Ad Valvas 1993-1994 - pagina 103

L993B AD VALVAS 7 OKTOBER 1993

PAGINA 7

Geleerden, gebarentaal, miljoenen graden en diertjes figureren in populaire boeken Wie wint de prijs voor het beste populair­wetenschappelijke boek? Vandaag donderdag 7 oktober vindt de uitreiking plaats van de I tweejaarlijkse Kijk/Weten­ I schapsweekprijs voor het beste populair­weten­ scliappelijke boek in Nederland. De prijs ter grootte van 10.000 gulden is twee jaar geleden ingesteld door het populair wetenschappelijke tijdschrift Kijk en de stichting Wetenschap en Techniekweek.

nalisten. Twee boeken zijn zelfs echte journalistieke produkten, namelijk bun­ delingen van kranteartikelen. De mo nd vol tanden van de wetenschapsredactie van NRC Handelsblad tracht een over­ zicht te geven van de huidige stand van zaken binnen het Nederlands toponder­ zoek door dertig vooraanstaande geleer­ den te interviewen over de grenzen van h u n kennis, de nog niet beantwoorde vragen. Een van de geïnterviewden de winnaar van de vorige Wetenschapsprijs, de Leidse archeoloog W. Roebroeks. Hij kreeg de prijs twee jaar geleden voor het boek Oermensen in Nederland. In het interview met T h e o HoUeman zegt hij onder andere: "Je verhaal moet cohe­ rent zijn, recht doen aan wat archeolo­ gie als wetenschappelijke bronnen be­ schouwt en aan de manier waarop een archeoloog moet werken. Je dient colle­ ga's te overtuigen, er voor te zorgen dat ze tenminste delen van je verhaal seri­ eus nemen." Volgens Roebroeks be­ staat er in de archeologie geen harde werkelijkheid, maar alleen interpretatie van feiten. Dat leidt onder vakgenoten tot veel discussie. "Je komt dan niet uit bij één waarheid maar de kwaliteit van je argumenten verbetert. Het verhaal dat je vertelt wordt plausibeler."

Vernuft

Dirk de Hoog "Het is moeilijk precies aan te geven wat een goed populair­wetenschappe­ lijk boek is," zegt Maria van P utten. Ze werkt bij de stichting die de Weten­ schapsweek organiseert en coördineert de uitreiking van de tweejaarlijkse Kijk/Wetenschapsweekprijs. D e jury onder voorzitterschap van prof. J. van de Craats, hoogleraar wiskunde aan de Koninklijke Militaire Academie, heeft wel een aantal criteria opgesteld waar­ aan de inzendingen moeten voldoen. Het moet een oorspronkelijk Neder­ lands werk zijn, toegankelijk voor een breed publiek en inzicht geven hoe we­ tenschappers te werk gaan. En natuur­ lijk moet het lekker leesbaar zijn. De uitgevers stuurden 87 boeken in. De jury selecteerde er in eerste instantie tien uit, waarvan er uiteindelijk vier overbleven. Afvaller was onder andere Wacht o p onze daden, waarin Siep Stuurman de geschiedenis van het N e ­ derlands liberalisme beschrijft. Ook Hans van Maanens Het kerkho f van de wetenschap over achterhaalde weten­ schappelijke theorieën, haalde de eind­ lijst niet. Zoals bij elke prijs voor een beste boek kan de vraag gesteld of de genomineerde titels inderdaad boven alle afvallers uitsteken.

Genomineerden Drie van de vier uitverkoren boeken zijn geschreven door wetenschapsjour­

Het andere kranteboek is van Tro uiv­ columnist Wilfred Kruit. Onder de titel Vernuft in de natuur schreef hij maande­ lijks een stukje voor de wetenschapsbij­ lage. Het zijn echte 'weetjes'­stukjes. Waarom zijn er geen dieren op wielen? luidt de vraag in het eerste hoofdstukje. N a goed zoeken ontdekt Kruit dat de natuur toch een soort wiel heeft voort­ gebracht. Sommige bacteriën blijken zich te verplaatsen door middel van een soort propellertje, een haartje aan een wieltje. N o g een weetje: zeebaarsjes zijn hermafrodiet, mannetje en vrouwtje te­ gelijk. Of: "Over de hele wereld lijden zo'n 250 miljoen mensen aan malaria, waarvan er jaarlijks ongeveer drie mil­ joen sterven." D a n volgt een beschrij­ ving van de Plasmo dium, het eencellige diertje dat de ziekte veroorzaakt. De parasiet dringt een levercel binnen waar hij zich volvreet en vermenigvuldigt. Daarna dringen de duizenden nakome­ lingen rode bloedcellen binnen. Daar groeien ze verder. "Als een leeggevreten bloedcel openbarst, komen zo'n vijftien tot twintig parasieten samen met giftige afvalstoffen in het bloed." Leuke ver­ haaltjes om de kinderen te laten huive­ ren.

Gebarentaal Een heel ander soort boek is gemaakt door wetenschapsjounaliste Liesbeth Koenen, samen met T o n y Bloem en Ruud Janssen. Gebarentaal, de taal van doven in Nederland is de veelzeggende titel. Hoewel, het is geen cursusboek. "Wanneer u het uit heeft beheerst u geen gebarentaal. Wel heeft u, als alles goed is gegaan inzicht in wat gebaren­ taal is, en een algemeen overzicht van

Uit het boek 'Gebarentaal, de taal van doven in N ederland'

de kennis die er bestaat over de belang­ rijkste ingrediënten en bouwpnncipes waaruit gebarentaal bestaan", staat in het voorwoord te lezen. De auteurs pleiten in het boek voor rneer aandacht voor de gebarentaal. "Immers: doven hebben grote problemen met het leren van gesproken talen, maar horenden kunnen prima gebarentaal leren." De gebarentaal wordt benaderd vanuit al­ gemene taaltheorieën. "Taal zit kenne­ lijk niet in je oren en stembanden. Taal zit in je hoofd en als het er niet via het ene kanaal uit kan komen dan heeft de natuur nog wat reserves achter de hand. Gebarentaal is daar een uiterma­ te intrigerend voorbeeld van." Een van de auteurs, Tony Bloem, is zelf doof geboren. Hij heeft samen met de ande­ re auteur Ruud Janssen een ontwerpbu­ reau voor visuele co mmunicatie. Daar maken ze illustraties, pictogrammen voor bewegwijzering en dergelijke. Ze maakten ook de instructieplaatjes in het boek. Liesbeth Koenen is behalve taal­ wetenschapster ook journalist bij het NRC. In die hoedanigheid is ze nog een keer een beetje genomineerd voor de boekenprijs, want een van de interviews

in het NRC boekje is van haar hand. Twee jaar geleden was Koenen ook al genomineerd voor de wetenschapsprijs met het boekje Het vermo gen te verlan­ gen, waarin een aantal interviews over taal en het menselijk brein staan.

Vuur Ook de vierde genomineerde komen we tegen in de NRC­bundel. Dat is prof. J. Goudsblom, socioloog aan de universi­ teit van Amsterdam, en nu mogelijk prijswinnaar met zijn magnum o pus Vuur en beschaving. In deze dikke studie probeert Goudsblom een deel van een algemene theorie over samenlevingen te ontwikkelen. "Het leren beheersen van vuur was en is een vorm van bescha­ ving. Doordat de mensen het vuur heb­ ben getemd en het hebben ingelijfd in hun samenlevingen, zijn die samenle­ vingen ingewikkelder en zijzelf meer ge­ civiliseerd, beschaafder geworden", is zijn stelling. Het boek is een historische beschouwing over vuur van de oertijd tot het heden. "De overgang van een bestaan zonder vuur naar een bestaan met vuur heeft het leven in vele opzichten veiliger en

gerieflijker gemaakt; maar hij heeft ook nieuwe risico's en 'dwangen' met zich meegebracht. D e voortdurende aanwe­ zigheid van vuur in een mensengroep is een complicerende factor; het zich hier­ naar leren schikken is een goed voor­ beeld van het soort 'mutaties' in het ge­ drag die aan civilisatieprocessen een nieuwe wending kunnen geven." Ofte­ wel de menselijke beschaving loopt van twee tegen elkaar geslagen vuursteen­ tjes via de stoommachine en de benzi­ nemotor tot de beheersing van atoom­ krachten bij temperaturen van 150 mil­ joen graden. Dat vereist inderdaad een andere samenleving dan die in het ste­ nen tijdperk. Redactie wetenschappen N RC Handelsblad De mond vol tanden Dertig vraaggesprekken over wat de weten­ schap met weet Amsterdam, uitgeverij Prometheus, 1992 Prijs 29,90 gulden ISBN 90 5333 128 x Kruit, drs W.F Vernuft in de natuur Bloemendaal, uitge­ verij Aramith, 1991 Prijs 29,90 gulden, ISBN 90 6834 1014 Koenen, Liesbeth Bloem, Tony Janssen, Ruud Geba­ rentaal De taal van doven m Nederland Amsterdam, uitgeverij N ijgh van Ditmar, 1993 Prijs 49,90 gulden ISBN 90 388 4344 5 Goudsblom, prof J Vuur en beschaving Amsterdam, uitgeverij Meulenhof, 1992 Prijs 44,50 gulden ISBN 90 290 2025 3

'Swanborn' is een taai warenhuis Peter Boerman Methoden en technieken is een van de meest gevreesde struikelblokken voor beginnende studenten sociaal­culturele wetenschappen. Het omvangrijke doch overzichtelijke boek van prof dr P .G. Swanbom met de titel Methoden van so ­ ciaal­wetenschappelijk o nderzo ek heeft daar de laatste jaren weinig aan kunnen veranderen. Swanbom, hoogleraar algemene op­ voedkunde aan de UVA, behandelt in zi)n boek met name de niet­statistische kant van onderzoek. Voor het rekenge­ deelte­van het vak zijn de studenten aangewezen op een syllabus, geschre­ ven door docent dr N.J. Molenaar; en in een latere fase moeten de studenten Social Statistics gebruiken, beter bekend onder de naam 'Blalock'. 'Swanbom' wordt door het merendeel van de studenten als 'pittig' omschre­ ven. "Dat is ook wel terecht", vindt Molenaar. "Er zijn in het Nederlandse

taalgebied eigenlijk weinig betere boe­ ken voor dit gebied beschikbaar. Er zijn wel boeken voor het HBO, maar die vind ik voor ons niet erg geschikt. Het moet een zekere kwaliteit hebben, en mensen aanzetten om zelf te leren den­ ken."

Uitputtend Het boek is indertijd geschreven als een echt handboek, in de zin dat vele on­ derwerpen kort worden aangeroerd zonder uitputtend te willen zijn. "Je moet het zien als een warenhuis", zegt Molenaar. "Er wordt getoond wat er te koop is, maar wil je meer van een be­ paald onderwerp weten, dan zal je toch de verkoper erbij moeten halen of naar een speciaalzaak moeten gaan. Voor het gebruik in de verdere studie schiet dit boek te kort. Het is een introduce­ rend overzicht, niet meer en niet min­ der. Er staan wel tal van nuttige voor­ beelden in, maar veel zaken worden technisch niet uitgewerkt."

Elke studierichting kent handboeken die jaar na jaar op de boekenlijst staan. Waarom gebruiken de docenten ze, wat staat erin en wat vinden de studenten van deze verplichte kost?

Het HAND boek Deze week het handboek Methoden van sociaal­ wetenschappelijk onderzoek.

Swanbom constateert dit zelf ook al in de inleiding bij zijn boek. Daar zegt hij dat in het boek niet 'alles' staat over onderzoek doen, maar dat het accent ligt op 'methodisch leren denken'. Mede hierom ziet Molenaar nog geen aanleiding om naar een alternatief voor het boek te zoeken. Zelf zou hij een dergelijk handboek anders hebben op­ gezet. "Ik zou het boek didactisch aan­ trekkelijker hebben gemaakt. N u is het niet echt een fijn leerboek. Er staat na­ melijk nergens in hóe je het boek moet lezen. Het zou best iets gestructureer­ der mogen zijn."

Taai Studentenvereniging M u n d u s van P oli­ ticologie verkoopt een samenvatting van het boek, die grif van de hand gaat. Als service voor de leden, zo zeggen zij zelf, is het gangbaar dat voorgeschreven literatuur altijd in een of andere vorm van samenvatting verschijnt. Marcel de Zwart, sinds kort secretaris

van de vereniging, gelooft echter niet dat je het alleen met de samenvatting redt. "Je moet het boek er soms toch bijhouden, wil je er iets van snappen. T o e n ik vorig jaar het vak volgde heb ik ook wel de samenvatting gekocht, maar daaraan had ik zeker niet genoeg." Omdat het boek erg theoretisch is, vindt hij het voor het vak methoden en technieken niet erg geschikt. "Het is nogal taai, hè. Schijnbaar onbelangrijke dingen worden gepresenteerd als ik weet niet wat. En bij het tentamen word je alleen gevraagd keurig op te le­ pelen wat erin staat en meer niet. Dat vind ik dan toch wel weer jammer."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen