Ad Valvas 1992-1993 - pagina 514

AD VALVAS 3 JUNI 1993

PAGINA 8

Marokkaanse vrouw is geen sloofje Onderzoek naar machtsverhoudingen tussen de seksen in de Arabische cultuur Een Marokkaanse vrouw begint in een drukke winkelstraat tegen haar man te kijven. De politie komt eraan te pas, neemt haar mee en brengt haar uiteindelijk onder in een Blijf van m'n lijf-huis. Nuchtere Hollanders zien het aan, schudden het hoofd en denken "IVIoet dat nou zo?" "Ja, dat moet zo," reageert antropologe Edien Bartels, "zo'n scène in het openbaar kan onderdeel van de strategie van die vrouw zijn." Bartels promoveert vandaag op een onderzoek onder Arabische vrouwen naar symbolen en machtsverhoudingen tussen de seksen. Liesbeth Klu mper

De bestudering van het gedrag van Ma­ rokkaanse immigranten­vrouwen die hooglopende ruzie kregen met hun echtgenoot, is maar één onderdeel van het promotie­onderzoek van Bartels. In Tunesië en Marokko woonde zi) in een dorp en zag zij hoe vrouwen de islam en de verhouding tussen de seksen be­ leven. In Nederland vergaarde zij haar infor­ matie door het bestuderen van onder meer politie­rapporten en door mter­ views met Marokkaanse echtparen en hun kinderen. Bartels geeft grif toe dat die vraaggesprekken met de ideale me­ thode zijn. "Mensen zijn geneigd je uit pure beleefdheid naar de mond te pra­

ten. Er bestaat een levensgroot verschil tussen het gedrag, de feitelijke situatie dus, en de voorstelling van zaken die mensen in een interview geven. Dat is het probleem van veel minderheden­ onderzoek in Nederland. Je kunt na­ tuurlijk een poging tot ob serverende participatie doen door in een Blijf van m'n lijf­huis te gaan wonen en dan te kijken wat er om je heen gebeurt, maar dat heb ik niet gedaan. Ik wilde weten wat zich tussen de echtelieden afspeelt voor de vrouwen in zo'n huis terecht komen." Jaren terug vroeg de Utrechtse Recht­ bank advies aan Edien Bartels: hoe duidde zi) als antropologe het gedrag van Marokkaanse mannen die ervan verdacht werden hun vrouw mishan­ deld of vermoord te hebben? De gede­ tailleerde informatie die zij in de justi­ tiële rapporten aantrof, inspireerde haar tot verder onderzoek. Voor één hoofd­ stuk van haar proefschrift heeft zij veer­ tien gevallen nader bekeken, met twaalf van de betrokken vrouwen heeft zij ge­ sproken. Daarnaast interviewde zij echtgenoten, b uren en kinderen. In alle veertien gevallen gaven de vrou­ wen aan dat zij in hun b ewegingsvrij­ heid beknot waren door hun man en dat hl) hen mishandeld had. "Het zijn natuurlijk allemaal prob leemgevallen," legt Bartels uit. "Er zijn zat harmonieu­ ze Marokkaanse gezinnen, maar daar heb ik nou eenmaal geen onderzoek naar gedaan. Ik wilde er achter komen hoe Marokkaanse vrouwen vanuit hun culturele achtergrond reageren op con­ flicten met hun echtgenoten." De antropologe vindt dat er b ij hulp­ verleners een cliché­beeld b estaat van de Marokkaanse vrouw. Zij is een sloof­ je. Een zichzelf voor echtgenoot en gezin opofferend wezen dat passief de terreur van haar man ondergaat. Dat beeld moet overb oord, er klopt mets van, ondervond Bartels. Marok­ kaanse vrouwen stellen zich wel dege­ lijk actief op in conflicten en doen hun best om verandering te brengen m hun negatieve situatie. "Zij proberen eerst in alle harmonie te praten met hun echtgenoot. Als dat niets uithaalt, zoe­ ken zij contact met andere vrouwen om hun hart uit te storten en raad te vra­ gen." Tot zover bestaat er geen verschil

Illustratie Aad Meijer

met de manier waarop Nederlandse vrouwen hun relatieprob lemen aanpak­ ken. Al hebben die het veel makkelijker met vnendinnen en familie in de b uurt terwijl Marokkaanse vrouwen het veelal moeten hebben van toevallig opge­ bouwde contacten.

Publieke opinie Als de goede raad van landgenotes ook geen soelaas biedt, grijpen de vrouwen naar groffer geschut: het mob iliseren van de publieke opinie. Bartels: "Ze kloppen om hulp aan bij Marokkaanse buren, gaan daar met hun ellende naar toe. Dat is logisch als je weet hoe be­ langrijk de rol van de familie is als er conflicten zijn. In Marokko worden ge­ neratiegenoten, broers of neven, gemo­ biliseerd om te bemiddelen. Die functie

zoeken ze nu bij de directe omgeving, de buren." Als zelfs de interventie van de b uurman niets oplevert, heeft de vrouw een laat­ ste machtsmiddel: de echtgenoot ge­ zichtsverlies bezorgen door een gruwe­ lijke scène in het openb aar te maken. Maar dan is de zaak eigenlijk al hope­ loos geëscaleerd. Het is wat moeilijk om dit te zien als een strategie die ty­ pisch is voor Marokkaanse vrouwen. In volkswijken in de grote steden kom je dit soort slaande ruzies op straat ook wel tegen onder Nederlandse stellen. 'Hysterisch gedrag' heet het dan. "Dat gezichtsverlies is zo beschamend­ dat het werkt als een symb olische moord." vertelt Bartels. "Het is sociale moord, want zo'n Marokkaanse man kan het daarna wel vergeten, wordt

door iedereen met de nek aangekeken. Het begrip 'eer' is zo fundamenteel an­ ders dan bij ons. Voor Nederlanders is zoiets een calamiteit met misschien grote gevolgen. Maar een Nederlandse man vindt na zo'n incident wel weer een andere vrouw. Voor Marokkaanse mannen ligt dat anders, een echtgenote kan hij na gezichtsverlies niet makkelijk meer krijgen. Het accent ligt bij Ne­ derlanders op het begrip 'schuld', b ij Marokkanen op 'schande'. Ik heb het een man die zo in zijn eer was aangetast als volgt horen formuleren: 'Leeftocht heb ik nog, maar mens ben ik niet meer, ik vegeteer.'" Bartels, E , Een dochter is beter dan duizend zonen Arabische vrouwen, symbolen en machtsverhoudingen tussen de sexen Utrecht 1993 IS BN 90 6224 298 7 I

VU-Vereniging krijgt nieuw geziclit Project 'Dialoog' moet samenleving en wetenschap b ij elkaar b rengen Een nieuw initiatief, een nieuwe man. Dat moet de Vereniging voor christelijk wetenschappelijk onderwijs gedacht hebben toen ze dr. B. Voorsluis, filosoof van professie, ruim een maand geleden aanstelde. Per 19 april 1993 is Voorsluis de coördinator van de 'Dialoog', het nieuwe initiatief van de Vereniging. Naast deze functie is hij tevens het nieuwe hoofd van het centrum Vrije Universiteit en Samenleving (Vusa). Yvonne de Keulenaar

De Vereniging, waarvan de vu en het Academisch vu­Ziekenhuis uitgaan, wil de band mssen de vu en de samenleving versterken met een nieuw idee: de Dia­ loog. Zij wil hiermee een publieke discus­ sie op gang brengen over problemen die in de samenleving spelen. Kersverse coor­ dinator dr. B. Voorsluis wordt belast met de organisatie van deze dialoog en hij moet thema's voor publieksactiviteiten bedenken en uitwerken. "Het gaat om ac­ tiviteiten die vormend zijn, informeren, en tot debat leiden", zegt Voorsluis. Vooral maatschappelijke prob lemen van levensbeschouwelijke aard komen in de Dialoog aan de orde. Het is de bedoeling dat er een wisselwerking op gang komt tussen de samenleving en de universiteit. "Wat er in de samenleving gebeurt, wordt vaak gefragmentariseerd door de weten­ schap. Wetenschappers kijken geconcen­ treerd naar een klein deel van de werke­ lijkheid, zodat de menselijke realiteit uit­ eenvalt in allerlei stukjes." Het contact tussen de 'almachtige' wetenschap en de

alledaagse samenleving moet daarom vol­ gens Voorsluis met behulp van de Dia­ loog hersteld worden. "Wetenschappers denken soms zeer ge­ richt na, alleen over hun eigen smkje we­ tenschap. Men stelt eerder vragen naar de mogelijkheden, naar 'Kan het?', dan naar zingeving oftewel 'Mag het?' Juist over de relatie mssen deze twee soorten vragen moet gediscussieerd worden bin­ nen de universiteit."

Twee stappen Voorsluis benadrukt dat het bij de Dia­ loog om twee stappen gaat. Allereerst moet er een discussie binnen de universi­ teit op gang komen over zaken als zinge­ ving en ethiek. Hij geeft als voorbeeld het onderwerp genetische manipulatie. Ver­ schillende deskundigen binnen de univer­ siteit moeten over dit maatschappelijk be­ langrijke thema m debat komen. Zowel medici als deskundigen op ethiek­gebied zijn daarbij de gesprekspartners. De tweede stap die gemaakt moet wor­ den is die van de universiteit naar de sa­ menleving. Wetenschappers moeten dan

discussie­punten aanbrengen voor een publiek debat. Dit is volgens de nieuwe Dialoog­coordinator een moeilijke stap. "Ik heb het gevoel dat de stap naar de sa­ menleving nu niet echt goed van de grond komt. De Dialoog kan een vrucht­ baar imtiatief zijn, waardoor er een open­ baar debat op gang komt. Het is de be­ doeling dat de Dialoog, ofwel de wissel­ werking mssen universiteit en samenle­ ving, een zekere mate van strucmur bin­ nen de universiteit krijgt." Over de huidige manier van wetenschap­ pelijk denken is Voorsluis niet enthou­ siast. Hij waarschuwt voor het gevaar van een eenzijdige bhk op de werkelijkheid. "Ik denk dat de wetenschap in zekere zin te kort schiet als een kwestie als zinge­ vingsproblematiek niet in het werk be­ trokken wordt. Zeker aan een universiteit als de vu mag je verwachten dat er over zingevingsproblemen gepraat wordt."

Weerstand Voorsluis voorziet moeilijkheden bij het verzamelen van deskundigen voor een debat over levensbeschouwelijke vragen. "Vragen naar bijvoorbeeld zingeving wor­ den vaak beschouwd als een inbreuk op het wetenschappelijke werk. Men ziet le­ vensbeschouwing als een soort censor, een beoordelaar van wetenschappelijke activiteiten. En dat is zeker niet de be­ doeling." De weerstand die er heerst tegen zingeving moet dus eerst overwon­ nen worden, wil de Dialoog gestalte kun­ nen krijgen. Toch is Voorsluis, ondanks de hindernis­ sen die nog genomen moeten worden, optimistisch over zijn nieuwe werkterrein. Zijn functie als hoofd van Vusa leidt

-'^tWt

mm " .-

Nieuw Vu sa-hoofd dr. B.Voorslu is: 'Men ziet levensbescliou wing als een soort censor'

ertoe dat er een goede en inspirerende sa­ menwerking tussen de Dialoog en Vusa zal ontstaan. Samenwerking met het Be­ zinningscentrum staat ook op stapel. De kennis die bij deze twee centra al aanwe­ zig IS, helpt bij het maken van een goede opzet voor de Dialoog. De Vusa­activiteiten ondergaan onder lei­ ding van Voorsluis voorlopig geen grote veranderingen. De cursussen en lezingen die de Vusa door het hele land organi­ seert worden nog steeds goed bezocht door een breed publiek. Het nieuwe hoofd ziet daarom geen aanleiding tot een koerswijziging. Dat alle inspanningen van de Vusa en de Dialoog ook een promotie voor de vu be­ tekenen is volgens Voorsluis duidelijk. "Bij de activiteiten van de Vusa is het ook

wel een klein beetje de bedoeling dat het als promotie werkt. Het zou mooi zijn als de Dialoog ook promotie voor de vu wordt, maar dat is niet het kerndoel. Het gaat meer om het onderwerp als zodanig. Maar als het een promotie­effect zou hebben, zou ik er niet tegen zijn." Over een half jaar komt er een presentatie van de Dialoog om te laten zien wat het nieuwe initiatief inhoudt. Pas op de lan­ gere termijn komen er daadwerkelijk openbare debatten. Eerst moet Voorsluis nog heel wat voorbereidend werk verzet­ ten. "De strucmren binnen universitair verband moeten nog gecreëerd worden. Daarom zullen we pas over ongeveer an­ derhalfjaar aan onze eerste echt openba­ re, publieke activiteiten kunnen begin­ nen." • '

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen