Ad Valvas 1992-1993 - pagina 160

AD VALVAS 2 9 OKTOBER 1 9 9 2

Bunuel: antichrist, surrealist of gewoon een grapjas? Retrospectief van Spaanse cineast in Filmhuis Uilenstede Rlms van Luis Bunuel in RImhuis Uilenstede, vr 6 nov Un chien Andalou L'age d or. vr. 13 nov Tnst ana. vr. 20 nov. Le charme discret de la bourgeoisie en vr. 27 nov. Le fantöme de la liberté. Aanvang voorstellingen 20 00 uur, telefoon 548 8888

Dick Roodenburg Wereldleiders ­ om maar een willekeu­ rige beroepsgroep te noemen ­ willen naarmate ze ouder worden wel eens flink aftakelen. Reagan was al kinds toen hij zijn ambt aanvaardde, maar ook het Kremlin werd destijds geken­ merkt door aderverkalking, om over het zootje demente bejaarden in China nog te zwijgen. En wat dacht u van m u m ­ mie M itterand? In de filmwereld lijkt eerder het omge­ keerde het geval. Er zijn nogal wat voorbeelden van regisseurs die zich door hun leeftijd niet van de wijs lieten brengen. Akira Kurosawa, Luchino Visconti, Joris Ivens en John Huston, ze hadden van hun pensioen kunnen gaan genieten, maar bleven ons tot soms ver na hun vijfenzestigste verrassen met vi­ tale films, waarin overigens het doods­ thema een steeds belangrijker rol ging spelen. Luis Bunuel werd geboren in 1900 en in 1965, na zijn verfilming van de roman Dagboek van een kamermeisje, kondigde hij zijn spoedige overlijden aan. Vervolgens maakte hij nog een ze­ vental films, die allen de vitaliteit van een aanstormend talent uitstralen. Zijn op één na laatste film Le fantöme de la liberté uit 1974 werd in de kritieken Bunuels meest jeugdige en meest ver­ nieuwende film genoemd. Pas in 1983 stierf hij, kort na het verschijnen van zijn autobiografie Mijn laatste sn ik, waaruit het volgende (ingekorte) citaat: "Jammer vind ik, dat ik een wereld moet achterlaten die volop in beweging is, net als midden in een vervolgver­ haal. Ik zou na mijn dood elke tien jaar even naar een kiosk willen. M e t mijn kranten onder de arm zou ik teruggaan naar het kerkhof, om over de rampen in de wereld lezen alvorens voldaan weer in te slapen."

Surrealistisch Tussen 1928 (JJn chien Andalou) en 1977 {Cet obscur objet du désir) maakte Bunuel ruim dertig films, waarin hij de wereld van zijn commentaar voorzag. Soms fel surrealistisch, zoals in L'age d'or, waarin achtereenvolgens een bis­ schop, een giraffe en een piano uit het raam gegooid worden, soms mild iro­ nisch, zoals in Nazarin , waarin een wat wereldvreemde priester louter goede werken verricht en daarmee steeds meer ellende veroorzaakt. M et name de rooms­katholieke kerk moest het bij Bunuel ontgelden. Naar aanleiding van de Nederlandse première van Viridian a schreef filmrecensent B.J. Bertina in 1961 in de toen nog katholieke Volks­ krant: "Bufiuel heeft een kunstwerk van een uiterst nihilistische provocatie op ons losgelaten. (...) Hij krenkt de toe­ schouwer met freudiaanse symbolen tij­ dens het bidden van een Angelus. Hij Ingezonden Mededeling

A N DERSCHONEN BLAUEN D O N A U lunchvoorstelling van Paul Feld

T H E A T E R BELLEVUE do 29 okt t/m zo 29 nov (beh. za en ma) - 12.30 uur RESERVEREN 020 -6247248

Luis Bunuei (links) met Julien Bertheau en M ichel Piccoii tijdens de opnames van Le fantöme de la liberté provoceert met een slaapwandelende Viridiana die haar kloosterattributen verbrandt. Hij beledigt ons met een pa­ rodie op het Laatste Avondmaal." Kortom: de filmer als antichrist. Komende maand vertoont het Filmhuis Uilenstede vijf films van Luis Bufluel. T e weinig om een volledig beeld van de cineast te krijgen. M ijn archief erop na­ slaand vond ik dat het Filmhuis in 1977 ook al eens een Bunuel­retrospectief or­ ganiseerde. T o e n draaiden maar liefst tien films en daar steekt het huidige aantal toch wat mager bij af, temeer daar nu alleen zijn latere periode goed vertegenwoordigd is. Het zal wel met de studieduurverkorting te maken heb­

Film ben. Onlangs klaagde een docent dat studenten van een bepaald boek alleen de hoofdstukken te lezen krijgen die voor hen gekopieerd zijn en zich zo geen beeld van het geheel kunnen vor­ men. Uit het boek Bufluel ontbreekt dit keer bijvoorbeeld het hoofdstuk Los olvidados, een film die een heel andere, soci­ aal bewogen regisseur laten zien. Zelf beschouwde Bufluel Los olvidados uit 1950 ­ gemaakt in de tijd dat hij in Mexico woonde ­ als zijn beste werk. De film laat zien hoe kinderen uit de sl­ oppenwijken van M exico­stad in de misdaad terechtkomen. Het thema werd ruim dertig jaar later in de veel geprezen film Pixote van Hec­ tor Babenco ook behandeld, maar min­ der direct. Bij Bunuel zijn de kinderen slachtoffer en dader tegelijk, voor nuan­ ces lijkt nauwelijks plaats. Ook de films die op Uilenstede ver­ toond worden, zijn stuk voor stuk de moeite waard. Het programma begint uiteraard met Un chien Andalou en L'age d'or, de onvermijdelijke boegbeel­ den van de surrealistische film. Tijdens de opnames van de tweede film, die in 1930 werd uitgebracht, kreeg Bunuel ruzie met Salvador Dali. Terecht, lijkt me. Over de kwaliteiten van Dali als kunstenaar valt nog te twisten, maar als mens was hij gewoon fout. Tijdens de Spaanse burgeroorlog flirtte Dali met Franco en later in de Verenigde Staten bleek hij niet te beroerd om tijdens de McCarthy­periode tegen zijn vroegere

vrienden te getuigen. L'age d'or opent met de scène die de VPRO ooit honder­ den leden heeft gekost. Een man ­ Bunuel zelf ­ staat zich te scheren, een vrouw zit op een stoel. Wolken schui­ ven voor de volle maan. Plotseling snijdt het scheermes het oog van de vrouw open. D e vPRO zond de film rond een uur of zeven 's avonds uit, toen de kindertjes nog niet naar bed waren. Het excuus dat het oog in wer­ kelijkheid van een koe was, mocht niet baten. L'age d'or is een bijtende film, die ruim zestig jaar later nog niets van zijn surrealistische kracht heeft verlo­ ren. Zowel in Tn stan a als in Le charme discret de la bourgeoisie speelt acteur Fer­ nando Rey een belangrijke rol. M et zijn aristocratisch voorkomen en zijn per­ verse blik is hij voor Bunuel het ideale symbool van de schijnheiligheid van de heersende klasse. In Tn stan a verleidt hij Catherine Deneuve, die in de loop van de film verandert van een knappe jonge vrouw in een verzuurde oude heks. In Le charme discret de la bourgeoisie pro­ beert een deftig zestal te dineren, maar steeds komt er iets tussen. Bijzonder fraai is de scène dat men eindelijk aan tafel zit. Plotseling gaat een gordijn om­ hoog en blijkt het gezelschap zich op een toneel te bevinden.

Boterham eten Mijn favoriete Bunuel is Le fantöme de la liberté, het schrikbeeld van de vrij­ heid. De inhoud van de film bestaat uit verschillende verhalen, die geen van alle worden afgemaakt. Een bijfiguur uit de ene scène wordt de hoofdper­ soon in een volgende. Al jaren val ik mijn kennissenkring las­ tig met pogingen om de film na te ver­ tellen, die steevast eindigen met de be­ rusting dat je beter de film zelf kunt gaan zien. Dus ook hier zal ik niet ver­ tellen over de man die droomt dat de postbode langs zijn bed fiets, wakker wordt en een brief vindt. Of over het meisje dat met haar ouders mee moet naar het politiebureau, omdat ze zoek is. Of over het gezelschap dat gezellig om een tafel op wc­potten zit, waarvan iemand zich zo nu en dan beschaamd terugtrekt om in een klein kamertje met de deur op slot een boterham te eten. Of over die agent die zichzelf arresteert. Dat moet je allemaal zelf gaan zien. Bunuel is voor mij een van de grootste grapjassen uit de filmgeschiedenis.

Foto NFM/IAF distributie Ingezonden Mededeling

r

JC \ r ,i> l 'vi" 'rr OOI" n M .vc !..( K."j rr-i " ' ' 0 .'.

Kuyper-voordracht Professor Dr. H'. Schlesmger: tesjdeM vatt de £kats,ehe eu«desb«k' ap «lo(i«t«f<Jaa 5 ïïovenïber I Wl -. in df aute van de Vrüé UnfvftrsStelt , , ot« J e.öO «<»*• Kayper-voordmcht "Wem ztt MV

:pmséitfimb t t art n", mm. na afloop gêl^^fthêW t6« hM stejien van vrag«R.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen