Ad Valvas 1992-1993 - pagina 275

stigma van eenzaamheid past niet bij meeste ouderen Sociale Gerontologie aan de VU is uniek instituut in Nederland toekomstige AOW uitkeringen en pen­ Inkomen, wonen en sioenen nog wel kan opbrengen Maar Knipscheer vindt dat deze vraagstelling gezondheidszorg. Dat zijn te beperkt is " D e vraag of wij de AOW de dingen, die de overlieid over vijfentwintig jaar nog kunnen beta­ ouderen moet garanderen, len, is met te beantwoorden tenzij je het hele stelsel van sociale zekerheid erbij vindt prof.dr. C.P.IVI. betrekt Als je ziet hoe enorm de ar beidsproduktiviteit gestegen is de afge­ Knipscheer. Nu de lopen dertig jaar, waarmee de verzor Europese Gemeenscliap gmgsstaat is gefinancierd, dan wil het er mij niet in dat we de komende de 1993 uitgeroepen heeft tot bi) cennia met een zodanige produktie het jaar van 'de ouderen en kunnen opbrengen dat we de AOW kun de verhoudingen tussen de nen handhaven " Basisvoorwaarden generaties' schetst deze Het aantal ouderen zal tussen 2025 en hoogleraar Sociale 2030 een hoogtepunt bereiken D a n Gerontologie aan de VU, zijn de kinderen van de babyboom van na de oorlog hoogbejaarde tachagers, een beeld van de oudere maar bereiken ook de kinderen uit de jaren zestig de grens van 65 jaar Vol­ aan de hand van een gens BCnipscheer is het riskant om uit respectabele stroom spraken te doen over het percentage ou­ deren in de volgende eeuw, want dat onderzoeksrapporten. hangt af van het aantal geboorten en de migratie ontwikkeling Zoals het er nu naar uitziet is in 2025 ongeveer een kwart van de bevolking boven de 65 jaar, een verdubbeling ten opzichte van nu Maar het aantal geboorten neemt sinds 1985 weer toe en er is een immi­ gratie overschot Het centraal bureau voor de statistiek heeft het verwachte percentage ouderen dan ook al naar be neden toe bijgesteld tot zo'n twintig Overigens levert een snelle stijging van het aantal geboorten eerder een nega tief dan positief effect op voor de verg­ rijzingsproblematiek Minimaal de eer ste twintig jaar van het leven zijn kinde­ ren vanwege noodzakelijke verzorging en opleiding tenslotte een kostenpost D e komende decennia zullen prille ou ders zowel de kosten moeten dragen van een toenemend aantal kinderen als ouderen

Dirk de Hoog Eigenlijk had dat speciale 'ouderenjaar' voor Knipscheer met zo gehoeven Ieder jaar aandacht voor een andere ca­ tegorie mensen in de samenleving krijgt volgens hem een wat ritueel karakter, maar n u eenmaal zulke speciale jaren bestaan vindt hij aandacht voor oude­ ren terecht " D e EG heeft goed aange­ voeld dat de problematiek van de verg­ rijzing de relaties tussen de verschillen­ de generaties onder spanning kunnen zetten Ouderen kunnen een zodanige kostenfactor worden dat de jongeren in de samenleving zeggen moeten wij dat allemaal opbrengen' Daarom gaat dit jaar met alleen over ouderen, maar vooral m de relaties tussen verschil lende generaties " Een van de vragen die regelmatig aan de orde komt is of door het toenemen­ de aantal ouderen de samenleving de

Knipscheer is van mening dat de ko mende tijd de garantie van een redelijk inkomen, goede huisvesting en toegan­ kelijke gezondheidsvoorzieningen voor ouderen aandacht van de politiek ver dienen Deze basisvoorwaarden voor een volwaardige participatie in de sa menlevmg kunnen namelijk onder druk komen te staan N u al hebben mensen, die alleen van de AOW moeten rondko­ men, geen vetpot en de professor vindt de verhalen van bejaarden die de tele­ foonrekening met meer kunnen betalen of de krant moeten opzeggen met over­ dreven Binnenkort verschijnt een ver­ gelijkend onderzoek naar de positie van ouderen binnen de verschillende EG­ landen en daaruit blijkt dat Nederland absoluut geen slecht figuur slaat Overi­ gens leverden de v u gerontologen de gegevens over Nederland voor het on­ derzoek Nederland heeft bijvoorbeeld qua per­ centage de meeste bejaardenflats en

'Slechts een beperkt aantal mensen op hogere leeftijd is chronisch eenzaam' verzorgingstehuizen Sinds een aantal jaren is het beleid er wel op gericht deze voorzieningen te beperken en ook de meeste ouderen willen zo lang mo gelijk zelfstandig blijven wonen Vooral m de jaren zestig is de capaciteit van bejaardenoorden enorm uitgebreid, een gevolg van de ongecontroleerde verzor­ gingsstaat

Reguleren Knipscheer "Er was een sterk particu­ lier initiatief van veelal kerkelijk geo­ riënteerde organisaties D e ene stich­ ting liep nog harder dan de andere o m overal nieuwe tehuizen te bouwen En er was lokale concurrentie Als Bode­ graven een nieuw tehuis kreeg moest Zoetermeer er ook een hebben In de jaren zestig ging het allemaal heel erg makkelijk Je stuurde een notitie van tien pagina's met een argumentatie waarom het nieuwe bejaardenhuis

Eervol maar straatarm

D

e vrije studierichting sociale gerontologie is in 1984 opgericht aan de faculteit sociaal culturele weten­ schappen en is uniek in Nederland. Buiten de m e ­ dische faculteiten, die zich richten op de fysieke eigen­ schappen van het ouder worden, bestaat in Nijmegen nog een opleiding psycho­gerontologie. Sociale Gerontologie aan de VU is m e d e ontstaan omdat vanwege reorganisaties de studierichting sociologie ver­ dween en voor de wetenschappers nieuw emplooi werd gezocht. Momenteel volgen er jaarhjks z'n zestig nieuwe doctoraalstudenten het programma. D e opleiding kan ook in deeltijd en ze is toegankebjk voor m e n s e n m e t een propaedeuse sociale wetenschappen of een relevant HBO diploma. Professor Kees Knipscheer houdt zich als s o ­ cioloog al twintig jaar bezig m e t onderzoek naar het ouder worden. Hij studeerde in Tilburg, werkte in Nij­ megen en kwam in 1987 naar de v u . D e afgelopen decennia is er steeds m e e r aandacht voor gerontologisch onderzoek gekomen. In 1978 gaf de over­ heid voor het eerst 10 miljoen gulden uit aan ouderenon­ derzoek. In 1987 stelde het ministerie al 30 miljoen b e ­ schikbaar op voorwaarde dat de betrokken onderzoeks­ instituten zelf ook een substantiële bijdrage zouden leve­ ren. D e vakgroep sociologie en sociale gerontologie partici­ peert in twee grote onderzoeksprogramma's. Het eerste is het Nestor onderzoek naar leefsituaties en sociale net­ werken van m e n s e n boven de 55 jaar. Daarvoor zijn 4500 mensen geïnterviewd. Van 800 m e n s e n uit het onderzoek worden daarnaast de acht belangrijkste m e n s e n uit het sociale netwerk ondervraagd. Ook de alleenstaanden uit het onderzoek zullen nog een keer nader onderzocht worden. Het is de bedoeling de m e n s e n uit het onder­ zoek die de komende jaren 'verweduwen' opnieuw te b e ­ zoeken o m de gevolgen van het verlies van de partner

nader in kaart te brengen. Bij dit zeven jaar durende project zijn ook de vakgroep methoden en techniek van sociaal wetenschappelijk onderzoek aan de vu en het N e ­ derlands interuniversitair demografisch instituut b e ­ trokken. Daarnaast is onlangs het Lasa project gezond ouder worden van start gegaan, s a m e n m e t de vakgroep Psychiatrie. Hierbij wordt een groep van 3500 personen boven de 55 jaar tien jaar lang gevolgd bij hun lichame­ lijk, cognitief, emotioneel en sociaal functioneren. Nauw aan de vakgroep gebeerd is de Stichting voor T o e ­ gepaste Gerontologie. Dit instituut voert in opdracht van derden projecten uit. Regelmaat rollen de onderzoeks­ rapporten van de pers. Enige recente titels ziin:H u lpver­ lening bij eenzaamheid onder ou deren,Lokaal uo deren­ beleid, Woonvriendelijke zones voor ou deren verkend in stadsdeel De Baarsjes en Zorgbehoefte van bewoners van een serviceflat. Onlangs is een onderzoek gestart naar de situatie van ouderen van Chinese afkomst in Amsterdam. Dit jaar hoopt de vakgroep e e n interfacultaire werkgroep van de grond te krijgen m e t twee vakgroepen van de m e ­ dische faculteit, zodat de vu een totaalpakket voor o n ­ derzoek naar ouderen kan presenteren. Prof. Knipscheer over de schijnbaar succesvolle start van de studierichting: "Ik zeg wel eens dat we prestigi­ euze projecten uitvoeren, waar we zowel nationaal als internationaal eer m e e behalen. We zijn geweldig b e ­ voorrecht dat we twee langlopende projecten hebben waarop veel andere vakgroepen jaloers zijn, omdat die telkens weer onderzoeksgelden moeten binnenhalen. Maar toch zijn we straatarm omdat we zelf veel geld m o e t e n investeren in de projecten. We houden geen cent over en m o e t e n roeien m e t de riemen die we hebben. Met moeite kunnen we de secretariële ondersteuning b e ­ talen." {DdH)

nodig was, naar het ministerie en het was geregeld Pas na 1975 gaat het mi­ nisterie een beleid voeren om de uit­ breidingen van de capaciteit te regule ren" Achteraf doet het verhaal de ronde dat de snelle uitbreiding van de bejaarden­ flats bedoeld was om een bijdrage te Ie veren aan het oplossen van de woning­ nood Knipscheer heeft dit onderzocht en bestempelt het als een mythe "We hebben alle betrokken ambtenaren on­ dervraagd en geen enkel spoor voor deze redenering gevonden " Wel IS het zo dat in het verleden de be langstelling van ouderen voor bejaar­ denoorden groot was Je moest zorgen snel op de wachtlijst te komen, want anders kwam je met meer op tijd aan de beurt Volgens Knipscheer is die wens te begrijpen tegen de achtergrond van wat de betreffende generatie meemaak­ te "Het cohort van de ouderen tussen 1960 en 1980 heeft meegemaakt dat h u n grootouders afhankelijk waren van hun familie, zowel financieel als voor de verzorging, en dat nog wel tijdens de crisisjaren en de oorlog Die mensen kregen het perspectief dat allemaal te kunnen vermijden door naar een ver­ zorgingshuis te gaan N u houden men­ sen vaak eerder op met werken en heb­ ben ze het perspectief van nog een aan­ tal jaren een actief ouderenbestaan In de verzorgingstehuizen komen steeds vaker mensen pas binnen op hoge leef­ tijd en met fysieke gebreken Daarmee IS dat een minder aantrekkelijke woon­ omgeving geworden, waar je het liefst zolang mogelijk vandaan blijft "

Foto Bram de Hollander

Ie proces van ouder worden " Leeftijd is wel een factor, maar voor allerlei sec­ toren, zoals scholing, arbeidsmarkt en huisvesting, gelden andere grenzen Daarnaast zijn gezondheidsklachten vaak van grote invloed op het sociale functioneren, maar de een is al op vijf­ tig jarige leeftijd gehandicapt en de ander is met negentig jaar nog kernge­ zond "Ouder worden gaat zonder meer gepaard met eenzaamheid of alleen zijn T o c h IS maar een beperkt aantal mensen op hoge leeftijd chronisch een­ zaam, zo'n tien procent", zegt Knip­ scheer " D e associatie ouderen en een­ zaamheid onderschrijf ik met, dat is een onterechte sigmatisenng Wel moeten ouderen en hun organisaties zelf dingen ondernemen om actief aan het leven te blijven deelnemen De overheid kan mensen tenslotte geen gezellig en ge­ lukkig leven garanderen Daar moet je zelf ook iets voor doen "

Laatste levensfase Opvallend is dat sinds een aantal jaren weer meer hoogbejaarden (80 plussers) door hun familie worden verzorgd In tien jaar tijd is het percentage toegeno­ men van twaalf naar vijftien procent Knipscheer denkt dat mensen die ver­ zorging weer aandurven omdat het meestal om de laatste levensfase gaat en de zorgpenode qua tijd te overzien valt Ovengens blijkt uit onderzoek dat sinds de zeventiende eeuw in West­Europa het weinig voorkwam dat gehuwde kin­ deren bij hun ouders bleven wonen Vroeger leefden ouderen­dus ook al vaak op zichzelf en is het verzorgende drie­generatie gezin eerder een ideaal­ beeld dan realiteit geweest Knipscheer weigert een definitie te geven van wat ouderen zijn "Ik zeg lie­ ver dat ik me bezig houd met het socia­

Prof. Knipscheer: 'Ik zeg liever dat ik me bezig houd met het sociale proces van ouder worden' Fötó Bram de Hollander

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen