Ad Valvas 1992-1993 - pagina 392

AD VALVAS 18 MAART 1993

PAGINA 2 I

'We zijn weer terug bij de pretenties van de jaren 70' Topambtenaar van Ritzen over relevante trends in onderzoek Minister Ritzen gaat zich bemoeien met de Itoers van het universitaire onderzoek. Twee jaar geleden gaf hij zijn eerste schop tegen het heilige huisje van de vrijheid van onderzoek. Zijn pogingen om het onderzoek in zijn greep te krijgen oogsten nog steeds verzet. Een plan om jaarlijks met drie procent van het onderzoeksgeld te schuiven, op grond van maatschappelijke prioriteiten, is nu uitgesteld tot na 1994. Maar van de baan is het niet. Aan topambtenaar dr. P. Tindemans vroegen we waar Ritzen nu eigenlijk heen wil.

II

Frank Steenkamp Maatschappelijke relevantie was het sleutelwoord in de jaren zeventig, in m e nige vakgroep waren de discussies hierover oeverloos. Wat had de samenleving aan onderzoek naar de structuur van een exotisch indianentaaltje, of aan kennis over het tastzintuig van de bromvlieg? In het no nonsense-tijdperk verstomden deze discussies. Wie kon, haalde contractonderzoek voor bedrijven of overheden binnen. Maar aan het eigen universitaire onderzoek werd als enige eis gesteld dat het kwaliteit had. De koers mocht de universitaire wereld zelf bepalen; alleen in dure vakgebieden werd enige druk uitgeoefend om tot taakverdeling te komen. Wie het Wetenschapsbudget 1993 openslaat, waant zich weer terug in de jaren zeventig. "Meer dan voorheen daagt de samenleving het wetenschappelijk onderzoek uit", luidt de aanhef.

Genoemd worden milieuproblemen en de behoeften van economie, technologie en gezondheidszorg. H e t beleidsstuk spreekt van een strategisch onderzoeksbeleid waarin ook de universiteiten een rol moeten gaan spelen. En geeft al wat accenten aan. Meer geld voor verkeersonderzoek, minder voor chips en meer voor informatica. En vooral ook: extra aandacht voor milieu- en energieproblemen.

Andere wind "In zekere zin zijn we inderdaad terug bij de pretenties van de jaren zeventig", zegt dr. P. Tindemans, sinds twee jaar Ritzens topambtenaar voor het wetenschapsbeleid. Hij is van huis uit theoretisch fysicus maar werkt al in Zoetermeer sinds 1976. "Wat je ook nu internationaal weer ziet, is het gevoel van urgentie. Dat men zich afvraagt: hebben al die investeringen in onderzoek wel opgeleverd wat we verwacht hadden? T e gelijk blijft men onderzoek heel belangrijk vinden. Maar er is behoefte aan sturing. Onderzoekers zullen zich meer rekenschap moeten geven - ook over de invloed van h u n werk op de maatschappij." Dat er een andere wind opsteekt in het wetenschapsbeleid, komt ook door een reorganisatie die minister Ritzen liet uitvoeren. In Duitsland en Frankrijk lagen fundamenteel en toegepast onderzoek al sinds lang in één hand; maar bij ons hadden de universiteiten h u n eigen loket - en bleven ze praktisch buiten schot bij het algemene wetenschapsbeleid. "Die scheidslijn is verdwenen", aldus Tindemans. "Dus kan er een samenhangend beleid komen voor het hele scala van fundamenteel tot toegepast onderzoek. Ook de link met het technologiebeleid is nu makkelijker te leggen." "Maar in de vormgeving van het beleid is er een groot verschil: het moet beslist minder blauwdruk-achtig dan velen in de jaren zeventig dachten. Er is nu een veel helderder beeld van hoe de overheid moet omgaan met onderzoeksinstellingen. Autonomie is een rode draad van het beleid geworden." Van bovenaf opgelegde plannen zijn uit den boze: ze werken alleen maar verlammend. Als voorbeeld noemt hij TNO: vroeger zaten daar dertig zetbaasjes van de overheid aan allerlei touwtjes te trekken. "Die zijn er allemaal uitgegooid. N u zit er nog een man in de Raad van Toezicht. D e overheid richt zich op in-

houdelijke afspraken over de grote lijnen van het onderzoek." De illusie van directe sturing is er niet meer bij. E n zo moet het straks ook gaan bij de universiteiten.

In de gordijnen Geen directe sturing, maar een dialoog over grote lijnen. Daarbij past ook het systeem van toekomstgerichte verkenningen dat momenteel wordt opgezet. Tindemans: "Het gaat om consensusvorming. Je zegt: onderzoekers, probeer nou eens zelf op 'n rij te krijgen wat de relevante trends in het vakgebied en zijn omgeving zijn - en wat de consequenties moeten zijn." Daarna pas komt de overheid met prioriteiten die grotendeels berusten op wat er leeft in het onderzoek. Het klinkt zachtaardig. En zo zagen de universiteiten het ook, toen Ritzen twee jaar terug met zijn plan voor een dialoog kwam, die tot globale afspraken mpest leiden. Maar afgelopen najaar joeg de minister de bestuurders alsnog in de gordijnen met een plan dat veel meer sturing bevatte. Via de bekostiging wilde hij elk jaar maximaal drie procent universitair onderzoeksgeld (of: vijftig miljoen gulden) kunnen verschuiven, op basis van maatschappelijke prioriteiten. De enige inbreng van de universiteiten in deze 'dynamisering' leek dat ze zelf moesten kiezen op welk onderzoek ze bezuinigden, en dan met nieuwe plannen mochten dingen naar het afgeroomde onderzoeksgeld. Het plan riep boze reacties op: was dit nu die dialoog? In ambtelijk overleg bond het ministerie daarna wat in. De drie procent afroming zou geen landelijk streefcijfer zijn maar een 'echt' maximum. Elke universiteit zou eerst de kans krijgen om binnen eigen muren de nieuwe prioriteiten te volgen. En in het Wetenschapsbudget kondigde Ritzen aan nog twee jaar rustig aan te willen doen met het nieuwe systeem. Voor de lange termijn leek er echter weinig veranderd. In universitaire kring bleef het verwijt dirigisme klinken.

Bakens verzetten Er wordt nu weer over de kwestie overlegd. En afgaand op Tindemans bindt Zoetermeer nog wat verder in: "Over de uitgangspunten zijn we het nu eens. Er is begrip voor, dat de minister het universitaire onderzoek wil betrekken in het wetenschapsbeleid. Aan de andere kant hechten de universiteiten aan hun vrij-

BAS VAN DER SCHOT

Dr.P. Tindemans: 'We moeten niet te veel tegelijkertijd van de universiteiten vragen' Foto Bram de Hollander heid van onderzoek - en zitten ze midden in grote veranderingen." Volgens Tindemans wordt er alleen nog gezocht naar een bevredigende uitwerking: hoe formuleert de minister straks prioriteiten en hoe wordt dat vertaald in onderzoeksplannen? Die discussie zal nog wel wat maanden kosten. "Maar ik heb vertrouwen in de goede afloop. Zowel over de ambitie van de mi-

nister als over de beperkingen bij de universiteiten zijn we het eens." Het meest geruststellend voor is misschien deze relativering: "De overheid moet niet denken dat ze over een breed front van vakgebieden wel 'ns even de prioriteiten zal aangeven. Je moet erop vertrouwen dat elke instelling zich al op de maatschappij richt en daarin een profiel ontwikkelt." De behoefte om op deelgebieden de bakens krachtig te verzetten, blijft echter bestaan. E n de Kamer steunt dat streven. Tindemans: "Ons idee is: forse uitspraken mogen best, als ze maar op intensieve verkenningen gebaseerd zijn. Maar inderdaad rijst dan ook de vraag van de uitvoerbaarheid: de universiteiten kampen met een opeenhoping van veranderingen, en al gauw dreigen dan ontslagen en nieuwe wachtgelduitgaven. Ook daarom moeten we niet teveel tegelijk van ze vragen." (HOP) U

Ad Vatvas is het redactioneel onafhankelijl<e weel<blad van de Vrije Universiteit. Redactie-adres: De Boelelaan 1105 (bezoek)/ 1107 (post), 1081 HV Amsterdam, tel. 020 548 4330. Fax-nummer: 020 - 661 2791 onder vermelding van 'Redactie Ad Valvas'. Redactiel<amers: OD-01, OD-03 en OD-09, Hoofdgebouw VU. Redactie: Ben Rogmans (hoofdredacteur a.i., tel. 548 6930), Liesbeth Klumper (548 3839), Frank van Kolfschooten (548 4325), Martin Enserink (548 3087), Dirk de Hoog (548 4397), Joyce de Bruijn,Harmke van Rossen (redactie-assistente, 548 4330/6930). Medewerkers: Titia Buddingh', Erno Eskens, Jan-Jaap Heij, Harriet Kroon, Anne Pek, Dick Roodenburg, Selma Schepel, Arjan Spit. Fotografen: Nico Boink en Sidney Vervuurt (beiden Audio Visueel Centrum VU), Bram de Hollander. Stichting Hoger Onderwijs Persbureau {samenwerl<ende universiteitsbladen): Frank Steenkamp, Pieter Evelein. Teltenaars: Aad Meijer, Bas van der Schot, John Smit. Beieidsraad: A.P. Bos, prof.dr. M.A.J. Eijkman, G.H. de Jong, mr. J.W. Mekking, R.G.M. Regter, mw. drs. J.C.A.P. Ribbennk, A.J. van Rijn, prof dr. P.J I.M. de Waart (voorzitter) Secretariaat: mw. mr. M.A. Daniels, kamer 2D-05, Hoofdgebouw, De Boelelaan 1105, tel. 020-548 2696. Ontwerp iay-out: Hollandse Hoogte Zakeiijke leiding: mr. J.L.K. van der Veen, lD-04, Hoofdgebouw, tel 020 - 548 3096. Advertenties: opgeven bij Bureau Van Vliet b.v., post bus 20, 2040 AA Zandvoort, tel. 02507-14745, fax 02507-17680 Ook voor 'Adjes commercieei'(zie pag.4). Ovenge Adjes. redactie adres; advertenties van VU-instanties: opgeven op lD-04, Hoofdgeb.,tel. 3096 Produktie: Drukkerij Dijkman, Amsterdam Toezending: per jaargang (of deel daarvan) f 45,-. Betaling uitsluitend per acceptgirokaart, aan te vragen bij redactie Ad Valvas, tel. 020- 548 4330 (9-13 uur). Int.Standaard Serie Nummer: 0166-0098.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen