Ad Valvas 1992-1993 - pagina 511

A D VALVAS 3 JUNI 1 9 9 3

PAGINA 5

Lekkere watertjes onder Hollandse duinen Overheid kan miljoenen besparen op grondwatercontrole Honderdjarig duinwater in flessen in de supermarkt? IVIalaria weer terug in Nederland? Volgens hydroloog Pieter Stuyfzand behoort het allemaal tot de mogelijkheden. Hij promoveerde vorige week op een proefschrift over de chemische samenstelling van het grondwater onder de veelbezongen Nederlandse duinen. Tijdens zijn onderzoek stuitte hij ook nog op een mooie watervoorraad onder de Haarlemmermeer, waarmee Nederland zijn dorst kan lessen na een kernramp.

Frank van Kolfsc hooten Als Pieter Stuyfzand een kraan open­ draait, wil hij altijd weten waar het water vandaan komt. Geen wonder, want de hydroloog werkt al ruim tien jaar bij het Keuringsinstituut voor Wa­ terleidingartikelen (KIWA) in Nieuwe­ gein. In die periode is hij vaak te vinden geweest in de 100 kilometer lange duin­ strook die loopt van het Zuidhollandse Monster tot Camperduin m Noord­ Holland. Vorige week promoveerde hij bi) de faculteit der aardwetenschappen op een proefschrift over de chemische samenstelling van het grondwater in dit gebied. Het duinwater voorziet in ruim 10 % van de drinkwatervoorziening van Ne­ derland. Amsterdam haalde halverwege de vorige eeuw als eerste gemeente water uit de duinstreek, omdat het open water en de putten in de stad te vuil waren. Medici vermoedden toen al een verband tussen de regelmatige cho­ lera­epidemieën en de kwaliteit van het water, hoewel de cholera­bacterie nog ontdekt moest worden. Sindsdien is er veel verbeterd aan de drinkwatervoor­ ziening, maar de angst voor ziektes ver­ oorzaakt door veronremigd water is nooit verdwenen. De zorg is zelfs alleen maar toegenomen door de milieuver­ ontreiniging. Ook duinwater kan ver­ vuild zijn met gevaarlijke stoffen door insijpelend regenwater en kunstmatig geïnfiltreerd Rijn­ en Maaswater. Re­ genwater is vanzelfsprekend niet tegen te houden, en de infiltratie van Rijn­ en Maaswater is noodzakelijk omdat het duinwater alleen niet voldoende is voor de drinkwatervoorziening van West­ Nederland.

Oud water Tot nu toe hebben hydrologen zich be­ perkt tot het maken van grondwater­ kaarten, waarop de scheidslijn tussen zout en zoet water is aangegeven. Zout water is zwaarder dan zoet water en daardoor zit het laatste meestal minder

diep onder de grond. Stuyfzand heeft niet alleen gekeken naar de hoeveelheid chloriden m het water (verantwoorde­ lijk voor de zoute smaak), maar ook naar vrijwel alle elementen uit het pe­ riodiek systeem. Er zijn natuurlijke merkstoffen die aan­ wijzingen geven over de ouderdom van het water op een bepaalde diepte. Zo wist Stuyfzand water uit de jaren 1973­ 74 eenvoudig terug te vinden door de relatief grote hoeveelheid chlonden die dat bevat. In die twee jaren heeft het extreem veel gestormd waardoor er veel zout uit zee in de duinen waaide, dat uiteindelijk in het grondwater terecht is gekomen. Ook sulfaten en bromiden zijn in wisselende hoeveelheden aanwe­ zig op diverse dieptes, en dat is van in­ vloed op de smaak van het water. Stuyfzand: "Aan de hand van die merk­ stoffen kun je bijzonder smaakrijke wa­ terjaren opsporen. Als je weet waar dat water zit zou je het zelfs kunnen botte­ len." Stuyfzand zag in het water ook de komst van de atoombom weerspiegeld. Sinds de grote mogendheden m 1953 met bovengrondse kemproeven zijn be­ gonnen daalt er met het regenwater tri­ tium, een isotoop van waterstof, neer uit de hemelen. Dat zat vroeger ook in het regenwater, maar in minieme hoe­ veelheden. In de jaren '63­65 zijn er veel kemproeven geweest en dat heeft geleid tot een duidelijke tritium­piek in het grondwater, zoals Stuyfzand vast­ stelde. Een nog oudere grens vond Stuyfzand terug in het water door een bepaling van de hoeveelheid zuurstof­18, een isotoop van het gewone zuurstof­16. Door de duinwaterwinning verdroog­ den de duinen zo'n honderd jaar gele­ den snel, met als gevolg dat de duinwa­ termeertjes grotendeels verdwenen. Daardoor vond er geen open verdam­ ping meer plaats van relatief veel zuur­ stof 16­moleculen en veranderde de verhouding zuurstof­18/zuurstof­16. In het grondwater is nu een duidelijke eeuwgrens te trekken.

Malaria Milieu­activisten zouden graag de oor­ spronkelijke begroeiing van de duinen weer zien terugkeren. Ze willen dat de duinen weer natter worden zodat plant­ jes als pamassia er opnieuw kunnen ge­ dijen. Stuyfand waarschuwt in zijn proefschnft dat dit als neveneffect zou kunnen hebben dat de malaria terug­ keert m Nederland. "In de Zaanstreek bestond vroeger een speciale vorm van malaria waarbij mensen in de herfst geïnfecteerd raakten en in het voorjaar ziek werden. Het was een echte volks­ ziekte, al stierven de mensen er niet bij bosjes aan," aldus Stuyfzand. In een van de stellingen bij zijn proef­ schrift beweert Stuyfzand verder dat bestrijding van stuifzand in duingebie­ den tot een ernstige verarming van het natuurlijke milieu leidt. Is dat soms een grapje, gezien zijn naam? "Nee, want als je verstuiving tegengaat door het landschap te fixeren met allerlei be­ groeiing dan zal het sneller ontkalken, dus verzuren. Het is beter om het land­ schap gewoon door elkaar te laten hus­ selen door verstuivingen. Daarmee hou je het verzuringsproces niet tegen, maar het duurt wel langer. Uiteindelijk zullen de duinen net zo kalkarm worden als de Velu wezanden."

Er is een groep studenten die niet goed raad weet met het student­zijn. Dat ze zichzelf als student beschouwen is al triest genoeg maar de gevolgen ervan zijn nog triester. Je ziet het in de argumen­ ten van tegenstanders van de studentenprotesten. In plaats van gewoon te bekennen dat ze de huidi­ ge maatregelen goed vinden of op z'n minst tole­ reren, waar ik dan op zichzelf respect voor op kan brengen, wordt je opgezadeld met een stortvloed van semi­intellectuele argumenten. Er is een groep in­actievelingen die bij iedere de­ monstratie roept dat studenten blind zijn voor het echte onrecht in de wereld. De huidige protesten zouden niet mogen vanwege de nog steeds voort­ woekerende gruwelijkheden in voormalig Joego­ slavië. "Is het niet typerend dat je bij demonstra­ ties voor het beëindigen van de gruwelijkheden tegen de moshms in Bosnië helemaal geen studen­ ten ziet?" meldde zo'n bijgoochem. Hoewel ik weet dat dat laatste niet waar is, is dat niet de enige reden voor mijn met te stuiten woede bij dit argument. Deze mensen suggereren dat eerst alle ellende in de wereld opgelost moet worden voor­ dat je voor je eigen rechten op mag komen. Daar

V.

Hydroloog Pieter Stuyfzandi'De kustduinen zullen net zo kalkarm worden als de Veluwzanden'

Stuyfzand heeft kritiek op de streef­ waarden die het ministene van VROM hanteert om te bepalen of water wel of niet vervuild is. VROM houdt daarbij volgens hem onvoldoende rekening met de grote natuurlijke variaties die er be­ staan tussen diverse gebieden. Dat be­ tekent dat soms nodeloos kosten wor­ den gemaakt om water wél aan de norm te laten voldoen. "Barium over­ schrijdt op diverse plaatsen van nature de streefnorm, maar dat wil niet zeggen dat dat water vies is," aldus Stuyfzand. Hij denkt dat de overheid miljoenen guldens kan besparen op momtonng van water. In Nederland is een landelijk meemet van duizenden meetpunten, waar jaarlijks grondwater­ monsters worden genomen. Met de systematiek die Stuyfzand heeft geïnt­ roduceerd kunnen deze meetpunten veel efficiënter worden gebruikt. "Als je weet dat water 1000 jaar oud is, heeft het geen zin om het te analyseren op de aanwezigheid van organische micro­

Arjen Berkvens

Weldenkend links komt bij dat ze pronken met veren die ze niet ver­ dienen. Het is namelijk echt niet zo dat deze men­ sen zelf wél de straat op gaan tegen deze idiote wereld. Het is slechts een argument om het argu­ ment. Een zielige poging om serieus genomen te worden. Een andere groep noemt zichzelf, hoe arrogant, 'weldenkend links'. Vroeger zou je ze, denk ik, 'salon­socialisten' hebben genoemd. Ze zijn boos

verontreinigingen. Zulke analyses kos­ ten geweldig veel geld en ze vervuilen het milieu alleen maar door de chemi­ caliën die je erbij gebruikt. Als je de aard van het meetpunt kent, kun je er een toegesneden analysepakket op los­ laten met een aangepaste frequentie. Op zestig meter onder NAP in de duinen verlopen de processen ontzettend traag en dan heeft het geen zin om elk jaar een monster te trekken. Als je dat eens in de tien jaar doet is het genoeg. De kartering die ik heb uitgevoerd voor de duinen moet ook landelijk worden gemaakt. Zo'n efficientieverbetering kan tientallen miljoenen besparing op­ leveren." Stuyfzand heeft ook de ondergrondse bewegingen van het grondwater onder­ zocht. Hij ontdekte dat in de zuidwest­ hoek van de Haarlemmermeerpolder bij Nieuw­Vennep een grote zoetwater­re­ serve is ontstaan van oud dumwater van prima kwaliteit. Het ligt goed be­ schermd onder lagen veen en klei en

of teleurgesteld over de teloorgang van ideolo­ gieën en maken zich kwaad om de beginselloos­ heid van deze generatie studenten en jongeren. Nu het niet meer m de mode is om moordlustige vrijheidsbewegingen of regimes te ondersteunen hebben ze verantwoordelijkheid voor de eigen maatschappij genomen. Deze groep neemt het studenten vooral kwalijk dat ze opkomen voor hun eigen portemonnee. Een jonge (eventueel linkse) intellectueel zou zich niet druk mogen maken over zijn/haar financiële positie maar méér verheven doelen na moeten streven. Aan dit elitaire gelul heb ik eigenlijk nog de grootste hekel. Ze komen uit een milieu waar het asociaal gevonden wordt om voor je inkomsten op te komen. Die luxe kan je je alleen maar veroorloven met een florissant in­ komen. Ik pleit ervoor dat studenten duidelijk maken dat het wel degelijk óók om de pegels gaat. Daar is niets abnormaals of asociaals aan. Geen enkele bevolkingsgroep had een inkomensachteruitgang als die van studenten (naar schatting 30% over de laatste jaren) zo makkelijk gepikt. Studenten zijn gewoon te fatsoenlijk. Altijd blijven praten, altijd

kan daarom in geval van een onver­ hoopte kernramp dienen als watervoor­ raad. Stu3^and stelde echter ook vast dat ondergronds een front van zout grondwater oprukt. Ten zuiden van het Noordzeekanaal schuift een zoutfront op met een snelheid van tussen de 5 en 30 meter per jaar. Binnen enkele eeu­ wen zit dit zoute water lokaal zo dicht onder het grondoppervlak dat het ern­ stige gevolgen zal hebben voor de land­ bouw. Een geruststellende gedachte is dat Nederland dan misschien met meer bestaat, want volgens de meest onheil­ spellende berichten over het broeikas­ effect zijn de Lage Landen dan al lang onder de zeespiegel verdwenen.

stuyfzand. P J , Hydrochemistry and hydrology of the co­ astal dune area of the western Netherlands, Nieuwe­ gein 1993, ISBN 90 74741 01 0

de standpunten beargumenteren. Daarom worden ze geconfronteerd met stijgende lasten zoals het afschaffen van de huursubsidie, jaarlijkse huurstij­ gingen en het niet krijgen van inflatiecorrectie. Daarom worden ze gekort in hun mkomsten door de bezuinigingen op de studiefinanciering. Van­ wege het aan absurditeit grenzende fatsoen. Er is een simpele reden voor bezuinigingen. Er is een tekort en dat moet kleiner worden. Daarom bezuinig je de invalide uit zijn rolstoel, daarom pak je studenten en jongeren; die hebben nu een­ maal de minste machtsmiddelen en economisch weinig te betekenen. Ik rijd in Amsterdam­Oost. De straten zijn smerig want al dagen wordt het huisvuil niet opgehaald. Ik moet uitwijken voor een calamiteiten­wagen van de gemeentereiniging. Ze komen op voor 2,5% loonsverhoging en een WAO­reparatie. Bij het journaal toont de bevolking begrip voor het ongemak ("Als die mannen nou voor hun recht op willen komen..."). Het verschil tussen een student en een vuilnisman is de waardering van het pu­ bliek. Het wordt tijd dat ik werk zoek. ' -

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen