Ad Valvas 1992-1993 - pagina 320

AD VALVAS 4 FEBRU ARI 1993

PAGINA 10

De harde koppen van Trouw Oorlogsgeschiedenis van verzetsblad geboekstaafd Trouw viert dit jaar liaar vijftigste verjaardag. Een hoge leeftijd voor een verzetsblad dat bij oprichting besloot dat het de vrede niet wilde overleven. Over de jonge jaren van dit oorlogskind schreef Peter Bak, medewerker van het Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands protestantisme, een boek.

rechtsgeleerde over te halen haar oor­ deel bij te stellen, maar zij bleef bij haar standpunt. Wanneer het principiële kwesties betrof, moest een christen vol­ gens haar ook ­ juist ­ in oorlogstijd de waarheid spreken. Daarop wijzigden haar collega's eigenmachtig de ge­ wraakte passage. Van der Molen trok zich woedend uit de VN­groep terug. Niet lang daarna stapte een aantal an­ dere VN­medewerkers uit de organisa­ tie. H u n onvrede gold onder andere de politieke koers en het autoritaire gedrag van de redactie. Die ontzegde de voor de verspreiding verantwoordelijke men­ sen namelijk iedere inspraak in de in­ houd van de krant. H oofdredacteur Van Randwijk zette in ­zijn artikelen re­ gelmatig uiteen hoe de naoorlogse N e ­ derlandse maatschappij eruit zou moe­ ten zien, waarbij hij zijn communisti­ sche sympathieën niet onder stoelen of banken stak. Waarom, zo vroegen de verspreiders zich af, ons leven wagen voor een krant die ideeën verkondigt waar wij niet achter staan? Er kwam dus een nieuw verzetsblad. Een verzetsblad voor het positief­chris­ telijke volksdeel. Trouw was de naam. In het eerste nummer, dat op 18 febru­ ari 1943 verscheen, bracht ARP­voor­ man Bruins Slot onder woorden waar­ op Trouw haar verzet baseerde. De oor­ log tegen het heidense nazisme, schreef hij, was als het ware een godsdienstoor­ log, een "strijd die door de geloovige Christenen, Protestanten en Roomsch­ Katholieken hand in hand gestreden behoort te worden". En in deze strijd nam Trouw de taak op zich om als christelijke krant haar lezers van princi­ piële voorlichting te voorzien.

rTtKRTMllNl .SN L \1 \fl tt j

L J U . a , L \ b \ iN m

\tA.\\D \PRn

A WELCOME TO OU R LIBERATORS i Jiir'm'^ mativ vcars before the «ar we havü^be­^ome t'amoit.^; .ibiv'.ul h\ our sltH i.ui „Welcome foreigner". In the courw of tluvc \(..irs of foreij^n tyranny, however, we have ?rOA\­n a little morL L,u­ctiil With our ho>pitaH tv. But to you, our H beratorh, \\c call with all our heart:

DE TWEEDE ETAPPE

Pijnlijk

Welcome on H ollai\d*s soil On this day, more than ever before, we arc filled with the deepest admiration and sympathy for the achievements of your troups. We a>sure you that we stiall do all in our power to make vour stay in our town an unforgettable one. You may account for our help whenever you want it!

WELKOM AAN ONZE BEVRIJDERS

ROOSEVELT

•VjfCvlurende \ele jaren voor dci\ oorlog djn wij in hel buiten­ Kiïtd hekend geworden door onzen slagzin „\Velkom vreetnde­ Unu". In den loop van deze jaren van vreemde tyrannic zijn we een beetje vtx^rzichtïger ge%vorden met ome gastvrijheid. Maar L\ onzti be\ rijders, roepen we van ganscher harte toe:

Welkom op NederlandscKen bodem Wij zijn op de:en dag, meer dan ooit tevoren, vervuld met Je dapple bewondering en sympathie voord­* resultaten van Uw in­epen. Wij \er:ckcrcn U, dat we a! het mogelijke zullen doen <Mii t w \crblijf in onxe stad onvergetelijk te maken. U kunt op on;i, hulp rekenen, wanneer U die ook noodig hebtl

Andersdenkend Anne Pek Op 15 augustus 1942 fusilleerden de Duitsers in reactie op een verzetsactie vijf gijzelaars. Een represaille^waar overal met grote verontwaardiging op werd gereageerd. T o t ontsteltenis van de hele Vrij Nederland­top kwam re­ dactielid Gesina van der Molen in haar beschouwing over deze executies echter tot de conclusie dat een bezettings­ macht in bepaalde situaties gerechtigd was gijzelaars te doden. H et werd im­ mers niet uitdrukkelijk door het Land­ oorlogsreglement verboden. De andere redactieleden probeerden de volken­

De mens schittert door afwezigheid in het HandboeH voor bestrijdingsmiddelengebruik en milieu-effecten. De effecten op watervlooien worden vermeld, maar niet die op zoogdieren. Lucas Reijnders vindt deze informatie van vitaal belang voor de risico­ beoordeling van pesticiden. Een recensie. Lucas Reijnders Bestrijdingsmiddelen of pesticiden wor­ den in Nederland op grote schaal ge­ bruikt. Jaarlijks wordt in ons land zo'n 40.000­50.000 ton aan bestrijdings­ middelen toegepast. Deze hoeveelheid betreft de actieve stoffen. Gemeten naar gebruik per hectare zijn wij in N e ­ derland wereldkampioen. Ongeveer de helft van hêi totale volume bestrijdings­ middelen wordt verspoten in land­ en tuinbouw. De andere helft wordt toege­ past in industrie, huishouden en open­ baar groen en grijs. Bestrijdingsmiddelen zijn in Nederland onderworpen aan een toelatingsregime. Om met een pesticide op de markt te mogen komen moet men een toela­ tingsdossier inleveren, waartegen de overheid dan al dan niet 'ja' moet zeg­ gen. In het toelatingsdossier zitten onder meer gegevens over de schade die de stoffen in kwestie aan kunnen

Vol vertrouwen ging de nieuwe krant van start. Maar al snel klonken ook hier de oude klachten. Trouw was, zo oor­ deelden april 1943 drie hervormde ver­ spreiders, helemaal niet de prikkelende christelijk­nationale verzetskrant die ze had zullen zijn; Trouw leek sterk op de­ dorre partijkrant van de vooroorlogse ARP. Was de krant soms van plan alvast de fundamenten te leggen voor een na­ oorlogs partijorgaan? Bruins Slot ont­ kende dit ­ de krant zou immers, zo was bij oprichting afgesproken, ophouden te bestaan op de dag dat Nederland be­ vrijd werd ­, maar hij gaf toe dat hij niet van zins was "een R.K. of andersden­ kende" in de redactie op te nemen. Bij

De Groningse bevrijdingseditie van Trouw diezelfde gelegenheid werd de provin­ ciale verspreiders verzocht hun onder­ verspreiders te "overtuigen van de geest, welke uit ons blad spreekt". H et was niet de bedoeling dat de mensen die Trouw bij de lezers brachten, ook met kranten als Vrij Nederland en Het Parool leurden. Dit schoot de hoofdver­ spreider in Limburg dusdanig in het verkeerde keelgat ­ "Moet ik mijn ka­ tholieke verspreiders soms gaan beke­ ren?" ­ dat hij zich terugtrok. Ook de lezers begonnen zich kritischer

te uiten. Waarom stond de krant vol bespiegelende stukken van hoofdstede­ lijke studeerkamergeleerden terwijl de lezers in de provincie naar actuele in­ formatie uit eigen omgeving en van het front verlangden? Steeds vaker werd in lokale uitgaven de kopij van de redactie vervangen door eigen stukken. En die waren lang niet altijd naar de zin van de hoofdredactie. Een Fries artikel over de executie van twintig verzetsmensen in Dokkum viel bijvoorbeeld "uitgespro­ ken slecht" omdat de schrijver had ge­

Handboek over pesticiden goed voor de wormen richten. Toelatingsdossiers zijn geheim ('gesloten'). Weliswaar heeft de rechter bepaald dat deze geheimhouding geen grond vindt in de huidige wetgeving, maar dat helpt de geïnteresseerde bui­ tenstaander niets. De dossiers zijn on­ danks de rechterlijke uitspraak nog steeds gesloten en de regering heeft een wet in de maak die deze geslotenheid legaliseert. H et gesloten karakter van de toelatingsdossiers heeft voor ande­ ren dan de A K Z O ' s en Shell's van deze Wereld grote bezwaren. Boeren, burgers en buitenlui ­'iedereen behalve de be­ trokken ambtenaren en bedrijven ­ moeten door de geslotenheid in eerste aanleg in het duister tasten over de vraag hoe gevaarlijk een middel nu ei­ genlijk is en of het wel terecht is toege­ laten. De laatste jaren is op verschillende wij­ zen geprobeerd iets te doen aan deze onbevredigende situatie. Organisaties zoals de Dierenbescherming en de mi­ lieu­organisaties ijveren voor open dos­ siers. De bestrijdingsmiddelenprodu­ centen hebben volgens hen een vol­ doende bescherming van hun intellec­ tueel eigendom door het systeem van patenten of octrooien. Open dossiers zijn ­ zo vinden zij ­ goed voor de be­ wustwording van de met bestrijdings­ middelen verbonden risico's. Open dossiers sparen bovendien een hoop dierproeven'en zinloos bestede werktijd uit. T o t nu toe is het ijveren voor open

dossiers echter zonder succes gebleven. D e overheid heeft een andere lijn geko­ zen. Deze leidt tot het maken van openbare samenvattingen van de gege­ vens in de gesloten dossiers.

Handboek Het Handboek bestrijdingsmiddel enge­ bruik en miheu­effecten moet worden ge­ zien' als een uitvloeisel van deze lijn. Het is gebaseerd op de 'milieufiches', de samenvattingen die door het Rijks­ instituut voor de Volksgezondheid en Milieubeheer zijn gemaakt van de des­ betreffende gegevens uit de gesloten dossiers. Het H andboek behandelt 58 bestrij­ dingsmiddelen die voornamelijk wor­ den toegepast in land­ en tuinbouw. Het betreft in overwegende mate pesti­ ciden die volgens de regering de ko­ mende jaren gesaneerd moeten wor­ den. Wat met het begrip saneren in dit verband wordt bedoeld is overigens niet duidelijk. Gezond maken is het echter kennelijk niet. De bedoeling van de auteurs is het aantal van 58 midde­ len uit te breiden tot 250. H et uiteinde­ lijke boek moet begin 1994 verschijnen. Het thans verschenen H andboek zien de auteurs als een proefballon. Het voordeel van het Handboek Bestrij­ dingsmiddelengebniik en mil ieu­effecten is dat het een flinke hoeveelheid anders moeilijk toegankelijke informatie op handzame wijze bijeen brengt. Daar­ '

steld dat het voor de gefusilleerden "nameloos hard" moest zijn geweest om "in hun laatste'uur te begrijpen, wat in hun weerloosheid aan hen zou worden misdaan". Fout, vond Amster­ dam; de mannen hadden in hun laatste uur stellig gedacht aan "de genade van Christus en de heerlijkheid die hen wacht".

naast laten de auteurs zien dat ­ anders dan men op grond van de wet zou ver­ moeden ­ in Nederland volop bestrij­ dingsmiddelen zijn toegelaten op basis van zeer onvolledige gegevens over de (milieu­)effecten daarvan. Het H andboek heeft echter ook een aantal opvallende nadelen. H et .eerste is dat het begrip milieu­effecten o p een merkwaardige wijze wordt ingevuld. ­ Gekozen is voor een definitie die past ' bij een ambtelijk denkraam, maar niet bij het gangbare woordgebruik.' Effec­ ten die milieuvervuiling met bestrij­ dingsmiddelen op de mens heeft wor­ den in het H andboek niet tot de mi­ lieu­effecten gerekend. Omzettingspro­ dukten van bestrijdingsmiddelen en de effecten op watervlooien komen in het Handboek uitvoerig aan bod, maar de mens schittert door afwezigheid. De ef­ fecten op wormen worden vermeld, maar die op zoogdieren niet. Daardoor ontbreekt informatie die van vitaal be­ lang is voor de risicobeoordeling van pesticiden. Een tweede nadeel is dat het H andboek geen melding maakt van gegevens uit de openbare literatuur die om deze of gene reden niet in de toelatingsdossiers zijn beland. Zodoende blijft de mogelij­ ke bijdrage van herbiciden (onkruidbe­ strijdingsmiddelen) aan de teruggang van patrijzen en grasmussen en de ver­ minderde vitaliteit van bossen onbe­ sproken. H etzelfde geldt bijvoorbeeld

D e verdeeldheid die uit deze discussies spreekt, mag symptorjiatisch heten voor de verdeeldheid die het verzuilde N e ­ derland ondanks alle mooie woorden over eenheid in verscheidenheid ook tij­ dens de bezetting in de greep hield. Toen het tegen het einde van de oorlog duidelijk werd dat na de bevrijding alle 'rechtse' kranten een verbod wachtte en er dus "een vloedgolf van bladen van links­radicale richting" dreigde, besloot de redactie met de oorspronkelijke doelstelling te breken; Trouw £ou zich na de bevrijding niet opheffen. Veel verspreiders waren het met deze beslis­ sing niet eens. Pijnlijk, vond ook de re­ dactie in het eerste naoorlogse nummer ­ het verspreidingsapparaat had immers de grootste verliezen geleden ­ maar ze meende niet anders te kunnen hande­ len, wilde ze "verantwoord zijn tegen­ over God, in Wiens opdracht wij naar onze overtuiging gedurende den oorlog hadden gewerkt en die ons, naar onze even vaste overtuiging, tot een taak riep in den chaos van na de bevrijding". Trouw bleef dus bestaan, en werd een anti­revolutionaire krant. "We zijn er ingedraaid", sprak provinciaal versprei­ der Jan van der Meer in juli 1945. De krant verloor zo niet alleen veel goodwill onder de voormalige versprei­ ders, maar ook veel abonnees. T o c h bleef Trouw in leven. Dit jaar viert ze zelfs in redelijke welstand haar vijftigste verjaardag. Een heuglijk feit, dat op ge­ paste wijze wordt gevierd. Onder ande­. re met de uitreiking van het door vu­ historicus Peter Bak geschreven boek Harde koppen, rechte lipten. Een bijzon­ der toepasselijke titel.

Bak, Peter. Harde koppen, rechte lijnen. De lokale en regionale edities van Trouw m oorlogstijd. Kampen, uit geversmaatschappij J H Kok, 1993, ISBN 90 242 6982 2

voor de vergiftiging van insektenetende dieren door gebruik van organofosfaat insekticiden. Een derde bezwaar is dat het H a n d ­ boek is gebaseerd op tweedehands ge­ gevens, zonder dat de auteurs een kriti­ sche toets doen op ­ of een beschou­ wing geven over ­ de kwaliteit van de onderliggende data. Het zou wenselijk zijn deze bezwaren te ondervangen bij het maken van het door de auteurs voor 1994 aangekon­ digde definitieve H andboek.

Bruikbaarheid Een laatste vraag die het H andboek op­ roept is die van de gebruikswaarde ­ met name voor bestrijdingsmiddelenge­ bruikers en hun opponenten. Er is voor de bestrijding van plagen in de regel de keus uit een aantal bestrijdingsmidde­ len. Een groeiend aantal gebruikers is bereid in zo'n geval de minst milieube­ zwaarlijke te kiezen. H u n opponenten zijn als regels ook ge'i'nteresseerd­ in de minst slechte keus. Wil je op basis van de informatie in het H andboek de meest milieusparende keus doen, dan moet je echter al gauw een halve of hele professor zijn. In dit licht heeft het Centrum voor Landbouw en Milieu (CLM) in Utrecht een scoringssysteem ontwikkeld, waar­ mee men snel het pesticide kan vinden dat ­ naar de normen van het CLM ­ het minst slecht is. Iets dergelijks zou de bruikbaarheid van het in 1994 te ver­ schijnen handboek zeer ten goede kun­ nen komen. Prof. dr. Lucas Reijnders is hoogleraar Mi­ lieukunde aan de Universiteit van Amster­ dam. Van Rijn, drs, J P , Van Straalen, prof,dr N,M,, Willems, dr J, Handboek bestnjdingsmiddelengebruik en milieu­ effecten, VU Uitgeverij i,s,m, de Wetenschapswinkel Vrije Universiteit, 1992

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen