Ad Valvas 1992-1993 - pagina 379

AD VALVAS 11 MAART 1993

PAGINA 5

'Wetenschappers moeten alle vragen durven stellen' Köbben over de verbazingwekkende populariteit van de term 'eigen identiteit' Kobben verzet zich bijna per definitie tegen de waan van de dag

De emeritus-hoogieraar dr. AJ.F. Köbben houdt op woensdag 17 en donderdag 18 maart de jaarlijkse lezingen van het Bezinningscentrum van de Vrije Universiteit. Hij praat over de 'eigen identiteit' van Nederlanders, T urken, Molukkers en wie niet al; over de verbazingwekkende populariteit van een term. Köbben is een internationaal vermaard antropoloog en oudhoogleraar in Amsterdam (UvA) en Leiden.

''fij^'»lü.'»'"''-ia'''^

.*'

Bram de Hollander

Ben Rogmans De voormalige Amsterdamse en Leidse hoogleraar dr A J F Köbben is met echt een man van grote woorden en keiharde one­hners, meer een voorzich­ tig en behoedzaam spreker, die zich hooguit wat milde ironie veroorlooft Drie keer is hij tot hoogleraar be­ noemd, drie keer heeft hij georeerd, drie keer sloot hi; zijn oratie af met een credo, vrij naar de antropoloog Mali nowski, waarin hi) belijdt dat weten­ schappers wens en werkelijkheid zorg vuldig uit elkaar moeten houden, en zich moeten concentreren op 'vernuftig empirisch onderzoek' Want, zo luidt het credo "Als de wetenschap die taak verwaarloost, zullen wij onherroepelijk de bouwsels van onze verwachtingen op drijfzand bouwen " Köbben houdt op 17 en 18 maart de Bezinningscentrum­lezingen' van de vu HIJ verbaast zich een beetje over de populariteit van dat soort lezingen "In Leiden hebben ze de Huizinga lezing, in Groningen de Van der Leeuw­lezing Maastricht kon niet achterblijven en heeft de T ans lezing Er komen soms een hoop mensen op af, die gaan dan met de armen over elkaar gekruist net­ jes zitten luisteren, ze drinken een kopje thee en ze vertrekken weer Als ik dat vergelijk met de vaak zeer rumoeri ge 'teach­inns' van de jaren zestig en zeventig Het andere uiterste De Ie zingen van het Bezinningscentrum duren twee uur Ik zal ze niet helemaal volpraten Ik zal juist proberen, en ik hoop dat dat lukt, om wat reactie uit de zaal te knjgen "

Razend populair Het thema van de lezingen van het be­ zinningscentrum, 'eigen identiteit', is een van die onderwerpen waarbij het ook voor veel wetenschappers heel moeilijk IS om wens en werkelijkheid uit elkaar te houden Volgens Köbben is de term 'eigen identiteit' de afgelopen vijf, zes jaar weer razend populair gewor­ den, ook in intellectuele kringen Het zijn dat soort trends die Köbben prikkelen om een relativerend, prikke­ lend geluid te laten horen Vlak nadat de M u u r viel, de Koude Oorlog was af­

volkskarakter, of er werd misschien over gesproken m termen van rassen, nu noemen we het 'eigen identiteit', maar het is ongeveer hetzelfde Ik denk onderhand dat er wel zoiets bestaat als 'eigen identiteit', maar nu het begrip bijzonder m de mode is geraakt, vraag ik me af of de betekenis van de term in het publieke debat nog wel overeen­ komt met wat ik er mee bedoel " Kobben verzet zich bijna per definitie tegen de waan van de dag, althans voor zover die het wetenschappelijke debat gaan beheersen "Ik moet dan altijd denken aan het boek Les lots de limita­ tion, van de negentiende eeuwse socio­ loog en junst Gabriel T arde Hij stelde dat mensen tot hun gedrag worden ge­ bracht door imitatie Ook als het gaat om ideeën die een tijdperk, de weten schap of de wereld beheersen Dat was toen, aan het einde van de negentiende eeuw, de sociale kwestie, de emancipa­ tie van de arbeider Ook de mensen die daar mets in zagen, namen deel aan het debat Je kon er eenvoudigweg nauwe­ lijks aan ontsnappen T erwijl, schreef Tarde, er nu misschien iemand heel erg afgezonderd wel een meesterwerk over een ander onderwerp zit te schrijven " "Het probleem is altijd dat het makke­ lijk IS om achteraf te zeggen welke vra­ gen ze vroeger over het hoofd hebben gezien, maar veel moeilijker om er ach­ ter te komen welke vragen je nu zelfs niet stelt of durft te stellen "

Sterke geest

gelopen en de vrede volgens velen bin nen handbereik lag, voorspelde Kobben m een essay bijna terloops de Derde Wereldoorlog "Want laten we ons mets wijsmaken over tien, twintig, hooguit dertig jaar zullen we opnieuw een Grote Oorlog beleven, en kleinere zijn er altijd geweest en zullen er altijd zijn'" Kobben probeert krachtig te vermijden dat mode, tijdgeest en ideologie zijn kijk op de werkelijkheid verblinden In de jaren zestig en zeventig nam hij het op tegen de marxisten en feministen die de ideologie als leidend beginsel in hun wetenschappelijk werk hanteerden N u zegt hij, verbijsterd over de snelheid waarmee alles van Marx van tafel is ge­ veegd "Het heeft voor mij daardoor

Omdat het als jongmens nu eenmaal moeilijk is maand in maand uit hetzelfde puberale gescha! en pretentieuze niveau te handhaven, heb ik besloten om het deze maand maar eens over een andere boeg te gooien Een Ad Kafoas­columnist deed mij een belangrijke tip aan handen Als je dan echt mets meer weet om over te schrijven, kan je het altijd nog over eten hebben Een beetje zoals part­ ners die het in hun vastgeroeste relatie alleen nog maar over het weer kunnen hebben Van eten heeft iedereen verstand Vooruit dan maar Eten IS voor de meeste studenten een ware bezoe­ king Het IS met zo eenvoudig om een stukje vlees op de juiste wijze te verbranden en het dan ook nog tegelijk met aardappelen en groente op tafel te krijgen Van thuis meegebrachte maaltijden zijn eigenlijk zo gek nog niet, en makkelijk warm te maken in de oven, maar vijf keer in de week' Bo­ vendien wil je nu eindelijk wel eens af van die ou­ derlijke maaltijden Je hebt net de sambal ontdekt en je wilt meer Zelf koken is een van de laatste vormen van rebel­ lie die de jeugd nog over heeft Je eet op vreemde

wel iets aantrekkelijks gekregen om zo nu en dan weer eens een Marxistisch geluid te laten horen " Kobben trekt ten strijde tegen taboes in de wetenschap Een modern taboe is volgens Kobben het onderzoek naar de mogelijke relaties tussen groepen men sen (te onderscheiden naar ras, sekse, seksuele voorkeur en dergelijke) en hun kenmerken Kobben herinnert zich een gesprek in de begeleidingscommissie over een on­ derzoek "Uit het onderzoek bleek dat de schoolprestaties van allochtonen ge­ middeld genomen lager waren dan die van autochtonen N o u ja, geen wonder taalbarrière, sociale klasse, noem maar op Maar in het onderzoek kwam ook naar voren dat dat met gold voor kinde­

Arjen Berkvens

Als je het echt niet meer weet... tijden en negeert de etiquette Niets staat je m de weg om om drie uur 's nachts nog eens een com­ plete njstmaaltijd te bereiden Mijn grootste culi­ naire miskleun was een poging mie­soep (een soort bami­soep) te maken In een vrolijk prutte­ lende pan kippesoep kookte ik gedurende tien mi­ nuten een veel te grote hoeveelheid mie mee Het

ren van chmese komaf Op rekengebied presteerden die zelfs beter dan autocht­ onen We zaten zo n beetje te praten over hoe dat nou zou kunnen komen, en toen zei iemand langs z'n neus weg 'Misschien kunnen Chinezen beter re­ kenen ' Het werd stil, en toen de impli­ caties van deze uitspraak langzaam doordrongen, werd het pijnlijk stil We hebben er dus gewoon overheen ge­ praat Het was typisch een vraag die te­ genwoordig met gesteld mag worden "

Kobben probeert zelf te ontkomen aan de valkuilen die worden gegraven door eigen, culturele, nationale identiteit, door ideologie, modes en waan van de dag Is hij er al achter of dat een beetje IS gelukt' "Ik heb vooral wetenschappelijke be­ langstelling voor het thema Ik ben zelf met zo nationalistisch of komngsgezind En toch IS het vreemd he Van het schaakspel weet ik met meer dan de loop van de stukken En toch betrap ik me zelf erop dat ik de match tussen T i m m a n en Short heb gevolgd, en dat het me genoegen deed als T imman won " "Zo heeft het me ook geërgerd dat Rit­ zen voorstelde om de colleges voortaan maar m het Engels te doen Zo ergert het me dat docenten meer punten krij­ gen als ze een verhaal in het Engels op­ schrijven En ik was in 1974 m Frank­ rijk toen Nederland verloor van de Duitsers in de finale van het wereld­ kampioenschap voetbal Er was iets met de auto, en toen ik hem een dag later kwam ophalen zei de monteur tegen ons 'Ik heb voor u gehuild ' Het is soms moeilijk om er onderuit te komen Vier jaar later, tijdens de volgende voet­ balfinale tegen Argentinië, het ik de hond uit Het was doodstil op straat N a een tijdje kwam ik aan de waterkant een jongen tegen Hij zat heel rustig te vissen 'Moet jij met naar het voetbal kijken'', vroeg ik Nee, dat boeide hem met zo Ik dacht toen N o u jongen, jij hebt een sterke geest'"

Imitatie Met een term als 'eigen identiteit' is iets dergelijks, maar dan omgekeerd, aan de hand Kobben "Voor de T wee­ de Wereldoorlog was het heel gebruike­ lijk om daarover te praten Het heette

resultaat was de smerigste bami die ik ooit gegeten had Na een tijdje expenmenteren kom je gelukkig in een eigen ntme Dat is wel veel saaier maar je hebt de verzekenng dat alles, voorlopig althans, binïien blijft Op een studentenflat heb je ruim de mogelijkheid om de kookkunsten van je medebewoners te be wonderen Ik kende eens een zonderling die iede­ re nacht om vier uur zijn kamer uitsloop om in alle eenzaamheid half bevroren fnkadellen te bak­ ken Maar het kan ook gewoon bizar Vroeger woonde er bij mij een jongen die, nadat hij het fenomeen 'kruiden' had ontdekt, geregeld verwoe­ de pogingen deed zijn eigen record "hoe maak ik een maaltijd met zoveel mogelijk kruiden en zo weinig mogelijk smaak" te breken Fluks schudde hij grote hoeveelheden ketoembar, djinten, sam­ bal, djahe etc , etc , in een pan waann hij zijn nasi bewaarde Als laatste donderde hij een half potje sereh­poeder in de bnj Een heftige citoengeur kneep onze kelen dicht Dat was zelfs hem te veel van het goede Wanho­ pig keek hij mij aan Om te helpen beweerde ik

dat knoflook de manier was om citroen te neutra­ liseren Die raad werd met tien uitgeperste teen­ tjes direct opgevolgd Die avond vestigde hij een nieuw wereldrecord Geen wonder dat je iedere dag lange njen kanke­ raars in de mensa ziet staan Af en toe kan ik de neiging met weerstaan om me bij zo'n nj aan te sluiten Mijn persoonlijke favorieten zijn de drab­ berige saus­maaltijden Met een grote lepel, maat­ je gaarkeuken, wordt je njst bedekt met een forse hoeveelheid s m u m e die vaak best smakelijk is Dat zijn dan ook de weinige lichtpuntjes D e losse groenten zijn vaak een ramp en de lamskotelet is legendansch smeng Bovendien is er groot gevaar voor buikpijn en in het ergste geval verstopping Dat wil een regelmatige stoelgang nog wel eens verstoren En dat maakt een mens pas echt cha­ gnjnig Het is met eten dus eigenlijk net zo als met het onderwijs op de vu Ha, was ik me daar toch bijna op het heilloz e pad van de metafoor beland Ik zal mijn belofte met breken en u hier uit het lijden verlossen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen