Ad Valvas 1992-1993 - pagina 411

AD VALVAS 25 MAART 1993 I

PAGINA 9

De gulzigheid van de grote stad Expositie brengt uitbreiding Amsterdam in beeld Selma Schepel Er zijn studiezalen waarin iedereen zes dagen in de week gratis de meest uiteen­ lopende oude archieven en verzamelin­ gen of de uitgebreide bibliotheek kan raadplegen. Bovendien bezit het archief een historisch­topografische atlas, een prentenkabinet met honderdduizenden prenten, tekeningen, kaarten en foto's over Amsterdam en zijn geschiedenis. Hieruit is een selectie gemaakt voor de tentoonstelling 'Vier eeuwen Amster­ damse buurten in kaart'. Geheel in de trend van het moderne ge­ schiedenisonderwijs ­ geen jaartallen van veldslagen of regeringsperiodes maar het geïllustreerde verleden van de kleine man of vrouw ­ leidt de tentoonstelling de bezoeker langs sporen die een paar families in de Amsterdamse archieven hebben achtergelaten. We zien doop­, trouw­ en begrafenisboekjes, notariële akten en belastingregisters. Voor de sfeer hangen er foto's waarvan een enke­ le een lustobject is voor nostalgici, met een straatje waar je zo in zou willen stappen van een Amsterdam dat helaas weg is, voor altijd en altijd. De organisatoren van de tentoonstelling hebben op een ouderwetse archivaris­ sen­manier hun best gedaan en bereiken ongetwijfeld hun doel: beroeps­ en ama­ teurhistorici meer bekend maken met kaarten als hulpmiddel bij onderzoek. Maar aangezien de kleine man die zij presenteren niet tot leven gebracht wordt (nergens schrijft iemand een scheldbrief naar een burgemeester of maakt een sprongetje voor de camera) blijft het allemaal van papier. Keurig maar dor.

wordt dan meteen drie maal zo groot, en geheel ommuurd ter hoogte van de hui­ dige halve cirkel van Nassau­, Stadhou­ ders­ en Mauntskade. In de zeventiende eeuw begint men kaarten op meer gedetailleerde schaal te maken, voornamelijk ten behoeve van diverse gemeentelijke diensten of grond­ bezitters. In de loop der tijd volgen schutters­ of burgerwijkkaarten, kada­ strale bladen en buurtatlassen waarop minutieus woonhuizen, stallen en pak­ huizen te onderscheiden zijn, en soms zelfs blusemmers, al worden de kaarten steeds kaler. Op de oudste zie je een le­ vendige boel van huisjes, boompjes, bootjes en 'vooral verschrikkelijk veel molens, maar hoe dichter ze onze tijd naderen, hoe stijver de kaarten worden. Een van de leuke dingen van zo'n ten­ toonstelling is dat je je via de gelijkblij­ vende straatnamen kunt inleven in buur­ ten die je goed kent, maar dan honderd of meer jaar geleden. Zo hangt er een kaart uit 1876 die alle 'uitspanningslo­ kalen' vermeldt. Naast ter ziele gegane

Het Gemeentearchief aan gelegenheden met weemoedwekkende namen als Vriend voor Armen en Rijken de Amsteldijk 67 is tiet of Salon des Variétés Boas Judels, staan daar ook Arti, de IJsbreker en Eik waard om een beetje en Linde op. reclame voor te maken. De Amsterdam telde 27 banken, waarvan negen 'Banken van Leening'. De andere naam roept stoffige banken waren nog geen fusiekolossen associaties op maar in met letterwoorden als naam maar had­ den duidelijk vooroorlogse namen als de werkelijkheid is het een Israëlitische Spaarkas of de Neder­ schatkamer voor mensen landsch Indische Handelsbank. die belang stellen in het Kantoordozen verleden. Op het ogenblik Als deze tentoonstelling iets duidelijk maakt is het de gulzigheid van de grote loopt er tot 8 april de stad. Zoals een kanker zijn metastasen verspreidt, zo heeft Amsterdam haar tentoonstelling 'Vier tengels naar omringende dorpen uitge­ eeuwen Amsterd amse stoken, steeds meer grond onteigend en buurgemeenten geannexeerd. Lopend in buurten in kaart'. de van autodampen vergeven ICinker­ straat bij voorbeeld is het moeilijk voor te stellen dat dit een dikke honderd jaar geleden de Godshuispolder heette; een kaart laat er schaapjes en koetjes in de

Waarom? Amsterdam heeft toch een keur aan inwoners geherbergd die naast hun bekendheid als schrijver, dichter­of schilder ook een dagelijks leven leidden waarvan de sporen deze expositie tot bloei hadden kunnen brengen. Zo zag Hooft de zee klotsen aan de Zeedijk, stierf Vondel op het 'Cingel, over de Warmoesgraft', schreeuwde Multatuli zijn eerste kreetje in de Korstjespoort­ steeg en bezatten de Tachtigers zich aan de Nes.

Week vakantie

Veranderd Maar met een beetje fantasie kun je toch wegdromen binnen de plattegrondjes, vooral omdat zo mooi is uitgestald hoe Amsterdam in een paar eeuwen onher­ roepelijk veranderd is. Bij de woonadressen van de families Pe(e)ters, Wijchers, Eggers enzovoort is steeds een ander type kaart gezocht. Het begint met de oudste gedrukte over­ zichtskaart, van Comelis Antonisz uit 1544, die hierbij is afgebeeld. Dit was het Amsterdam zoals Bredero het nog gekend heeft, met het Damrak, een grote sloot in het midden met aan weerszijden drie greppels die slechts reikten van het IJ tot wat nu de Munt heet, en een dijkje er omheen. Niet lang daarna wordt de stad met wallen en sin­ gels versterkt, zoals nu nog in stadjes als Naarden te zien zijn. De in chronologie volgende kaarten illu­ streren duidelijk dat Amsterdam de Gouden Eeuw beleeft want de stad

Arjan Spit

Een ruime meerderheid van de mensen met multiple sclerose (MS) zoekt vroeg of laat heil bij de alter­ natieve geneeskunde. In een onder­ zoek van de wetenschapswinkel ge­ neeskunde bleek 68 procent van de geïnterviewden een alternatieve ge­ neeswijze te volgen ofte hebben ge­ volgd. Als voornaamste reden daar­ voor noemden zij dat familie of vrienden zo'n behandeling aanraad­ den. Van de onderzochte patiënten, allen lid van de nederlandse MS­stichting, ge­ bruikte een kwart tijdens het onderzoek alternatieve geneeswijzen en 42 procent had dit in het verleden gedaan. Voor het onderzoek, dat plaats vond op ver­ zoek van het MS­platform, ondervroe­ gen twee studenten in totaal 88 patiën­ ten. Bij de MS­patiënten waren vooral ho­ meopathische middelen in gebruik. Daarna volgde paranormale genees­ kunst, waarbij de behandeling bestaat uit 'strijken' of 'magnetiseren', en di­ verse vormen van houdings­ of bewe­ gingstherapie, zoals haptonomie en

wei lopen. Fietsend van het Gemeentearchief rich­ ting vu ontvouwt zich het landschap waarmee Amsterdam haar nieuw ver­ worven grondbezit pleegt te teisteren. Het archief zetelt in een neoklassiek ge­ bouw waarvoor op 19 juni 1891 door een burgemeester met zeven voorletters de eerste steen werd gelegd, de burge­ meester van Nieuwer Amstel. Vijf jaar later slokte Amsterdam deze gemeente reeds op, maar gelukkig leefde er toen iemand als Berlage, dus de eerste kilo­ meter woningen richting vu is goed om aan te zien. Daarna begint de misdadige aaneenschakeling van volksopbergplaat­ sen tot RAi­ellende en kantoordozen van spiegelglas. Wanneer ik op de dijk loop waar de Ti­ taantjes liepen, en in de richting van het verzwolgen Nieuwendam de oprukken­ de kolossen aan de horizon zie, houd ik vanwege de 160.000 woningen die Ne­ derland nog moet krijgen mijn hart vast voor wonderschone dorpjes als Rans­ dorp of Holysloot, die tot het nog onge­ repte bezit van de stad behoren. Wie Amsterdam te klein vindt voor zijn dromen, kan bij de kaartenverzameUng van de vu terecht. Op de achtste etage bevindt zich qua sfeer een van de meer plezierige studiezalen van het hoofdge­ bouw, gezellig aangekleed met globes en natuurlijk kaarten. De bibliotheek be­ schikt over ruim 29.000 kaarten, 2200 atiassen (zowel topografisch als thema­ tisch van aard) en 3300 titels betreffen­ de kartografische en planologische lite­ ratuur en reisgidsen. Meteen links bij birmenkomst hangt er een enorme, moderne versie van de oude schoolkaart, die al op de hoogte is van de splitsingen in het voormalige Joegoslavië.

De kaart van Amsterdam zoals die er 450 jaar geleden uitzag

foto: Gemeentearchief Amsterd am

Meeste ms-patiënten gaan naar alternatieve genezers Onderzoek wetenschapswinkel geneeskunde onder 88 zieken voetreflex­massage. Verschillende proefpersonen noemden verder enzym­ therapie en fytotherapie als één van hun behandelingen. Een heel scala aan nog weer andere behandelwijzen werd slechts door een enkeling gevolgd. Multiple sclerose is een chronische ziekte met een grillig verloop, waarbij delen van het centraal zenuwstelsel ontstoken raken en zich litteken­weefsel vormt. Door de beschadiging van ze­ nuwbanen kunnen vervolgens verlam­ mingen, gevoelstoomissen en stoornis­ sen bij het zien optreden. De oorzaak van MS is onbekend en de reguliere be­ handeling beperkt zich tot het afrem­ men van opvlammende ontstekingen en het verlichten van de symptomen. Alternatieve geneeskunde is onder MS­

patiënten populairder dan bij mensen met een andere ernstige ziekte. Zo blijkt slechts 42 procent van de reuma­ patiënten heil te zoeken bij de alterna­ tieve methodes. Van de gehele Neder­ landse bevolking heeft ongeveer twintig procent ooit een alternatieve behandel­ wijze gevolgd. Prof.dr. H.M. van der Ploeg, hoogleraar medische psychologie en projectleider van het MS­onderzoek, heeft geen verklaring voor dit verschil: "We waren daardoor verrast."

Medische factoren De keuze voor de alternatieve richting wordt niet ingegeven door zaken als leeftijd, milieu of andere sociaal­demo­ grafische variabelen. Ook medische fac­ toren bleken geen verklaring voor de

onverwachte populariteit van de alter­ natieve geneeskunst. Wel maken pa­ tiënten die weinig last hebben van hun ziekte significant minder gebruik van de alternatieve behandelingen dan hun lotgenoten die zich in hun dagelijks leven beperkt voelen. "Maar deze pa­ tiënten zijn meestal al langer ziek en hebben dus meer tijd gehad om op zoek te gaan naar behandeling", voegt Van der Ploeg daaraan toe. "Heel be­ langrijk is natuurlijk dat je nooit meer van deze ziekte afkomt. J e wordt er vandaag de dag niet minder oud mee dan de gemiddelde Nederlander, maar de kwaliteit van je leven neemt fors af. Ik kan me dan goed voorstellen dat, wanneer je van iets hoort dat misschien werkt, denkt 'wie niet waagt die niet

Van de oude atlassen die achterin de bi­ bliotheek liggen, zou je hebzuchtig wor­ den, zo mooi zijn ze. Andree's Handat­ las uit 1881 geeft Bosnië en Montenegro nog zelfstandige grenzen. De rest van de Joegoslaven hoort bij een groot Oosten­ rijk of een nog groter Turkije. Het Rus­ land van vadertje tsaar is verbazingwek­ kend groter dan de Sovjetunie tot voor kort, en de kaart van Afrika heeft nog • witte plekken. Ook een leuke atlas is Rand, McNally Go's New Indexed Atlas of the World uit 1888, die bij elke kaart diverse pagi­ na's 'historical and statistical descrip­ tions' doet waardoor het reisje in de tijd dat je al bladerend maakt, de achter­ grond van de huidige Servisch­Kro­ atisch­Bosnische oorlog verduidelijkt. "Van Pap gekregen. Kees" staat voorin de atlas. De bofferd. Aan de wand van de bibliotheek hangen de mooiste kaarten die ooit gemaakt zijn: middeleeuwse wereldprojekties. Wondertjes van fantasie, beide met Jeru­ zalem als middelpunt van de pannekoek. Aan de rand van de wereld, ergens on­ deraan tussen de Franken en de Germa­ nen, hangt een flubbertje dat Nederland voorstelt. Dit is een bibliotheek waarin een verblijf van een uurtje het effect heeft van een week vakantie. wint.'" Behalve het advies van familie of vrien­ den gingen achttien patiënten uit onte­ vredenheid over de gangbare medische zorg naar de alternatieve geneesheer. Een iets kleiner aantal "wilde het wel eens proberen". Belangrijkste reden om te stoppen met de alternatieve behan­ deling was dat deze niet hielp. Patiën­ ten die nooit een alternatieve behande­ ling hadden ondergaan, bleken hier vooral vanaf te zien omdat ze geen ver­ trouwen in de behandeling hadden.

Te duur Het onderzoek vond plaats op verzoek van het Landelijk Platform Multiple Sclerose, een overkoepelend orgaan van patiëntenverenigingen en betrokken be­ roepsgroepen. Volgens mw. H.E. Reits­ ma, secretaris van het platform, stemt de uitkomst van het onderzoek overeen met de indruk die er bij het Platform al bestond over het gebruik van alternatie­ ve behandelwijzen. "Het is een bevesti­ ging voor de beleidmakers in de ge­ zondheidszorg, dat dit nu eenmaal vaak gebeurt. Een diepgaander onderzoek zou duidelijk moeten maken welke me­ thodes mensen nu precies gebruiken en welke daarvan ondersteunend kunnen werken." ' '

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen