Ad Valvas 1992-1993 - pagina 357

AD VALVAS 25 FEBRUARI 1993

^ ^ ^ ^ ^ ^

PAGINA 7

Illustratie Aad Meijer

D

e Ronde van Nederland is vol­ tooid door de onderwijsvisitatie­ commissies. Alle faculteiten heb­ ben te horen gekregen wat er al dan niet deugt aan hun onderwijs. Volgende week buigen de universiteiten zich tij­ dens een conferentie met de naam 'Door naar de Tweede Ronde' over de vraag hoe het verder moet met de evalu­ atie van het academische onderwijs. De conferentie wordt georganiseerd door de verenigmg van samenwerkende Neder­ landse universiteiten (VSNU). Wat vonden de faculteiten aan de vu die het felst zijn gekritiseerd van het werk van de visitatiecommissies? En zijn de aanbevelingen van de commissies ook uitgevoerd? Bi) de pedagogen kan van het laatste nog geen sprake zijn, want het rapport van de visitatiecommissie pedagogiek en onderwijskunde is pas begin deze maand verschenen. Dr. J.W. Steutel, voorzitter van de studierichtingscommissie peda­ gogiek, is echter wel in grote lijnen te­ vreden over hun werk. "Ze hebben een aantal waardevolle opmerkingen ge­ maakt, bijvoorbeeld over het ontbreken van een goed systeem van studievoort­ gangsregistratie. Zo'n systeem moet ei­ genlijk feilloos werken, maar dat blijkt dus niet het geval te zijn. Ook de consta­ tering dat studenten in de propaedeuse de studie als te licht beschouwen, vond ik verhelderend."

^}

. • •

....>

­

­ J.,

­ ^fc:.

».­ •• ­7­.

tm

^L

Handleiding Steutel is ook erg te spreken over het ef­ fect van de zogenaamde zelfstudie, een eigen onderzoek naar het onderwijs dat een faculteit voorafgaand aan het bezoek van de commissie moet verrichten. "De VSNU geeft een handleiding uit over de manier waarop je zo'n zelfstudie aan moet pakken. Die handleiding bevat een complete checklist, waardoor je heel sys­ tematisch je eigen onderwijs en het on­ derwijsbeleid kunt analyseren." Maakt die zelfstudie het werk van de vi­ sitatiecommissies overbodig? Nee, vindt Steutel. "Je kunt intern wel zwakke pun­ ten constateren, maar dat wil niet zeg­ gen dat je ook veranderingen kunt aan­ brengen. Onder druk van een externe commissie, die de problemen nog eens nadrukkelijk aan de orde stelt, gaat dat vaak veel makkelijker. We discussiëren hier bijvoorbeeld al jaren over de rol die het vak statistiek voor pedagogen moet vervullen. De visitatiecommissie heeft daar suggesties voor gedaan. Ik denk dat de discussie over het vak daarom nu ein­ delijk een beslissing op kan leveren." Zijn oordeel over de commissie is des­ ondanks niet onverdeeld gunstig. "Een van mijn bezwaren geldt de inhoudelijke toetsing van de commissie. Men zegt bijvoorbeeld dat wij in het onderwijs te veel aandacht besteden aan psychologie, en dat onze manier van toetsen nogal eenzijdig is: we zouden studenten alleen maar papers laten schrijven, en te weinig schriftelijke tentamens afnemen. Ik vind dat nogal riskante opmerkingen. Een commissie die dat soort dingen zegt, loopt het risico dat ze een bepaald con­ cept van pedagogisch onderwijs aan de opleidingen opdringt. Dit terwijl hun ideeën volgens mij niet beter zijn dan de onze."

Banvloek Hij heeft ook bezwaar tegen de manier waarop de commissie was samengesteld. "De visitatiecommissie bestond voor een deel uit mensen die afkomstig waren uit het veld. Ik wil de visitatiecommissie ab­ soluut niet van vooringenomenheid be­ schuldigen, maar het lijkt me verstandi­ ger dat de vsNU een compleet onafhan­ kelijke commissie voor dit werk for­ meert. Het betrof in dit geval hooglera­ ren die al met emeritaat waren gegaan, maar ook die hebben altijd te maken met een soort informele druk vanuit de 'eigen' achterban." Bij Bewegingswetenschappen is de visi­ tatiecommissie over vijf jaar weer wel­ kom. "Het was een grote stimulans voor het onderwijs. Ik vind die druk van bui­ tenaf erg goed," aldus onderwijscoördi­ nator drs. H.J. Harkema. Alle punten van kritiek zijn dankbaar door de facul­ teit aanvaard, maar aan daadwerkelijke verbetering wordt voor het grootste deel nog gewerkt. Het nieuwe onderwijspro­ gramma houdt rekening met veel van de opmerkingen van de visitatiecommissie. "Er waren bijvoorbeeld te veel hoorcol­ leges. Door de herprogrammering krij­ gen we kortere onderwijsperiodes, waar­ door docenten vanzelf minder hoorcolle­ ges gaan geven. Anders moeten ze in­ eens vier hoorcolleges in de week voor­ bereiden," aldus Harkema. Aan het sur­

Gemengde gevoelens na onderwijsvisitaties 'Hun ideeën zijn niet beter dan de onze' b e faculteiten die het hevigst zijn gekastijd door de onderwijsvisitatiescommissies blikken m e t gemengde gevoelens t e r u g op de bezoekjes. D e filosofen willen over vijfjaar graag weer h o r e n wat er m i s is m e t h u n onderwijs, m a a r bij de politicologen zijn de messen geslepen. Als er niets v e r a n d e r t hoeft deze 'detective­brigade' niet op h u n medewerking te rekenen. E e n verslag a a n de vooravond van de evaluatie die de universiteiten zélf h o u d e n over het systeem van onderwijsvisitaties. Jan-Jaap Heij en Frank van Kolf schooten veilleren van studenten bij tentamens is direct een eind gemaakt nadat de visita­ tiecommissie hierover de banvloek had uitgesproken. "Dat was inderdaad schandalig," zegt Harkema. Ook bij Wijsbegeerte zal een nieuwe vi­ sitatiecommissie met open armen wor­ den ontvangen. Volgens Drs. G. Groe­ newoud, onderwijscoördinator bij Wijs­ begeerte, zijn de aanbevelingen van de commissie verwerkt in het nieuwe on­ derwijsprogramma. De registratie van de studievoortgang is bijvoorbeeld sterk verbeterd. "Als een student zakte voor een tentamen werd dat vroeger niet ge­ registreerd. De docent zei dat de student maar terug moest komen als hij dacht dat hij de stof wel goed beheerste. Pas als een student slaagde vulde een docent een tentamenbriefje in." Ook naar de kritiek dat te veel tentamens filosofie mondeling werden afgenomen, is geluis­ terd. Voortaan is de helft van de tenta­ mens in de propaedeuse schriftelijk. Van één kritiekpunt heeft de faculteit glimla­ chend kennisgenomen. De studenten zouden beter moeten worden voorge­ licht over hun kansen op de arbeids­ markt. Dat was snel opgelost, want die arbeidsmarkt is er niet. Groenewoud vindt het goed dat de visitatiecommissie bestond uit vakgenoten. "Het onderwijs moet vanuit het vak zelf geëvalueerd worden en niet vanuit het ministerie," meent hij.

Detective­brigade Prof.dr. J.E. Keman, hoogleraar politi­ cologie en voorzitter van de studierich­ tingscommissie van die opleiding, heeft geen goed woord over voor het werk van de visitatiecommissie politicologie en bestuurskunde. Zijn belangrijkste be­ zwaar geldt de opzet van het visitatie­ onderzoek. "Ik vond het, net als colle­ ga's van andere universiteiten, onduide­ lijk of het onderzoek bedoeld was als een soort inspectie of als een beoordeling door vakgenoten. Ik vind dat een visita­ ,tie het laatste moet zijn, maar de com­

^

missie ging vaak te werk alsof ze het eer­ ste wilde. We hadden het idee dat we met een soort detective­brigade te maken hadden." Hij is verder ook buitengewoon onge­ lukkig over de samenstelling van de commissie. "Ten eerste zat een van mijn collega­hoogleraren, Thomassen van de Technische Universiteit Twente, in de commissie. Dat kan natuurlijk absoluut niet. Nu is Thomassen een keunge man, en hij weigerde dan ook om zijn colle­ ga's te ondervragen, maar zijn lidmaat­ schap van de commissie was daardoor weinig zinvol." Naast Thomassen bevatte de commissie te weinig politicologen om tot een goed oordeel te kunnen komen, aldus Keman. "De commissie moest politico­ logie en bestuurskunde samen beoorde­ len. Daardoor zaten er maar twee politi­ cologen in. Verder kregen we allerlei be­ stuurskundigen en onderwijskundigen aan tafel die helemaal geen verstand hadden van ons vak." Van het onderzoek zelf is hij ook niet

onder de indruk. "Ik vond het weinig systematisch. De commissie hield bij­ voorbeeld een soort klachtenuurtje voor studenten. Dat levert volgens mij weinig nuttige informatie op. Je kunt beter een enquête naar de studieloopbanen van studenten houden. Het betrof boven­ dien ook nog studenten die onder ons oude onderwijsregime gestudeerd had­ den. De effecten van onze onderwijsver­ nieuwing zijn daardoor te weinig aan bod gekomen." Verder heeft hij zich erg gestoord aan de communicatie met de visitatiecommis­ sie. "We hebben voor de commissie aan het werk ging met een aantal collega's suggesties gedaan voor het onderzoek. Daar is niet naar geluisterd. De reactie van de vu op de voorbeschouwing van de commissie (een soort eerste verslagje van de bevindingen ­ red.) is niet ver­ werkt. We zijn ook niet betrokken ge­ weest bij de manier waarop het rapport in de pubhciteit is gebracht. In de pers is een hele eenzijdige interpretatie van het rapport verschenen, die afkomstig was

van de voorzitter van de commissie. Die interpretatie klopt niet, want uit het rap­ port blijkt dat het lang niet zo erg is als de kranten deden geloven, maar we heb­ ben er wel veel last van gehad." Al met al vindt hij dat "de commissie, die zich zo veel zorgen maakte over het rendement van ons onderwijs, maar eens naar haar eigen rendement moet kijken." Hebben de politicologen dan helemaal niets aan het rapport gehad? "We heb­ ben tijdens de laatste reorganisatie het vak internationale betrekkingen afge­ schaft. Naar aanleiding van de kritiek van de visitatiecommissie hebben we dat weer ingevoerd. Ik denk echter dat we dat sovsdeso wel hadden gedaan. Verder weten we nu dat onze administratie niet goed functioneert. Ik geef toe: dat is te­ rechte kritiek."

Zeer formeel De alom gedeelde onvrede was voor de hoogleraren politicologie aanleiding om een aantal eisen te stellen aan een vol­ gende visitatie. Keman: "We willen een beoordelingsonderzoek door vakgenoten en geen inspectie. Verder willen we dat het onderzoek beter wordt uitgevoerd: politicologie en bestuurskunde moeten uit elkaar gehaald worden en de com­ missie moet de studies systematisch on­ derzoeken. Een organisatiedeskundige erbij zou ook niet gek zijn, daar leren we tenminste iets van. Bovendien willen we een commissie met mensen waar we ver­ trouwen in hebben." Denkt hij dat de vsNU nu wel zal luiste­ ren? "De reactie van de vsNU is dezelfde als altijd: ze hebben niet gereageerd." Keman kondigt aan dat de commissie met meer op medewerking van de poHti­ cologen hoeft te rekenen als de visitatie een 'inspectie­karakter' blijft houden. "Wij zullen ons dan zeer formeel opstel­ len en zeker niet openhartig over de pro­ blemen hier gaan praten. Ik sprak laatst een socioloog uit Utrecht. Die zei: ik schrijf in een zelfstudie wat ik erin wil hebben, en de rest zoeken ze zelf maar uit. Dan vinden ze dus niks meer. Als de commissie niet wat zorgvuldiger te werk gaat, zullen wij zoiets ook doen."

Ritzen zal hardheidsclausule handhaven De hardheidsclausule blijft zeer waarschijnlijk bestaan. Dat bete­ kent dat studenten waarvan de ou­ ders niet willen bijdragen aan de studiefinanciering, een aanvullende beurs van minister Ritzen kunnen blijven ontvangen. Minister Ritzen presenteert binnenkort een nota met voorstellen voor vereen­ voudiging van de studiefinanciering. Hij heeft daarover overlegd met de stu­ dentenorganisaties LSvb en Iso. Een be­ langrijke verandering is dat in de toe­ komst alle studenten, onafhankelijk van het inkomen van hun ouders, hun stu­ diefinanciering boven de basisbeurs bij de minister kunnen lenen.

Minister Ritzen wilde tegelijkertijd de hardheidsclausule afschaffen. Dat is een voorziening voor studenten die geen contact meer hebben met hun ou­ ders, of daar ruzie mee hebben. Zij kunnen nu een beroep doen op de hardheidsclausule en ontvangen dan een aanvullende beurs. Die kan oplo­ pen tot 275 gulden per maand (320 gulden in het eerste studiejaar). Jaar­ lijks doen zo'n 10.000 studenten een beroep op de clausule. In minder dan de helft van de gevallen wordt het be­ roep erkend. De studentenorganisaties hebben aan­ gedrongen op handhaving van de rege­ ling. Het ziet er naar uit dat ïUtzen aan die wens zal voldoen. De studenten

willen ook dat de regeling minder inge­ wikkeld wordt. Studenten moeten nu soms één tot twee jaar op de besUssing over hun beroep wachten. De partnerafhankelijkheid in de studie­ financiering gaat waarschijnlijk niet van tafel. Als de (al of niet studerende) partner van een student meer dan 1428 gulden per maand verdient, gaat elke gulden daarboven af van de beurs van de student. Een partner wordt ook ge­ acht bij te dragen aan de aflossing van een studieschuld. De LSVb vindt dat onrechtvaardig. Volgens de bond verzet minister Kok zich echter tegen af­ schaffing van deze regelingen. De kos­ ten daarvan zijn overigens moeilijk aan te geven. (PE, HOP)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen