "Ik moet er niet aan denken dat ik weer studenten moet begeleiden. Je wordt natuurlijk niet dom als je oud bent ­ je krijgt zelfs een zekere wijsheid ­ maar je raakt er toch een beetje uit. Bovendien denk ik dat er genoeg jonge mensen zijn die dat begeleiden van studenten en promovendi veel beter kunnen. Die leeftijdsgrens van 65 jaar vind ik dus wel prima. Wat mij betreft hoeft de vu dus helemaal niets te veranderen. Ik stel contact wel op prijs ­ ik krijg nog geregeld informatie over activiteiten op de vu ­ maar ik hoef niet meer zonodig actief te worden op mijn oude faculteit. Afgezien van het feit dat ik denk dat het niet goed is om actief te worden op mijn oude werkplek, heb ik het ook ge­ woon te druk. Ik heb allerlei commissa­ riaten elders. Als emeriti kun je dus best actief blijven, maar doe dat dan er­ fpns buiten de vu. Dar is veel betej,"

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen