Ad Valvas 1992-1993 - pagina 381

AD VALVAS 11 MAART 1993

PAGINA 7

Wetenschap op tv: het moet wel leuk blijven Kijkcijfers debet aan karig aanbod van wetenschapsprogramma's op de buis Frank van Ko fschooten De grote belangstelling voor Wim Kay­ zers sene Een schitterend ongeluk maakte duidelijk hoe weinig programma's over wetenschap er op de Nederlandse tele­ visie te zien zijn. De interviewer zelf mocht dan volgens sommigen tenen­ krommende vragen stellen, maar dat maakte het niet minder fascinerend om deze topwetenschappers over hun vak te zien praten. Waarom zenden de Ne­ derlandse omroepen niet vaker zulke programma's uit en moet het publiek het stellen met welgeteld één weten­ schapsprogramma {Noorderlicht van de VPRO)? Dat was de vraag die centraal stond bij de viering van het vijftienjarig jubileum van de Stichting Weten­ schapsjoumalistiek en ­voorlichting, vorige week donderdag in de Aula van de Universiteit van Amsterdam.

Wetenschap gedijt niet goed op de Nederlandse buis. Er zouden meer leulte programma's moeten l<omen, te vergelijl^en met het {kinderprogramma Klokhuis. Dit bleek bij de vijftiende verjaardag van de Stichting Wetenschapsjournalistiek en -voorlichting.

f-.l,. ;.•

«*^­V* •

? ^ ï ^ -Hïs;-. ..^VT-:»

Lobby Volgens Henk Suer, ex­hoofd van de afdeling Informatieve Programma's van de Nos, IS er een eenvoudige verklaring voor het feit dat slechts 3,6 procent van de zendtijd aan programma's over we­ tenschap en technologie wordt besteed: de wetenschappelijke wereld heeft geen netwerken opgebouwd die m Hilver­ sum programmahoofden voor zich pro­ beren te winnen. Wat dat betreft kunnen wetenschap­ pers en universitaire voorlichters veel leren van de cultuurlobby, die m Den Haag de norm heeft weten door te drukken dat 20 procent van de tv­pro­ gramma's over cultuur moet gaan. We­ tenschap valt vreemd genoeg niet onder cultuur. Dat heeft als groot nadeel dat weten­ schapsprogramma's zich staande moe­ ten houden in de strijd om de kijkers­ gunst. Culturele programma's kunnen blijven bestaan ondanks lage kijkcijfers, omdat de omroepen die nu eenmaal verplicht uitzenden. Wel worden der­ gelijke programma's vaak uitgezonden op uren dat er vrijwel niemand kijkt, waardoor cultuurminnaars toch regel­ matig klagen over de banaliteit van de televisie. Dat de VPRO 'Een schitterend ongeluk' wel uitzond op pnme time

komt omdat deze omroep zich niet be­ kommert om kijkcijfers.

Piskijkers De historicus Maarten van Rossem, als spreker uitgenodigd vanwege zijn door­ gaans tegendraadse geluid, kende de 'banaliserende' tendenzen van het me­ dium uit ervanng. Zo verzocht een programmamaker hem eens zijn com­ mentaar te beperken tot de afgelopen tien jaar, want dieper afdalen m de tijd zou de kijker afstoten. Bij het Jeugd­ journaal moest Van Rossem m drie mi­ nuten het Amerikaanse electorale sys­ teem uitleggen, zonder daarbij beeld­ spraken te gebruiken. "Ik mocht bij­ voorbeeld niet zeggen dat de politiek in Amerika een groot circus is, want dat was verwarrend. De opnamen duurden tweeënhalf uur", aldus Van Rossem. Hij vreesde dat echte wetenschap nooit zal gedijen op televisie, omdat dat me­ dium nu eenmaal gericht is op het grote publiek. Het succes van Wim Kayzer moest volgens hem niet worden overdreven, want dat was 'Libelle­we­ tenschap'. "Ik verlangde soms naar Hans van der Togt als ik de heren pis­ kijkers bezig zag. Alleen Steve Gould was een echte wetenschapper."

»'

::^4 ­w^ 'S ll'"* , • ' ; - " ^ •*:?—» .•ï-i<'r'*«»'» ' " " * -­ - -

istsciu U i l b d l s v i l i t l d d i u V f l l g c i u n

',.,"--

*ÜVï'"*'^*

v a n vwiiii r « a y ^ i biwciicï-vTv^disviiciH v p « W I V Ï V I S I V Ï .

Deze relativerende woorden weerhiel­ den diverse sprekers uit de zaal er niet van een pleidooi te houden voor méér wetenschap op televisie. Volgens Mar­ cel van den Broecke, directeur van de Stichting voor Publieksvoorlichting over Wetenschap en Techniek, zou het kunnen helpen als wetenschappers met als wetenschappers in beeld worden ge­ bracht, want dat schrikt de kijker maar af. Wetenschap moet daarom meer ver­ pakt worden m nieuws, meende Van den Broecke. Iets wat volgens Joop van Tijn, hoofdredacteur van Vnj Neder­

land, in beschaafde landen al lang ge­ beurt.

Spelprogramma Maar waarom moet er eigenlijk meer wetenschap op de buis? Op die vraag werd pas op het allerlaatste ogenblik een antwoord gezocht. Van den Broec­ ke stelde dat het publiek ervan bewust moet worden gemaakt dat het leeft in een maatschappij die draait op weten­ schappelijke en technologische ontwik­ kelingen. "Zolang mensen denken dat bio­mdustrie en biotechnologie hetzelf­

de is moet dat." Jan van de Craats, hoogleraar wiskunde en presentator van een wiskundig spelprogramma, had zijn twijfels of wetenschap vanuit deze zendingsgedachte op televisie moet worden gebracht. "Schitterende programma's, daar gaat het om." Di­ verse sprekers noemden als prijzens­ waardig voorbeeld het kinderprogram­ ma Klokhuis en vonden dat er een der­ gelijk programma voor volwassenen zou moeten komen. Kortom: weten­ schap op tv moet, maar het moet wel leuk blijven.

Aartsvader evaluatie onderwijs vreest lege rituelen 'Universiteiten doen te weinig met kritiek' Het sarcasme droop er van af. "U w onuitgesproken doel was om inmenging van buitenaf te voorkomen. Daarin bent u prima geslaagd." De Amerikaan Herb Kells, de aartsvader van de Nederlandse onderwijsvisitaties, hield een zaal vol universiteitsbestuurders vorige week de spiegel voor. Leidt het visitatiecircus wel écht tot de gepretendeerde kwa lite itsve rbeteri ng? Kells had zo zijn twijfels.

Frank Steenkamp De Nederlandse universiteiten organi­ seerden vorige week woensdag een con­ ferentie over de onderwijsvisitaties. 'Door naar de tweede ronde' kreeg de conferentie als naam mee, maar Kells maakte duidelijk dat het zinloos is op de ingeslagen weg door te gaan. De Amerikaan kan het weten: hij pendelt tussen visitaties in Noorwegen en Chili. Het doel om de autonomie te bewaren IS voorlopig bereikt, dat gaf Kells grif

toe. Maar dat kan op den duur alleen zo blijven als de kwaliteitsverbetering werkelijk wordt aangepakt en de uni­ versiteiten de buitenwacht daarvan ook goed weten te doordringen. Kells was verbaasd over de openbaar­ heid van visitatierapporten in ons land. In de VS en Canada, waar instellingen hun eigen visitaties organiseren, gaat dat anders. Volgens hem zijn visitatie­ rapporten weliswaar 'voer voor journa­ listen', maar verpest hun berichtgeving het imago van het onderwijs en het kli­ maat voor kritische zelfevaluatie.

Geen hoge pet Andere sprekers meenden echter dat openbaarheid in ons systeem van uni­ versitaire democratie onvermijdelijk en onmisbaar is. Een plan voor een apart intern en extern rapport werd vrijwel unaniem afgewezen. Uiteraard zullen de rapporten niet alle details van een misstand noemen. "Maar meestal zeg­ gen de conclusies genoeg", meent drs. A.I. Vroeijenstijn van de vereniging van samenwerkende Nederlandse universi­ teiten. En als het nodig is, kan een commissie altijd mondeling toelichting geven. Maar als eerste stap moeten universitei­ ten in elk geval zorgen dat ze iets doen met de visitatierapporten. Kells vroeg zich af of uit al die papieren wel consequenties worden getrokken. Hij heeft wat dat betreft geen hoge pet op van de Nederlandse universiteiten. "De visitaties worden niet goed ge­ bruikt. Er IS geen druk om er iets mee te doen. Men hoeft alleen maar iets op te schrijven in het jaarverslag." Kells temperde hiermee enigszins het enthousiasme van universiteitsbestuur­

ders die al dromen van Europese visita­ ties. Hij vond elke gedachte over wer­ kelijke Europese samenwerking in dit stadium 'uiterst naïef. De verschillen m positie en cultuur van de universit­eit ­ binnen Europa zijn eenvoudigweg nog te groot. En zelfs in een zich 'gidsland' noemend Nederland heeft de onder­ wijsevaluatie nauwelijks voet aan de grond gekregen. Hij wees erfijntjesop dat 'ons' stelsel van landelijke visitaties gebaseerd op zelfstudies, zeven jaar ge­ leden met zijn hulp is mede afgekeken van Australië. "Daar bestaat het sys­ teem niet meer, omdat het te duur was en weinig effect had", waarschuwde hij. HIJ ging uitgebreid in op het ideaal van

de 'zelfregulerende' universiteit dat ook in ons land opgeld doet. Alleen instel­ lingen in de vs en Canada zijn er vol­ gens hem ver mee. Ze zijn zelf continu bezig om zowel onderwijs en onderzoek als bestuur en interne diensten kritisch te bekijken en bi) te stellen. Volgens Kells kost het decennia om kwaliteits­ zorg zover in de bedrijfsvoering in te bouwen.

Goede voornemens Op de vsNU­conferentie waren zowel studenten als Zoetermeerse ambtena­ ren sceptisch over de follow up na de visitaties. Vaak schrikt een faculteit of vakgroep van een visitatierapport alleen

even wakker, spreekt enkele goede voornemens uit ­ en gaat daarna over tot de orde van de dag. De minister had faculteiten willen verplichten bin­ nen zes maanden te rapporteren wat ze met een visitatie doen. Maar de univer­ siteiten meenden dat dit alleen de bu­ reaucratische plichtplegingen bevor­ dert. Instellingen hoeven nu alleen zo snel te rapporteren als ze daar zelf aan­ leiding toe zien. Verdere verantwoor­ ding leggen ze af in hun jaarverslagen. Maar een ambtenaar van Ritzen waar­ schuwde dat de instellingen deze ruim­ te krijgen om er iets mee te doen. De minister zal zich niet in slaap laten sus­ sen. (HOP) m

Visitaties voortaan op andere leest geschoeid Twee keer zoveel commissie s e n rapporten, voor maar een beetje meer ge ld. Dat wordt het meest tastbare ge ­ volg van de nieuwe opze t voor de onde rwijsvisitatie s, als de rectoren daar binnenkort me e inste mme n. Maar e r verandert nog meer. Tot nu toe zijn vaak ver­ schillende studie s same n behandeld, zoals onlangs nog pedagogiek e n onderwijskunde. Dat maakte he t visita­ tiewerk zwaar, e n leidde soms tot klachten ove r de kwaliteit van het oordeel. De vereniging van same n­ werkende Nederlandse unive rsite ite n (VSNU) wil he t werk nu meer opsplitsen. Extre e m voorbeeld is het vakgebied Westerse tale n: vorig jaar rapporteerde daar één ­ zwaar uitgeputte ­ commissie, nu is er sprake van maar liefst ze ve ntie n commissie s. He t aantal commis­ sies stijgt in totaal van 28 naar 63. Om de kosten te beteugelen krijgen ze maar drie tot vijf leden ­ tegen nu vaak acht en soms vijftie n. Die kleine teams moeten wel vaker externe de skundighe id inhuren e n gaan sterker leunen op hun secretaris. Voor secretarissen is dan ook twee ton per jaar extra nodig, zodat de visitaties pe r jaar ruim 1,1 miljoen gulde n gaan kosten.

Ook de inhoud van de visitaties verandert. De 'zelfeva­ luaties' moeten aan nieuwe e ise n voldoen: minder on­ derwerpen, maar meer nadruk op de inhoud van he t onderwijs ­ ook via beschrijvingen pe r cursus volge ns een vast stramien. De faculteiten moeten melden wat er gedaan is met de vorige visitatie e n hoe het staat met het bevorderen van de stude e rbaarhe id. Verder moeten ople idinge n betrouwbaarder cijfe rs geven over studierendement e n het kritiscli ge halte van de zelfstudie ve rhoge n. Dat laatste wordt uitgelokt me t de vraag om e e n sterkte/zwakte­analyse. Om e ffe ctie f te werken gaan visitatiecommissies ook zelf een strak­ ker stramien volgen. Er staat al een vaste inhoudsop­ gave van de visitatierapporten op papie r. Studenten krijgen in de spelregels wel een duide lijke r rol in de zelfevaluaties van de opleiding e n bij het be­ zoek van de visitatiecommissie. Maar een student als lid van die commissie wordt, ondanks de gunstige e r­ varingen bij de visitatie van Geneeskunde e n Ge zond­ heidswetenschappen, ge e n regel. Be gin april be spre ke n de rectoren de ze plannen in de landelijke commissie onderwijs e n onderzoek van de vSNU. (pS, HOP) ,

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen