Ad Valvas 1993-1994 - pagina 233

AD VALVAS 1 6 DECEMBER 1 9 9 3

199

PAGINA 5

'Ik hoor nog steeds die sirenes loeien'

echii

lm 3KI

Promotie­onderzoek naar instorten van Nederlandse vredesbeweging

'akai

de VPRO­radio", vertelt hij geamuseerd. "Het was voor het kabinet een gevaar­ lijk besluit om toch tot plaatsing over te gaan. Ze hadden geen zekerheid over het uitblijven van verdere acties." "" Ieder referendum verandert de bestaan­ de verhoudingen, zo leert Oegema's promotie. "Protest blijkt een probaat middel om mensen bij de politiek te be­ trekken. Een bepaald issue dat in een referendum wordt behandeld krijgt veel aandacht van de media. Er zijn nu veel klachten over de kloof tussen de burger en de politiek. Het voorbeeld van de vredesbeweging leert ons dat een socia­ le beweging in staat is om die politieke matheid te doorbreken en het debat te intensiveren." Het inzakken van de vredesbeweging betekende feitelijk het emde van het linkse protest m N ederland. "De vre­ desbeweging was het summum. Daar­ door IS er ook een soort protest-inflatie opgetreden. Je hebt tegenwoordig meer demonstranten nodig om nog indruk te maken. N u wordt daarvan de keerzijde duidelijk en komt het rechts protest sterk o p " , meent Oegema. "Tegen­ woordig is de vraag niet: hoe kun je dat vuur aanwakkeren, maar juist: hoe kun je het klein houden?"

In 1985 tekenden bijna vier miljoen Ne de rlande rs een petitie tegen de komst van kruisraketten. Twee jaar later be slote n Gorbatsjov en Reagan tot wederzijdse ontwape ning over te gaan. Dirk Oegema gaat in zijn proe fschrift Tussen petitie en perestrojl<a In op de nadagen van de Nederlandse vredesbeweging.

Peter Boe rman Aan de wand van de kamer van Dirk Oegema aan de Koningslaan hangt een poster van Opland, die verraadt dat het schrijven van zijn dissertatie over de neergang van de vredesbeweging meer was dan enkel wetenschappelijke be­ langstelling. Hij is donderdag 16 de­ cember aan de faculteit der psychologie ­n pedagogiek gepromoveerd op Tussen petitie en perestrojka, een vrij dun maar zeer leesbaar werk. Het gebruikelijke onderzoek in deze tak van wetenschap concentreert zich voor­ al op de vraag waarom mensen een be­ paalde beweging gaan steunen. Oege­ ma heeft nu voor het eerst onderzocht hoe een sociale beweging steun van haar sympatisanten kan v erhezen. Hi) realiseert zich dat bij het verklaren van de neergang van de vredesbeweging veel unieke factoren in het geding waren, die zich waarschijnlijk nooit zul­ len herhalen. De promovendus begint zijn verhaal enkele maanden na het volkspetitionne­ ment dat m het najaar van 1985 is ge­ houden. Ongeveer 3,75 miljoen men­ sen tekenden toen een petitie met een stellig 'nee' tegen de komst van kruisra­ ketten. Het kabinet verhoorde h u n beden echter niet en besloot tóch tot plaatsing van de raketten over te gaan. Daarna schrompelde de beweging zeer

Polarisatie studenten/scholierendemonstratie tegen plaatsin gsbesluit kruisraketten in 1 9 8 S snel ineen tot een handjevol overtuigde pacifisten die de lamp brandende hiel­ den. Het verhaal van de universitair docent communicatiewetenschap eindigt kort nadat de ontwapeningsvoorstellen van Gorbatsjov op 8 december 1987 door Reagan werden vastgelegd in het IN F­ akkoord. Dit succes maakte de jaren­ lange strijd van de landelijke vredesbe­ weging in één klap overbodig.

Sympatisanten Tussen juni 1985 en juni 1987 inter­ viewde Oegema vier keer een grote groep inwoners van vier N ederlandse gemeenten. D e centrale vraag was hoe de steun van de sympatisanten van de vredesbeweging zich in die tijd ontwik­ kelde en wat de verklaring voor die ver­ anderingen was. D e uitkomsten van dit onderzoek zijn verrassend. Hoewel na de petitie de indruk be­ stond, dat de steun voor de vredesbe­ weging snel afnam, bleek dit niet het geval. Voor de sympatisanten van de beweging bleef de steun op hetzelfde

niveau. De oorzaken van het instorten van de vredesbeweging moeten volgens Oegema veel eerder gezocht worden m het feit dat het aanbod van protestmo­ gelijkheden in die tijd wegviel. D e vraag naar protest bleef bestaan, maar het aanbod verdween doordat de verschil­ lende vredesorganisaties geen gezamen­ lijke acties meer organiseerden. D e promovendus constateerde daar­ naast twee ongewenste effecten in de campagne van de vredesbeweging voor het volkspetitionnement. Enerzijds bleek dat zelfs bij een succesvolle bewe­ ging als de vredesbeweging, het proces van overtuigen en activeren van grote groepen sympatisanten faalde. Ander­ zijds bleek dat de steun die de bewe­ ging won bij het actieve deel, verloren ging bij het passieve deel. Als gevolg van het protest steeg bij dit deel wel de betrokkenheid bij de kwestie, maar h u n houding tegenover de beweging en het actiedoel werd juist negatiever. Protest polariseert met andere woorden, het is een tweesnijdend zwaard. Oegema: "Probleem bij veel onderzoek naar

Bram de Hollande r

campagnes die op een breed publiek zijn gericht, is dat de effecten zo klem zijn; er verandert zo weinig. Ik had daar geen last van, integendeel. Dat was voor mij een groot voordeel." Heeft het nog wel zm om zo lang stil te staan bij de vredesbeweging van toen? En in hoeverre zijn de resultaten van zijn onderzoek generaliseerbaar naar andere sociale bewegingen. "Ik heb dit werk opgezet met een duidelijke theo­ retische interesse. Het onderzoek biedt informatie over een interessant deel van de geschiedenis en verschaft daarnaast inzicht in het functioneren van sociale bewegingen. Ik denk dat het ook nu nog zijn waarde kan bewijzen."

Sirenes Het volkspetitionnement kan voor een deel als voorbeeld dienen voor de dis­ cussie over een mogelijk referendum, denkt de promovendus, al zal dat laat­ ste per definitie neutraler zijn. Van een sociale beweging gaat toch een dreiging van onrust uit. "Ik hoor nog steeds die sirenes loeien op de eerste november op

Volgens de promovendus roept zijn on­ derzoek de vraag op of het zin heeft om 'tegen' te gaan demonstreren. "In Duitsland, maar ook in Amsterdam zag je onlangs veel mensen de straat op­ gaan die een halt willen toeroepen aan dat rechtse protest. Maar ze realiseren zich niet dat ook bijzonder gematigde acties sterk kunnen polariseren. Met links tegenprotest wakker je wellicht het rechts­extremisme alleen maar aan." Laatste vraag: waarom gaan er zo wei­ nig mensen de straat op voor de Joego­ slavische kwestie? "Cynici zeggen dat deze situatie ons niet persoonlijk aan­ gaat en dat we daarom niets doen. Ik geloof daar niet in. D e kruisraketten­ kwestie was een stuk eenvoudiger en overzichtelijker. Je had één probleem, één oplossing, één partij die je daarvan moest overtuigen en één beweging die daarvoor bezig was. Voor een goede actie moeten bovendien al deze zaken op een psychologische manier met el­ kaar samenhangen. Dat is nu niet zo. Het gevoel van machteloosheid over­ heerst."

'Wakker worden achter die computers!!' Hoogleraar bedrijfsinformatica Rijsenbrij waarschuwt voor gevaren van automatisering Dirk de Hoog/Ern o Eske ns Op zijn b u r e a u staat g e e n c o m p u ­ ter. B i j z o n d e r h o o g l e r a a r bedrijfsin­ formatica d r D . B . B . Rijsenbrij heeft h e m n i e t n o d i g : " I k h o u d mij wel bezig m e t c o m p u t e r s , m a a r ik b e n geen c o m p u t e r ­ t e c h n e u t . Ik kijk meer h o e a u t o m a t i s e r i n g i n d e p r a k ­ tijk u i t p a k t . H e t valt mij o p d a t veel mensen achter de computer verge­ ten d a t ze o o k n o g g e w o o n m e n s zijn."

Hoewel hij in de automatiseringsbran­ che zijn brood verdient, is Rijsenbrij bijzonder kritisch over de spectaculaire opkomst van de computer. "Het kan een zegen zijn, de automatisering, maar je moet het wel goed gebruiken. Als je

dat niet doet, neemt de computer de macht over en verdwijnt de ruimte voor creativiteit. Automatisering verleidt ons namelijk tot denken in vaste patronen. O m software te bedienen moet je al te vaak trucjes uit je hoofd leren. Daaruit .C't^'^^

I

"Automatiseren is meer dan het oplos­ sen van wiskundige of natuurkundige problemen", stelt bednjfsmformaticus prof dr D.B.B. Rijsenbrij, die vorige week zijn inaugurele rede hield. "Je hebt ook te maken met sociale facto­ ren. In de informatica, zoals die aan de Nederlandse universiteiten wordt be­ dreven, vergeet men dat wel eens. Dat IS jammer." Smds januari wijst Rijsenbrij zijn stu­ denten wiskunde en informatica op het belang van de praktijk. Hij kan putten uit eigen ervaring, want naast zijn hoogleraarschap heeft Rijsenbrij ook een topfunctie bij het automatiserings­ bedrijf Cap Volmac.

hAP^ I.-!

blijkt al dat we bezig zijn van alles in onze kop te programmeren, zodat die kop netjes past bij de programmatuur." "Een ander gevaar van de computer is de sleur. Ik zie wel eens collega's die uren volledig geobsedeerd bezig zijn om een paar regels te programmeren. Ze hebben zo'n gevoel van 'Ik ga net zolang door tot het uit de computer komt'. Ze worden als het ware meege­ zogen en verliezen daarbij hun kritische vermogen." En de werkloosheid? Vindt Rijsenbrij dat niet ook een groot gevaar van auto­ matisering? "N ee, mensen die werkloos worden moeten gewoon wat anders gaan doen. We hebben in N ederland natuurlijk allemaal een beetje die gere­ formeerde inslag van 'werken moet' en 'ledigheid is des duivels oorkussen'. Ik denk dat we daar vanaf moeten. Ook zonder werk kan het leven zinvol zijn. Automatisering biedt nu juist de moge­ lijkheid om eens wat anders te gaan doen."

Informatiediarree

Prof .dr D.B.B. Rijsen brijï Mk geloof dat Plato on s kan helpen '

e Pet r woiters

Sommige computergebruikers halen steeds meer informatie binnen op de computer. Daardoor worden ze afhan­ kelijk van de computer. Ze worden slaaf van de automatisering en verleren zelf te denken. Voor je het weet, wordt in zo'n geval de beslissing in feite door de computer genomen. Als dat op grote schaal gebeurt, dan begint de hele maatschappij te ontmenselijken. Wat moet je daar tegen doen? Wakker worden: we moeten onze rede weer gaan gebruiken." O m de rede te wek­ ken uit de gecomputeriseerde winter­ slaap, wendt Rijsenbrij zich tot de filo­ sofie. "Ik geloof dat Plato ons kan hel­ pen." T o t zijn vreugde constateert Rijsenbnj dat de roep om bezinning en filosofi­ sche reflectie onder technici de laatste tijd toeneemt. N iet alleen heeft onze rector Boeker er onlangs nog voor ge­ pleit, ook technici elders in het land krijgen steeds meer oog voor het belang van reflectie. Het is een trend aan het worden. Dat is prima."

" W I J zitten momenteel in een informa­ tiediarree. We denken dat we 'alles' moeten weten voordat we een beslis­ sing kunnen nemen. Dat is natuurlijk flauwekul. Als fe irtaar'voldoen.de'weet'i^ii*'i?iifi '^*f?fifi.*'J'.:'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen