Ad Valvas 1992-1993 - pagina 350

I AD VALVAS 18 FEBRUARI 1993

PAGINA 12 I

DoUar­tekens lichten op in nooit meer verlegen ogen

Censuur Het recente monarchienummer van iVtaatetó/herinnert aan Dirk van Tol die midden jaren '50 twee weken gevangenis kreeg wegens majesteitsschennis. Juliana had hij Juultje genoemd. Wat niet mocht in Nederland, een aardig boekje van Wim Hazeu geeft een overzicht van lange tenen en der­ zelven pogingen tot bevoogding. Parlementaire discussies over Reves Nader tot l/,. provo's die als weerpoppetjes huis van bewaring in­ uitvlogen wegens Subversie­ ve Teksten. Lees je het nu, dan glimlach je om de kinderachtig­ heid ervan, en vooral om de kin­ derachtigheid van Gezag en Bur­ gerij. Rond 1966 kwam er een om­ slag: zo hief na ruim 1500 jaar van censuur de paus de indexwetge­ ving op. Wat een gelovige las of niet, viel voortaan onder de indi­ viduele gewetensplicht. Want wiens moraal bepaalt wat gezegd of geschreven mag worden? De geschiedenis kent echter golf­ bewegingen. Net zijn taboes afge­ schaft, of nieuwe lange tenen doen hun intrede. Morgenavond orga­ niseert de Visa een 'Forum Pers­ vrijheid: waar liggen de grenzen? Vooral naar aanleiding van de co­ lumns van Selma Schepel'. Via­ via hoor ik dat er allerlei hoteme­ toten spreken. Merkwaardig ge­ noeg ben ik zelf niet uitgenodigd. Welke motieven schuilen daarach­ ter? Het lijkt wel censuur! Inge­ zonden brieven deden me reeds vermoeden dat we hier niet van doen hebben met nieuwe genieën: tekstverklaringen die blijven ste­ ken in emotionele purgatie en het mij opplakken van onfatsoenlijke ismes. Studenten die repressie van het woord nastreven, kunnen beter een mooi vak gaan leren, voor de wetenschap betonen zij zich ongeschikt. Gelukkig woon ik in Nederland: in Egypte wacht een schrijver acht jaar cel omdat hij een persoon die al 1300 jaar dood is beledigd zou hebben, in Engeland wacht om eenzelfde futiliteit iemand al vier jaar op de kogel, en in Turkije was een jominalist als ik allang ver­ moord geweest. SELMA SCHEPEL

Een deel van het forum probeert onder leiding van Theo van Gogh (tweede van rechts) de oerkreet uit. Links de auteur. Roeland Schweitzer Foto Bram de Hollander

Dirk de Hoog "Verléégen, verléégen", schalt Bram Vermeulens stem door de ge­ luidsboxen van een karig verlicht zaaltje in het Amsterdamse theater De Balie. Zaterdagmiddag tegen half vier stroomt de zaal langzaam vol met zo'n honderdvijftig middel­ bare scholieren. De meesten lopen twee aan twee wat zoekend rond met een plattegrond van de stad in de hand. Zij zijn gekomen voor de pre­ sentatie van het boekje Nooit meer verlegen, 100 tips van de hand van Roeland Schweitzer. Kunstschilder, reclamemaker, journalist, schrijver en eigenaar van het communicatie­ bureau win/win en naar later blijkt ook nog mislukt reparateur van dak­ ''goten. De auteur kwam op het lumi­ neuze idee alle redacties van school­ kranten uit te nodigen om met twee personen naar 'het eerste anti­ver­ legenheidsfeestje' te komen. "U wordt wel verzocht positieve recen­ sies in uw schoolbladen te schrij­ ven", zal Theo van Gogh, de minst verlegen filmer en interviewer van Nederland, bij de opening van het forumdebat zeggen. "Want de au­ teur moet zevenduizend boekjes verkopen om de kosten van deze presentatie terug te verdienen". Tientallen flitslampjes lichten tege­ lijk op. De redacties zijn natuurlijk allemaal met een schrijver en een fotograaf gekomen. Maar eerst speelt nog enige tijd het Trio Amor, dat blijkbaar ook al verlegen is want het trio zit vier man sterk op het po­ dium. Voor écht verlegen mensen is geen plaats vanmiddag. Al dagen van te­ voren laat de uitgever van het be­ wuste boekje telefonisch weten dat het geen enkele zin heeft naar de presentatie te komen. "De zaal is al overvol. Er kan echt niemand meer bij." M aar door deze mededeling laat uw verslaggever zich niet af­ schrikken en verovert een plaatsje recht tegenover de forumvoorzitter naast de echtgenote van de schrij­ ver. "Hij kwam bij mij de dakgoot repareren, maar die lekt nu, tien jaar later, nog steeds zodat hij al die tijd moest blijven", legt ze het ont­ staan van hun huwelijk uit. "U maakt helemaal niet de indruk

verlegen te zijn", werpt forumvoor­ zitter Van Gogh de auteur al vrij snel voor de voeten. M aar eerst moet de zaal onder Theo's regie tip zeventien uit het boekje in praktijk brengen: de oerkreet. "Uitsluitend geschikt voor opgewekt gestoorden, maar het werkt wel. Het is een diep bronstig geluid. Denk aan orang­oe­ tangs die op hun borst roffelen. Het is de universele brul 'hier ben ik'. Heel fundamenteel. Het is zoiets als het baltsgedrag van vogels. In onze beschaving past dat niet. We kunnen niet eens meer diep vanuit ons mid­ denrif geluid maken. Daar gaan we. Linkervoet: baf. Rechtervoet: boem. Stevig staan dus. Handen in de zij. Diep inademen tot zo laag mogelijk in uw maag. Buikspieren spannen. En het uitbrullen, schreeuwen, gil­ len, gieren. Echt loeien. Zo hard mogelijk", leest Van Gogh voor. En op zijn aftellen galmt een oorverdo­ vende oerkreet door de zaal. "Het wordt allemaal wel een beetje therapeutisch" verzucht van Gogh na verloop van tijd. In het boekje is tip vijf: benoem een verlegenoot. Dat is een "bondgenoot om samen mee te lachen en te huilen, vallen en op te staan, droogzwenunen en net niet verzuipen." Dat is eigenlijk de clou. Zoek een maatje om dingen mee te ondernemen. "Verlegen mensen doen dat juist niet", repli­ ceert de zaal. De auteur zet uiteen dat het boekje eigenlijk niet over verlegenheid gaat, maar meer een levensvisie is. "Het gaat vooral over andere din­ gen. Spelen met de mogelijkheden van je leven. In deze bizarre tijden, oorlog om de hoek, industrie en eco­ nomie verslechteren dramatisch, zit er ook een pleidooi voor eenvoud en kleinschaligheid in. Ik wilde een zin­ vol boekje maken, dicht bij mezelf en uit de grond van mijn hart. M aar het werd tijd voor een list, want an­ ders koopt geen hond zoiets. Daar­ om hebben we schoolkrantredacties uitgenodigd." Nu wordt het van Gogh echt te gor­ tig: "Ik dacht dat je ons een soort therapie probeerde te verkopen maar deze middag is dus gewoon een reclamestunt. Jij hebt het over de bezwaren van de prestatietnaat­ schappij, maar je wilt graag veel

boekjes verkopen. Waarom heb je eigenlijk dat groene petje op je hoofd?" "Dat moest van het recla­ mebureau", antwoordt de schrijver stoïcijns. Egotripper, charlatan en ijdeltuit zal Van Gogh de 'nooit­meer­verle­ gen' auteur nog toevoegen. "De middag is verschrompeld tot een demonstratie van egotripperij ten faveure van het marchanderen van het boekje", concludeert de ver­ slaggever van het Parool op maan­ dag onder de kop 'Vooral ijdelheid op presentatie boekje over verlegen­ heid'. Maar niet alleen auteur Roeland Schweitzer krijgt er van langs. De zaal vindt het erg flauw van Van Gogh dat hij niet op zijn eigen verle­ genheid wil ingaan. Terwijl de uit­ spraak dat hij al twintig jaar gebukt gaat onder verlegenheid zijn bin­ nenkomer was. "U verwacht toch

niet dat ik voor een volle zaal over mijn onzekerheden ga praten..." is zijn reactie. "Je schermt je helemaal af, je praat hard over alles heen, dat kan ook een vorm van verlegenheid zijn", krijgt Theo te horen van Peter Jong, bestuurslid van de vereniging van verlegen mensen, die ook aan het forum mag meedoen. "Op onze feestjes gaat het er erg rustig aan toe," bevestigt hij alle vermoedens. Verlegenheid, angst voor mensen dus, zeg maar een sociale fobie, is volgens de Jong een serieus pro­ bleem. M isschien heeft wel 80 pro­ cent van de mensen min of meer re­ gelmatig last van verlegenheid en soms in zo'n ernstige matige dat professionele hidp van een Riagg noodzakelijk is. Theo van Gogh neemt de proef op de som en roept de aanwezigen in de zaal op, te gaan staan als ze geen last van verlegenheid hebben.

Het moment van de eerbied komt in veel protestantse kerkdiens ten niet voldoende tot uitdrukking, onder andere doordat er s lechts bij hoge uitzondering geknield wordt. (Proefschrift A van der Dussen)

c

Slechts twee jongens en twee meisjes staan op. Enige tijd later wil van Gogh het woord geven aan een meisje dat al een tijdje klaar staat om een vraag te stellen. "Ik heb he­ lemaal geen vraag, maar u vroeg mensen te gaan staan, die niet ver­ legen zijn en dat heb ik gedaan", is haar antwoord. Gelach stijgt op uit de zaal en met enigszins blozende wangen gaat ze zitten nu het mag van Theo. Maar goed, verlegenheid is een seri­ euze zaak volgens de vereniging. Er zijn zelfs grote economische belan­ gen mee gemoeid. Bestuurslid Jong: "Veel mensen komen bijvoorbeeld in de WAO terecht vanwege psychi­ sche problemen. Dat heeft vaak met verlegenheid te maken, namelijk dat mensen zich op het werk niet ver­ baal kunnen, weren." Binnen de ver­ eniging kunnen mensen van de ver­ legenheid afkomen door allerlei ac­ tiviteiten te ondernemen. Hoe suc­ cesvol dat kan zijn bewijst Jong, vijf jaar geleden nog te verlegen om een volle zaal mensen binnen te lopen. Hij demonstreert ter afsluiting van het gebeuren, tip 28: het spel van de gekleurde hoeden. Uit zijn diploma­ tenkoffertje tovert hij een groene papieren puntmuts te voorschijn die hij pontificaal op zijn hoofd zet. Parmantig stapt hij op de schrijver af om hem een cadeautje te over­ handigen. Theo van Gogh legt bijna huilend het hoofd op zijn armen: "Dit kan toch helemaal niet, met groene hoedjes op cadeautjes gaan uitdelen!" Bij het verlaten van de Balie doe ik nog een belangrijke anti­ verlegenheidsoefening: "Kijk degene met wie je spreekt in de ogen." En jawel hoor. In de ogen van Roeland Schweitzer meen ik even dollar­tekens te zien oplichten als hij in de spotlights staat.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen