Ad Valvas 1992-1993 - pagina 224

PAGINA 6 I

AD VALVAS 3 DECEMBER 1992

mMir 'ift;;­:­

Rento Brattinga in zijn drukkerij. 'De steen is een soon grafz erk, maar dan liggend'

Foto's Bram de Hollande r

'Een goede drukker gaat met de kunstenaar gelijk op' Door Rento Brattinga gedrukte litho's in het Exposorium De expositie 'Ge drukt door Re nto Brattmga, litho's uit de Steendrukkerij Amste rdam' is tot en met 7 januari te zien m het Exposonum van de Vnje Universiteit Ma. t/m vr 10 00 20 00 uur

Dick Roodenburg Armando, Van Koningsbruggen, Lu­ cassen, Oldenburg: het zijn bekende namen waarvan werken momenteel in het Exposorium van de vu hangen. Maar daar gaat het dit keer niet om. De bijna dertig litho's die op de tentoon­ stelling te zien zijn, werden allemaal ge­ drukt door Rento Brattinga, sinds 1978 werkzaam in de Steendrukkerij Amster­ dam. Hij voerde de ideeën van de kun­ stenaars uit, zowel het loodzware en in­ drukwekkende Das Tier van Armando als het vederlichte en in alle eenvoud subtiele Brogue's Nail van Claes Olden­ burg, zowel de kleurrijk gevlekte abs­ tracte Tombe's van Titus Nolte als de haarscherp zwart op wit getekende Zelf­ portretten van Philip Akkerman. In haar praatje tijdens de opening van de tentoonstelling benadrukte exposori­ um­medewerkster Hendriekje Bosma de rol van de drukker bij het creatieve proces. Volgens haar moet hij in de gaten houden hoe de kunstenaar werkt, om daarop te kunnen anticiperen. D e drukker moet ideeën van de kunstenaar vertalen in grafiek, bijvoorbeeld door aan te geven welk formaat en welke pa­ piersoort het meest geschikt zijn. Een goede drukker blijft zo de kunstenaar steeds een stapje voor. Is Rento Brattinga het met deze om­ schrijving eens? "Nou, een kunstenaar vóór zijn vind ik wel erg ver gaan. M aar ik geloof wel dat een goede drukker minstens met de kunstenaar gelijk op moet gaan, zodat hij meteen kan in­ springen op de specifieke problemen die zich voordoen." Een voorbeeld van

die samenwerking is de tot stand ko­ ming van M aria van Elks Binnenste bui­ ten cirkel s, gedrukt op Japans papier. "Zij wilde eerst een steen breken en die breuk afdrukken. Dat vond ik een min­ der geslaagd idee. Haar volgende sug­ gestie was om het papier te vouwen, het ontwerp te drukken en dan het papier weer uit te vouwen. Het leek me dat een dikke steen die spanningsverschil­ len wel aan zou kunnen. Zo is het werk in samenspraak ontstaan."

Handtekening Op grond van de inbreng van de druk­ ker zou je je voor kunnen stellen dat hij de litho, net als de kunstenaar, van zijn handtekening voorziet. Brattinga vindt dat overdreven. "Het is van oudsher wel de traditie dat drukkers ergens in de hoek een blinddrukje (een niet inge­ kleurde reliëfdruk, red.] zetten. D a n kan de koper zien dat het werk uit een goede keuken komt. Zelf heb ik bij mijn litho's altijd in de rechterbenedenhoek een blinddrukje, drie kruisjes boven el­ kaar met daarnaast drie steentjes, de Steendrukkerij Amsterdam dus." Een gang langs de tentoonstelling maakt duidelijk dat op nogal wat litho's het stempeltje ontbreekt. "Ze moeten ook niet te veel opvallen", zegt Brattinga. Voor de geïnteresseerden: het blind­ drukje is goed te zien op het grote, uit vier litho's bestaande werk Pl ying Object van Ko Aarts, waar je als je binnen­ komt tegenaan loopt, en nog beter op Armando's Der Kelch, links daarvan. Dat vliegtuig van Aarts siert overigens ook de publiciteitsfolder van de ten­ toonstelling. Het nogal dreigende mon­ ster doet je onwillekeurig denken aan de vliegramp in de Bijlmer. Bosma ver­ telt dat ze er veel vragen over kreeg, maar stelt dat het vreemd zou zijn om

ineens alle afbeeldingen van vliegtuigen taboe te verklaren.

W a t e r en vet De techniek van het steendrukken be­ rust op het verschijnsel dat water en vet elkaar afstoten. D e kunstenaar tekent met vet krijt op een gladgeslepen kalk­ steen, die daarna geëtst wordt. Tijdens het drukproces wordt de steen natge­ maakt en vette inkt met een roller op de steen aangebracht. Omdat water en vet elkaar afstoten, blijft de inkt alleen op de tekening achter. D e afdruk op papier is uiteraard het spiegelbeeld van het ontwerp op de steen. Brattinga beschouwt zichzelf als het in­ strument van de kunstenaar. "Ik leg die

Beeldend^ Steen klaar en begeleid het gebeuren van een veilige afstand. Pas als de kun­ stenaar met zijn tekening klaar is, komt het werk meer naar mij toe: het prepa­ reren van de steen en natuurlijk het drukken zelf." D e stenen wegen soms wel zo'n 250 kilo. Wat moet je je daar bij voorstellen? "Nou, een steen van 250 kilo", is het nuchtere antwoord. "Zo'n grote plak, een soort grafzerk, maar dan meestal liggend." Die stenen kunnen breken, maar daar wil Brattinga het maar liever niet over hebben. "Als er ooit eens een breekt, wat Godzijdank zelden gebeurt, dan is dat toch een mini­ramp. Voor het kunstwerk natuur­ lijk als eerste, maar ook voor de geeste­

stoestand van de drukker. Wanneer je aan het werk bent, moet je de balans vinden tussen de spanning die je op de steen zet en de druk die je er af krijgt. Als je te ver naar één kant overhevelt, kan de steen knallen. D a n ben je wel even goed de kluts kwijt en krijg je een soort vliegangst voor de volgende keer."

Potlood Lopend langs de tentoonstelling valt op hoezeer de kunstwerken van elkaar ver­ schillen. Je zou zweren dat de Zel fpor­ tretten van Akkerman met een potlood getekend zijn, terwijl de Tombe 's van Nolte meer weg hebben van een aqua­ rel. T o c h zijn het allebei lithografieën. "Zo zie je wat je allemaal kunt doen met die techniek", beaamt Brattinga. "Die dingen van Akkerman heb ik afge­ drukt met een soort kleur die je grafiet zou kunnen noemen. Op een beetje ge­ structureerd papier, zodat het geheel als een potloodtekening overkomt. Dat is bijzonder goed gelukt, heel veel mensen zien het verschil niet. Bij Nolte kreeg ik die gewassen tinten door meer water te gebruiken. D e kunstenaar werkt op de steen met touche, een vette basis opge­ lost in water en terpentine. De verhou­ ding tussen die bestanddelen kun je aanpassen naar gelang het effect dat je wil bereiken. Armando maakt daar nog meer gebruik van, dat kun je wel zien aan Das Tier. Hij maakt echt een enor­ me rotzooi van die steen. Hij tekent, dat dept'ie op, tekent weer, dept weer, schildert, dept en dat gaat maar door, totdat hij het resultaat bereikt waarvan hij denkt dat er een goede afdruk van komt."

ren van het kunstwerk gemaakt wor­ den. Dat drukt uiteraard de prijs. Hen­ driekje Bosma vertelt dat een achterlig­ gend idee van deze tentoonstelling was ook studenten eens in staat te stellen iets te kopen. Zelf kocht ze van haar studiebeurs ooit haar eerste prent. Dat de naam van de kunstenaar en niet het werk van de drukker de waarde van het kunstwerk blijft bepalen, blijkt uit de prijsverschillen tussen de tentoongestel­ de litho's. D e ogenschijnlijk makkelijk te drukken Braque's Nail van Olden­ burg moet drieduizend gulden opbren­ gen, terwijl een meerkleurige ­ dus meerdere drukgangen vergende ­ Tombe van Nolte al voor vierhonderd gulden te koop is. Brattinga verzekert dat die drieduizend gulden los staan van zijn honorarium als drukker. M aar ook bij vierhonderd gulden blijft natuurlijk de vraag welke student zo'n bedrag uit kan/wil geven aan kunst. Hij of zij wordt dan wel de bezitter van een echte Brattinga. Een echte wie? N o u ja, een echte Nolte, maar gedrukt door Rento Brattinga.

Kopen Omdat de steendruk een grafische tech­ niek is, kunnen er meerdere exempla­

Deze tijd vraagt om leugens en snoeven! F.M. Degen Als b i j z o n d e r h o o g l e r a a r B e e l d v o r ­ m i n g s ­ en B e ï n v l o e d i n g s k u n d e , k a n ik n i e t b e g r i j p e n d a t h e t C o l l e ­ ge v a n B e s t u u r v a n d e v u heeft g e ­ m e e n d een extern b u r e a u te m o e ­ ten aantrekken voor onze nieuwe r e c l a m e c a m p a g n e ! M i j n eigen v a k ­ g r o e p heeft n o t a b e n e alle b e n o ­ d i g d e (wetenschappelijke!) e x p e r t i ­ se in d e i c o n o ­ c o n s t r u c t i o l o g i e in huis, en meer! Sinds de instelling in 1989 van de bo­ venbouwstudie Communicatie­ management, Cultuurmodificatie en Iconometrie, hebben onze aantallen studenten een spectaculaire groei doorgemaakt! M aar nog steeds weigert het college van bestuur een adequate personeelsbezetting toe te kennen! Mijn part­time leerstoel wordt nota bene gefinancierd door mijn eigen pu­ blic­relations company! En nog steeds heeft mijn department niet de brood­

nodige professors in de informatiebe­ middelingskunde, de fraseologie, de demagologie of de more­profit­in­non­ profitorganisaties­kunde mogen be­ noemen! Onze vakgroep had graag het gezicht van de vu (op wetenschappelijk ver­ antwoorde wijze!) willen up­daten, en de vu professioneel over het voetlicht en in het zonnetje willen positioneren! Reeds vanaf het eerste begin heb ik ge­ waarschuwd tegen het volstrekt onwe­ tenschappelijke design van de gekozen campagne! M aar Datema dumpt liever vijf miljoen gulden (!) in een bodemlo­ ze publicitaire put van buiten de vu! Het is algemeen bekend (en het colle­ ge van bestuur geeft dit zelf toe!) dat de reclameslag om studenten slechts marginale effecten sorteert. Reden te meer om de gelden in eigen huis te houden, maar het dan wel goed te doen!

Sportschoen Neem nou dat leesplankje! M isschien hebben de campaign managers zelf zo

leren lezen, maar natuurlijk niet de ac­ tuele doelgroep! De moderne jeugd is wel wat beters gewend! D e eerste de beste sportschoen heeft meer appeal! Een leesles in een tijd van videoclips! Denken we nu werkelijk dat de jeugd daarop kickt!? Waarom de zaken van een universiteit niet wat wetenschap­ pelijker aangepakt?! Waarom geen Joop van den Ende, geen spitsvondige rapper, geen Linda de M ol in de arm genomen (waar mijn bedrijf trouwens prima ervaringen mee heeft)? Op gemakzuchtige wijze is pu gekozen voor hol klinkende slagzinnen zonder balls, en nota bene zonder methodolo­ gisch geavanceerde pre­tests of follow­ up surveys! De (op zich juiste) filosofie dat de jaren negentig zich kenmerken door de èn­èn­benadering (de jeugd wil alles!) heeft hier helaas geleid tot halfslachtige en weinig tot de verbeel­ ding sprekende 'vondsten', als: Deze tijd vraagt om hoogvliegers èn vang­ netten, om onderzoekers èn bovenzoe­ kers, om vleugels èn voeten, om Van Deursens èn vloeken!

Zelfs onze doctoraalstudenten hadden dit professioneler aangepakt! Informa­ tietechnisch bezien, moet men het eigen produkt enigszins overexposen, zodat het bij het marktsegment en de influentials daarachter een top­of­ mind positie gaat innemen! Onze uni­ versiteit moet een eigentijds en actief onderdeel van het straatbeeld en de media worden! Zo kan onze eigen cor­ porate identity een adequaat profiel ontwikkelen, waarbij intern en extern alle neuzen dezelfde kant op wijzen! De vu moet bij potentiële consumen­ ten een majeure mental presence wor­ den! Wij moeten bovenin de evoked set van alle vwo­ers prijken! En daarbij mag niet op slechts één simpele cam­ paign philosophy gefocust worden!

Uit h e t vuistje De vu helpt echt! D e vu denkt Voor U! D e vu uit het vuistje! De vu voor voordelige diploma's! D e vu om je zakken met bullen te vullen! Voor je cv: naar de vu! De v u voor een Vrij Uitzonderlijk perspectief T h e vu, the

choice for a new Vuture! Leef vrij, voel je vrij, studeer vrij! vurotica! D e vu, met de v van Vrouwen! De vu: met Boeker voor een schoner (studie)mi­ lieu! De vu: de Veelkleurige Universi­ teit! D e vu: de enige Nederlandse uni­ versiteit met slechts twee letters! Internationaal wetenschappelijk onder­ zoek leert dat marktaandelen niet ge­ firustreerd raken, als het produkt ach­ teraf soms ietwat anders blijkt te wer­ ken dan geadverteerd! Is O m o soms van de markt verdwenen, omdat het in de praktijk helemaal niet witter wast dan andere merken? Of Dreft omdat het toch net zolang meegaat? Is de NMB soms blut omdat ze uiteindelijk alleen met haar aandeelhouders blijkt mee te denken? Het wetenschappelijk devies van de vu moet zijn: Deze tijd vraagt om leugens èn snoeven! M ijn vakgroep kan dat! Prof.dr. F.M. Degen is bijzonder hoogl e­ raar bij de vakgroep Communicatie en Management , „ ._

r^^­^^

.

, ..

'^I^U

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen