Ad Valvas 1992-1993 - pagina 243

AD VALVAS 10 DECEMBER 1992 I

PAGINA 9

Wetenschappers vliegen elkaar in de haren Gebruik softlaser in tandartspraktijk omstreden I elazert u uw patiënten ook?" I vroeg een Belgische tandarts 'vier jaar geleden tijdens een diner aan dr. H.AJ. Oudhof. De Belg bleek niet te doelen op malafide tan­ dartsen die in volkomen gave kiezen boren, maar pp het gebruik van een softlaser in de tandartspraktijk. Dit type laser zou een bezoek aan de tandarts veel minder pijnlijk kunnen maken. Oudhof, die naast zijn werk bij het Aca­ demisch Centrum Tandheelkunde Am­ sterdam (Acta) een eigen praktijk voert, werd nieuwsgierig en schafte ook een softlaser aan. Hij raakte langzaam maar zeker overtuigd van de waarde ervan en schreef in het Nederlands Tandartsen­ blad een aantal artikelen over de won­ derbaarlijke mogelijkheden van de laser. De tandarts zou met dit instru­ ment van een beul een weldoener kun­ nen worden. "Pijnloze injecties, kortere duur van de verdoving en geen pijn van enige betekenis lijkt mogelijk met de techniek van onze tijd: de (soft)laser. Ook kan de tandarts nu aften en koort­ slippen pijnloos behandelen, zodat je er geen dagen meer mee rondloopt!" zo klonk het juichend in een artikel van Oudhof in een patiënteneditie van het Nederlands Tandartsenblad. Te mooi om waar te zijn? De voorzitter van de Vereniging tegen de kwakzalverij (vtK, de gynaecoloog drs. C.N .M. Renckens, vond van wel. Op 3 oktober opende hij op de jaarvergadering van de vereniging het vuur op Oudhof, die zijn patiënten volgens hem inderdaad zou belazeren in de ongunstige betekenis van het woord. Hij noemde de behan­ deling met de softlaser een pseudo­we­ tenschappelijke behandelmethode die "ten koste gaat van de portemonnee van de patiënt en van de geloofwaardig­ heid van de Nederlandse tandarts". Over de artikelen van Oudhof in het Nederlandse Tandartsenblad zei hij: "Bij biochemici aan wie ik deze lectuur voorlegde veroorzaakte het golven van hilariteit en daarnaast een grote angst voor de tandarts!" Renckens verbaasde zich erover dat 'kwakzalver' Oudhof bij Acta werkt. "Kan men daar niet wat heter op elkaar letten?" zo vroeg de boze Renckens zich af.

êé

De Vereniging tegen de kwalizalverij heeft een nieuw doelwit: de softlaser. Vorige maand opende voorzitter drs. C.N.IVl. Renckens de aanval op Acta-tandarts H.A.J. Oudhof, die deze wonderbaarlijke pijnverdrijver aanprijst aan zijn collega's. Z o'n man hoort niet thuis aan de universiteit, vindt Renckens. Oudhof vindt dat echter Renckens zijn schoolgeld moet terughalen en heeft zich aangemeld als lid bij de Vereniging tegen de Kwakzalverij. Een verslag van een wetenschappelijke strijd. Frank van Kolfschooten

1

»-*

* * * * *

^

t^'

V.' "Hl

De tandarts zou door het gebruik van de softlaser een weldoener worden

Heroverwegen

4.*»

^

•4".

Oudhof beloofde Renckens de twaalf dubbelblind­onderzoeken te zullen op­ sturen, "want ik draag u een warm hart toe." Een enquête onder Amsterdamse scholieren die het programma beluister­ den wees uit dat de strijd over het nut van de softlaser onbeslist was geëin­ digd.

In de haren Zijn boodschap werd via een persbe­ richt Nederland ingestuurd en de vol­ gende dag vlogen Renckens en Oudhof elkaar op de radio in de haren. Renc­ kens vergeleek de softlaser met een za­ klamp, maar dan eentje met zo weinig vermogen dat hij bijna geen licht geeft. Oudhof stelde dat Renckens zich eerst maar eens in de bestaande literatuur moest verdiepen: "Ik heb vanmiddag twaalf dubbelblind­onderzoeken uit mijn stapel literatuur gehaald waarbij heel duidelijke en significante successen worden geclaimd." Renckens beant­ woordde dit, behalve met hoongelach, met een variant op de mededeling die hij in zijn rede had gedaan. Nu luidde het dat medici van het lasercentrum van het Amsterdamse AMC niet meer waren bijgekomen van het lachen na lezing van Oudhofs artikelen in het Tandart­ senblad. De literatuur waar Oudhof op doelde bestond volgens Renckens helemaal niet. Hij baseerde zich daarbij op een recensie van een boek over laserthera­ pie waaraan Oudhof had meegewerkt. De recensent klaagde daarin dat Oud­ hof weinig literatuurreferenties opgaf buiten die naar zijn eigen artikelen. "Dus er is buitengewoon weinig litera­ tuur en als hij (Oudhof, red.) nu be­ weert dat er plotseling al twaalf dubbel­ blind­onderzoeken zijn verschenen dan is dat zeker gisteren gepubliceerd," concludeerde Renckens. Oudhof hield ten stelligste vol dat hij over twaalf van zulke onderzoeken beschikte. Op dat moment greep de radioverslaggever in, want de luisteraar had behoefte aan duidelijkheid. Wat moet een patiënt doen als zijn tandarts een softlaser te voorschijn haalt? "Een andere tandarts nemen," meende Renckens, "want die tandarts heeft er niets van begrepen, is lichtgelovig en onvoldoende kritisch bij de aanschaf van zijn materiaal." Oud­ hof wees er nog op dat tweederde van de Deense tandartsen de sofdaser ge­ bruikt, maar dat mocht niet meer baten: de verslaggever kapte het ge­ sprek af: "N ou heren we komen er niet uit, maar het was wel informatief"

'^:r

Oudhof bleek zichzelf allerminst als een kwakzalver te beschouwen en schreef begin november een brief aan het be­ stuur van de vtK: "De Vereniging tegen de kwakzalverij tracht een waardevolle bijdrage te leveren in de evaluatie van zogenaamde alternatieve behandelme­ thoden en bestrijdt de kwakzalverij. Als persoon sta ik geheel achter deze begin­ selen en ik verzoek u dan ook mij als lid van de Vereniging tegen de kwakzalverij te noteren!" In dezelfde brief verweet hij Renckens 'geborneerdheid' en 'ge­ brek aan kennis van de moderne celbio­ logie' en verder beklaagde hij zich ero­ ver dat Renckens weigerde kennis te nemen van de internationale publikaties die hij hem had aangereikt. Het bestuur van de vtK liet weten haar voorzitter te steunen en verzocht Oudhof zijn aan­ melding als lid ernstig te heroverwegen. Oudhof deed in reactie hierop vorige week een 'open brief op de post, waar­ in hij de Vereniging aanraadde een an­ dere koers te varen. In de ogen van Oudhof was Renckens bestrijdingswijze van kwakzalvers misschien geschikt in de negentiende eeuw toen kwakzalvers hun flesjes met dubieuze inhoud aan­ prezen op de markt, maar in het huidi­ ge tijdsgewricht is een andere benade­ ring nodig. "De moderne mondige pa­ tiënt dient niet afgescheept te worden met uitsluitend een (juiste) therapie," zo schrijft hij in de open brief "maar dient ook bevrediging te vinden in zijn benadering door de arts of tandarts als mens. Dat deze kunst kennelijk beter, verstaan wordt door de kwakzalver dient voor ons een teken aan de wand te zijn. (...) Geen geschetter naar de kwakzalver, maar meer luisteren naar de patiënt bestrijdt de kwakzalverij," aldus Oudhof Hij hield vol lid te willen worden van de Vereniging en raadde het bestuur opnieuw aan kennis te nemen van de relevante literatuur over de werking van de softlaser. Is het onwil van de Vereniging om de literatuur te bestuderen of kletst Oud­ hof uit zijn nek? Dr. M.A.J. Eijkman, tandheelkundig medewerker van de we­ tenschapsbijlage van NRC Handelsblad, zegt desgevraagd geen publikaties in re­ spectabele tijdschriften te kennen waar­ in positieve resultaten van de softlaser zijn beschreven. Daarom heeft hij tot nu toe niet over de softlaser durven schrijven. Zijn collega prof dr. I. van der Waal, hoogleraar in de pathologie van de mondholte, zou beter op de hoogte zijn, aldus Eijkman. Van der Waal zegt: "Die onderzoeken waar

Foto H.A.J. Oudhof

Oudhof op doelt bevatten geen contro­ legroepen en snijden wetenschappelijk geen hout. Het is daarom erg voorbarig om de softlaser te propageren. Maar misschien ben ik verkeerd geïnfor­ meerd." Van der Waal weet wel te mel­ den dat het hoge commissariaat van de EEG geld heeft gegeven om het onder­ zoek naar lasertherapie in Europa te sti­ muleren. Aan de Universiteit van Oslo zal hiervoor een hoogleraar worden aangesteld. Een bezoek aan Oudhof zélf moet uit­ komst brengen. Na een demonstratie van de softlaser plukt hij de bewuste dubbelblind­onderzoeken uit de stapel op zijn bureau. Ze zijn niet gisteren pas gepubliceerd, zoals Renckens sugge­ reerde. Oudhof had in het boek Laser­ therapie in de tandheelkundige praktijk ook verwijzingen naar deze artikelen willen opnemen, maar die zijn door een betreurenswaardige vergissing wegge­ vallen.

schall onder andere: "The majority of the T.i.T. (lees: softlaser, red.) reports have predominantly supported the theory that LLL irradiation has modula­ ting effects on cell physiology and pa­ thophysiology." De Vereniging tegen de kwakzalverij lijkt dus in elk geval niet te kunnen vol­ houden dat er geen dubbelblind­onder­ zoek is gedaan naar de werking van de softlaser. Of de softlaser de mitochond­ riën in de belaserde weefselcellen sti­ muleert, zoals Oudhof vermoedt, is een andere zaak. Hierover schrijft de Deen: "The immediate effect of TIJ irradia­ tion on e.g. the mitochondrial electron transporting enzymes and energy pro­ duction, has in some studies been eva­ luated as stimulatory response, while other studies have indicated initial inhi­ bition of mitochondrial functions. A ge­ neral conclusion of the LLL reports is not yet possible."

Pakket

Oudhof blijkt zich desgevraagd wel de­ gelijk te realiseren dat de medische ver­ klaring voor de waargenomen werking van lasertherapie (nog) niet sluitend is. Ook erkent hij dat de klinische onder­ zoeken elkaar tegenspreken, en dat ze methodologisch te wensen overlaten. De bewijzen uit celbiologische hoek acht hij echter overtuigend. En de ge­ luiden uit de praktijk kan hij ook niet naast zich neerleggen. Twee van zijn studenten enquêteerden onlangs 102 tandartsen die de softlaser gebruiken. Volgens het rapport gebruikt 83 pro­ cent van de tandartsen de softlaser na het trekken van een kies en dat blijkt in iets meer dan de helft van de gevallen (52 procent) een duidelijk positieve uit­ werking te hebben. "Men geeft aan dat ze de softlaser niet meer zouden kun­ nen missen, al zou het alleen al zijn om het placebo­effect. Bij aften en herpes labialis (koortslip) heeft de softlaser ook een positieve uitwerking. De patiënt heeft de volgende dag geen pijn meer en de blaasjes verdwijnen veel sneller dan zonder de laser," aldus het onder­ zoek. Ook wordt Renckens suggestie weer­ sproken dat de softlaser voornamelijk een nuttig instrument is om de zakken van de tandarts te vullen: 56 procent van de geënquêteerden declareert de softlaserbehandelingen niet eens bij de verzekeraars. 'Het schetteren van de heer Renckens,' zoals de activiteiten van de voorzitter van de kwakzalverbestrijders onlangs in Trouw oneerbiedig werden aangeduid, lijkt op grond van bovenstaande gege­ vens te moeten worden getemperd. De Vereniging tegen de kwakzalverij zal Oudhof in elk geval moeilijk het lid­ maatschap kunnen weigeren. Het is af­ wachten of zij met Oudhof een Paard van Troje binnen haar poorten haalt, of juist de ideale eenentwintigste­eeuwse opvolger voor haar huidige voorzitter.

Het pakket publikaties waarmee hij de verslaggever naar huis stuurt, bevat onder andere een overzichtsartikel van de Deense onderzoeker Henrik Loev­ schall, dat binnenkort zal worden gepu­ bliceerd in Critical Reviews in Oral Bio­ logy and Medicine. Het doel van Loev­ schalls studie was een kritische beoor­ deling van de bestaande literatuur over de celbiologische en klinische effecten van bestraling met softlasers. In zijn li­ teratuuropgave staan liefst 277 publika­ ties vermeld over de werking van de softlaser op celbiologisch en klinisch ni­ veau. In de samenvatting schrijft Loev­

Softlaser zou enei^ieproduktie stimuleren

S

ommige Neder landse tandar t­ sen gebruiken tegenwoor dig een softlaser om de pijn van hun patiënten te verlichten. Een softlaser zendt een coherente licht­ bundel uit met een golflengte tussen 800 en 850 nanometer. De lichtdeel­ tjes (fotonen) dr ingen door in de onderhuidse weefselcellen en sti­ muleren (zoals sommige onder zoe­ kers veronderstellen) de pr oduktie van het fosfaat ATP door de mito­ chondriën, de ener gielever ancier s van de cel. Bij ontstekingen is het energieniveau in de cel ver laagd. De softlaser zou de ener giepr oduk­ tie stimuleren, waar door ook het genezingsproces in'het weefsel op gang komt of wordt versneld. Vol­ gens tegenstanders van de softlaser is deze verklaring een spr ookje, en zijn de genezende kr achten (als die er al zijn) aan het placebo­effect toe te schr ijven.

Niet sluitend

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen