Ad Valvas 1992-1993 - pagina 147

1991

PAGINA 9

Arie Klapwijk kon het actievoeren niet laten Foto Bram de Hollander

B

as Knoppers m o e t wel een buitenbeentje geweest zijn. Ondanks zijn afkom st ­ een gereformeerd predikantengezin ­ studeerde hij aan het begin van de oorlog toch aan de G e m e e n t e Uni­ versiteit e c o n o m i e . Maar zijn gezel­ ligheidsleven speelde zich af op het studentencorps van de vu. D e ver­ klaring voor deze tweeslachtigheid is eenvoudig: eertijds beschikte de vu nog niet over een faculteit e c o n o ­ mie.

De eerste oorlogsmaanden hadden aan de universiteiten de schijn van rust. Maar toen in november 1940 de joodse docenten ontslagen werden was het met de rust gedaan. K noppers nam deel aan een protest tegen het ontslag van de eco­ noom prof. Frijda. Het moet bij dat soort activiteiten geweest zijn dat hij nader contact maakte met een groep Amsterdamse studenten. Een speurtocht naar de roots van de SRVU, die afgelopen week 45 jaar be­ stond, leidt uiteindelijk naar enige ge­ beurtenissen tijdens de Tweede Wereld­ oorlog. Maar echte antwoorden komen er niet op duidelijke vragen. Wie heeft de SRVU bedacht en kwam deze voort uit de discussies over de noodzaak van een radicale vernieuwing van de universitei­ ten tijdens en kort na de oorlog? Arie K lapwijk was er ook al zo een. Hij studeerde medicijnen, maar ook over die faculteit beschikte de vu nog niet. Dat hij lid werd van het studentencorps van de vu was niet opvallend want zijn broer Gerrit had zich al twee jaar eerder als lid gemeld. D e vreugde van het studenten­ leven was echter van korte duur. Begin december 1942 eiste de bezetter een bij­ drage van zes­ a achtduizend studenten voor deArbeitseinsatz. De rectores­mag­ nifïci kregen de opdracht zorg te dragen voor de lijsten met de nodige namen. Na de oorlog deed Gerrit K lapwijk, die in de loop van de bezettingsjaren rector van het Corps was geworden, verslag van de reactie van de studenten op deze eis van de bezetter. "Toen het Studen­ tencorps aan de Vrije Universiteit aan het einde van 1942 in een corpsvergade­ ring er toe overging zijn officieel be­ staan prijs te geven en met een zeer ge­ slaagd St. Nicolaasfeest zijn gezellig­ heidsleven afsloot, gebeurde dit als een reactie op de aanval, die de Duitsers op de Nederlandse studenten hadden inge­ zet. Er dreigde een deportatie van enkele duizenden Nederlandse studenten en een numerus clausus werd overwogen." In april 1943 eisten de Duitsers van de

V

rijdagavond. Voor het eerst sinds tien jaar betreed ik weer P H ' 3 1 . Sinds m e n s e n ­ h e u g e n i s is dit de ontm oetingsplek v a n studenten betrokken bij de SRVU en de Progressieve kiesvereni­ ging (PKV. Ooit was het e e n 'echte' sociëteit, later m e e r e e n s t u d e n t e n ­ café e n s i n d s enige jaren vooral e e n p o d i u m voor b e g i n n e n d e bandjes. Het interieur is vernieuwd: D e m u r e n en plafond zijn wit geschil­ derd, de bar is vervangen en in het toiletblok is e e n aparte ' d a m e s ' en 'heren'. D i t laatste ongetwijfeld o p voorschrift van e e n a m b t e n a a r o m aan de regels voor de tapvergun­ ning te v o l d o e n . Vanavond gedenkt de SRVU ­politieke vakbond van studenten heette het in mijn studentenjaren­ zijn 45­jarig be­ staan. Meer dan duizend uitnodigingen zijn verstuurd, maar een huidig be­ stuurslid schat dat de helft daarvan niet bij de betreffende persoon aangekomen zal zijn. Die wonen inmiddels elders in een doorzonwoning. Tegen tienen 's avonds is het inderdaad erg rustig. In een hoekje aan de bar zitten de activisten van nu. Aan de an­ dere kant staan een stuk of tien kader­ leden uit de glorietijd. Dat was eind jaren zestig. D e SRVu telde meer dan tweeduizend leden en was daarmee één van de grootste studentenvakbonden in het land. T o e n was er strijd en actie. Minstens één keer per jaar bezetten de kameraden wel een vu­gebouw. Marius Emsting, ooit kamerlid voor de CPN en nog steeds actief in de politiek, is één van de reünisten. M e t lang haar en baard vormde hij in 1969 het nieu­

hij al in september 1945 de Commissie tot bevordering van de culturele en lichame­ lijke belangen van studenten aan de Vrije Universiteit (Coscuvu) van de grond te krijgen. Snel daarna volgde de oprich­ ting van een sport en een culturele ver­ eniging die beide voor alle studenten toegankelijk waren. Een oud ideaal van Meerwaldt door een student van de Universiteit van Amsterdam aan de vu uitgewerkt.

Oorlogsideaal

Een koepel voor de studentenorganisaties Tom de Greet studenten dat zij een loyaliteitsv erklaring zouden ondertekenen. Maar drie pro­ cent van de studenten van de vu teken­ de en de universiteit werd gesloten. Toen de Duitsers daarna de niet­teke­ naars bevolen zich te melden, gaf daar nog geen vijf procent van de vu weige­ raars gehoor aan. "Een en ander onder­ streept hoe strijdbaar de stemming aan de v u was." Aldus Loe de Jong in zijn veeldelige geschiedschrijving. Maar terug naar Bas K noppers en de broertjes K lapwijk. Arie K lapwijk ver­ trok naar zijn geboortestad Den Haag waar hij hoofdredacteur werd van het il­ legale blad Het Vrije Geluid. Maar Gerrit bleef gewoon de honneurs waarnemen als rector van het Corps en Bas K nop­ pers was zijn groepje studenten van de Gemeente Universiteit niet uit het oog verloren. Onder hen bevonden zich de medische studenten Cees Rübsaam en Boeti de Lange. Zij waren door Arthur Meerwaldt al vroeg betrokken geraakt bij het studentenverzet.

Studentenverzet Rübsaam en D e Lange zaten in de in maart 1942 opgerichte illegale Raad v an Negen, een overkoepeling van het stu­ dentenverzet aan de verschillende uni­ versiteiten. K noppers: "Van de v u zat er toen nog niemand in de Raad van

Negen. Toen vroeg men mij of er con­ tact mogelijk was, maar de voorkeur ging niet uit naar de rector van het Corps. Dat was de reden dat men K lap­ wijk niet vroeg. Toen heb ik natuurlijk met hem overlegd. Ik zei 'Gerrit, als jij nu de interne contacten doet tussen het Corps en de faculteitsverenigingen, dan doe ik de Raad van Negen. Die werk­ zaamheden liggen in eikaars verlengde.' Rübsaam en De Lange hebben dat toen besproken in de Raad van Negen. Zo ben ik daar ingekomen en ik heb het de hele oorlog gedaan." Samen met Wim Bijleveld coördineerden Gerrit K lapwijk en Bas K noppers het studentenverzet aan de vu. In zijn verslag na de oorlog had rector Klapwijk een egocentrische kijk op de gang van zaken. "Inmiddels ontstond aan onze Universiteit het Studentenver­ zet, waarvan uw Rector mede gezien zijn functie de leiding op zich nam. Er for­ meerde zich een contactgroep, waarvan een der leden zitting nam in de zgn. 'Raad van Negen', de landelijke leiding van het nationale Studentenverzet." Dit geluid was de voorbode van de domine­ rende positie die het Corps in eerste jaren na de oorlog zou innemen. De Raad van Negen organiseerde in de loop van 1943 een enquête over de toe­ komstige organisatie van de studenten­

wereld. In het illegale studentenblad De Geus werden verschillende plannen sa­ mengevat. Het Amsterdamse plan, waar uiteindelijk de ASVA uit zou voortkomen, kwam uit de koker van Arthur Meer­ waldt. De discussie barstte in kleine kring los. De herinnering van K noppers eraan is nog maar vaag. Knoppers: "De bijeen­ komst was op mijn studentenkamer. Meerwaldt was daarbij aanwezig. Het ging niet alleen om vu studenten, maar op die geheime bijeenkomst hadden we een aantal studenten van verschillende kring bij elkaar geveegd. Ik kan me de discussie absoluut niet meer voor de geest halen." Meerwaldt was voorstander van een Al­ gemene Vereniging die de bestaande ge­ zelligheidsverenigingen zou vervangen. "Tenslotte zal de Algemene Vereniging, om zijn uiteindelijke doel te verwezenlij­ ken, op den duur sportverenigingen, muziek­ en toneelgezelschappen in het leven roepen, zodat alle studenten de mogelijkheid krijgen om in studenten­ verband sport en spel te beoefenen."

Gecharmeerd Het vu­Corps was niet erg gecharmeerd van deze gedachte. "Het Studenten­ corps zal een veel meer centrale plaats in het studentenleven aan onze Universiteit moeten innemen." "Niet alleen in naam, maar ook in feite zal het studen­ tencorps het vertegenwoordigend li­ chaam van alle studenten aan de Vrije Universiteit moeten worden." Duidelij­ ke woorden van Gerrit K lapwijk in sep­ tember 1945. Jongere broer Arie was inmiddels uit Den Haag naar Amsterdam terugge­ keerd. Als assessor I werd hij onmiddel­ lijk in het bestuur van het Corps opge­ nomen. Met grote voortvarendheid wist

zetters een nacht op in de paardestallen onder het hoofdbureau. Waarom hij op de reünie komt na zo­ veel jaren? "Ach, weet je", zegt hij, "die jaren hebben ons leven gevormd en we zijn vrienden voor het leven geworden. Ik kom mensen uit de SRVU nog steeds overal tegen in allerlei maatschappelijke organisaties. D e vakbond is de belang­ rijkste leerschool in ons leven geweest. Bovendien heb ik 23 jaar geleden in P H ' 3 1 mijn bruiloft gevierd en mijn kin­ deren zaten op de crèche, die hier over­ dag gevestigd is." Van de andere reünisten herken ik al­ leen oud­CPN voorzitster Elli Izeboud. Zij zou ooit tijdens een bezetting van het gebouw van bedrijfssociologie de eis socialisme nu, met terugwerkende ^rac/zr geformuleerd hebben. Het facul­ teitsbestuur wenste daar echter niet op in te gaan. Verder staan er in de kring een aantal heren, veertigers, in keurig pak. Opval­ Foto Bram de Hollander lend veel van hen hebben een perfect geknipt zilvergrijs kapsel. Zou die ene nette meneer de student zijn die de complete Marx­Engels werken (33 in­ gebonden delen dik) in zijn weekendtas meezeulde naar de marxisme­scholing I in Volkshogeschool Valkenburg? En dat andere managertype is dat niet Viktor Rutgers, de eerste fractievoorzitter van de PKV? Dirk de Hoog N o g maar een praatje maken. "Wie ik ben? Ik heb de eerste bezetting van het we gezicht van de SRVU. Voor die tijd Hoofdgebouw georganiseerd in 1971. broeders,_.die de universiteit bestuur­ was de studentenraad een soort parle­ De bouw was nog niet eens afgerond. den, medezeggenschap voor studenten. ment waarbinnen allerlei verenigingen Eigenlijk wilden we alleen de tweede N o g steeds vol trots vertelt hij over de vertegenwoordigd waren. Onder zijn verdieping bezetten, maar toen bleek eerste vu­bezetting dat jaar. D e politie leiding behaalde de Studentenvakbond dat vanzelf alle verdiepingen daarboven sleepte de studenten echter het Provi­ (SVB) de meerderheid binnen het SRVU ook niet meer bereikbaar waren", ver­ sorium, waar toen het vu­bestuur ge­ bestuur. Emsting eist bij de mannen­ telt Paul van K esteren. Nee, met poli­ huisvest was, weer uit en sloot de be­

'Nu ga ik weg, de baby­ sit moet naar huis'

Een ander oorlogsideaal was de Civitas Academica, een instelling waarin de ver­ schillende geledingen van de universi­ teit, waaronder de afgestudeerden, zou­ den samenwerken. Arie K lapwijk, die in 1946 andermaal in het bestuur van het Corps plaatsnam maar nu als rector, sti­ muleerde dat de Coscuvu de basis werd van de nieuwe Civitas organisatie. Arie K lapwijk: "De studentenraad was in mijn civitasmodel een onmisbare in­ vulling van de kant van de studenten. Dat kon niet alleen het Corps zijn, maar dat mocht daarin leiding geven. Maar om dan samen een wezenlijke en eerlijke invulling te geven aan dat civitasideaal moest er een koepel komen voor de stu­ dentenorganisaties." Het bestuur­K lapwijk werd al op 1 mei 1947 opgevolgd. K lapwijk: "Ik heb de oprichting van de SRVU niet meer als voorzitter kunnen invullen, want ik ver­ trok nu eenmaal uit het studentenleven. Dat mocht ook wel als je er al zolang voor bezig was geweest." Na een zevental maanden officieus ver­ gaderd te hebben, werd op 17 oktober 1947 de Studentenraad Vrije Universi­ teit (SRVU) opgericht. De vernieuwing van het Corps na de oorlog ging voornamelijk over nieuwe reglementen. Daar is jarenlang heel in­ gewikkeld over gedaan. In 1946 werd de Nieuwe Organisatie van Studenten aan de Vrije Universiteit opgericht. Nadere gegevens hierover ontbreken. De inmiddels overleden jurist Gerrit Klapwijk werd uiteindelijk president­di­ recteur van de vliegtuigfabriek Fokker. Arie K lapwijk kon het actievoeren niet laten en werd een bekende Nederlander na de eerste massale t.v.­collecte Open­ het­dorp in november 1962. Wim Bijle­ veld werd directeur van Het Dorp bij Arnhem.

tiek heeft hij niets meer te maken. Acht mei 1983 stapte hij uit de CPN en nu werkt hij al jaren in de Stadsschouw­ burg en komt langs om z'n oude mak­ kers nog eens te zien. "In de vakbond heb ik meer geleerd dan in mijn hele studie", zegt hij, "maar nu moet ik weg, want de baby­sit moet naar huis." Het is wat drukker geworden. Niet met echte reünisten, maar vooral met laatste jaren SRVu'ers. "Ik vind het erg jammer nooit een vu­bezetting te heb­ ben mogen organiseren", vertrouwt een recent oud­voorzitter me toe. De laatste bezetting van het vu­hoofdge­ bouw was in 1988, net voor de aanvang van zijn activisten­periode. De band begint te spelen waardoor verdere com­ municatie onmogelijk is. De eerste danslustigen gaan over de vloer. N u valt me op wat P H ' 3 1 zo'n bijzon­ der café maakt. Er zijn geen ramen. Van buiten dringt niets door naar bin­ nen en uitzicht op de wereld is er niet. En toch beraamden wij wereldverbete­ raars hier jarenlang, avond aan avond, de grote omwenteling, te beginnen aan de Boelelaan. D e wereld, dat waren wij, bierdrinkend discussiërend in een tot café omgebouwd donker hol, waar in de vorige eeuw de koetsen gestald werden van notabelen rond het Von­ delpark. Tijd om te gaan, het nachtlicht in. Bui­ ten druppelt de regen. Halverwege de Ceintuurbaan dringt een spijker de achterband van mijn fiets binnen. Een dichtregel van Paul van Ostaijen schiet me te biimen: "Maar zo is het, zo hoort het ook, dit is de wereldorde."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen