Ad Valvas 1993-1994 - pagina 205

PAGINA 9

Sint als pedagoog mark Meerum Terwogt Jonge kinderen zijn tot onwankelbaar geloven m staat en dat is maar goed ook. Want hoe is het anders te verkla­ ren dat een bejaarde zich door de bui­ zen van de centrale verwarming wringt? Of bij een indrukwekkende entree de schoenen van o o m Dirk draagt? Vol­ wassenen neigen er dan toe het grut m h u n geloof te ondersteunen door het al­ lerlei ingewikkelde 'verklaringen' voor te schotelen. Meestal is dat met nodig. Jonge kinderen merken al die tegenstrij­ digheden wel op, maar zoeken nog niet ojj dezelfde manier naar een consistente verklaring als oudere kinderen of vol­ wassenen. Sinterklaas is een meneer die net als een tovenaar of een fee van alles kan. D e vraag hoe hij dat precies doet wordt gewoonweg niet gesteld. Door zijn opvallende uitrusting met baard, rode mantel, staf en mijter, is de ca­ deautjesgever gelukkig makkelijk te her­ kennen. Deze kenmerken kunnen de Sint maken en breken. Hij houdt op Sint te zijn, zodra hij zijn jas uit doet. Door het zogenaamde 'gebrek aan conservatie' wat jonge kinderen kenmerkt is het dan geen enkel probleem als de Sint een moment later opeens oom Dirk blijkt te zijn. Jonge kinderen zoeken niet naar een continuiteitsverklanng. Zelfs als oom Dirk zich voor h u n ogen van zijn Sinterklaas­attributen ontdoet, trekken ze niet de conclusie dat de Sint dus 'niet meer dan een verklede oom Dirk moet zijn geweest.' Eerst was het de Sint en toen oom Dirk. E n als Dirk zijn jas weer aan zou trekken is de Smt er weer. Natuurlijk worden we allemaal op een bepaald moment 'conserveerders'. Vanaf dat moment gaat de vraag waar oom Dirk dan is gebleven een rol spe­ len. D e twijfel is geboren. O o m Dirk en de Smt zijn kennelijk een en dezelfde man, en oom Dirk is geen alleskunnen­ de goedheilige uit Spanje, maar een man die zijn cadeautjes natuurlijk net zoals alle mensen in de winkel koopt. Dit soort denkprocessen zijn ons ver­ trouwd. E n daarom kunnen we ons nog nauwelijks inleven in de periode waarin

Sint in mytiien Dirk de Hoog Wie alles over het Sinterklaasfeest wil weten moet het onlangs verschenen boek Nicolaas, de duivel en de doden van Louis Janssen lezen. Of Sint Nicolaas echt bestaan heeft valt volgens de au­ teur niet te bewijzen. D e overleveringen willen dat hij in de vierde eeuw bis­ schop is geweest van de plaats Myra m Klem­Azië. Zijn vermeende stoffelijk overschot is in 1087 geroofd en overge­ bracht naar Bari in Zuid­Italie. Daar­ mee is de Sinterklaascultus in West­Eu­ ropa begonnen. H e t feest is nu een sa­ mensmelting van verschillende kerkelij­ ke en volkse tradities. In de vroege middeleeuwen bestond in december al het feest van de onnozele kinderen, waarbij de kinderen één dag de baas waren. Ze kozen zelf een scho­ lierenbisschop. O p die dag waren de rollen omgekeerd en mocht bijna alles, zoals het zingen van schunnige versjes in de kerk. D e dag werd besloten m e t een wilde tocht door de stad waarbij de kinderen zich verkleedden en maskers droegen. Het feest zorgde door de eeu­ wen heen regelmatig voor problemen en onrust omdat de feestgangers te veel kattekwaad uithaalden. D e autoriteiten hebben d a n ook verschillende keren ge­ tracht het volksfeest te verbieden. T o e n het stadsbestuur van Amsterdam m 1663 het feest verbood, leidde dit tot een heus kinderoproer, waarna de stadsbestuurders eieren voor h u n geld kozen en het feest toch door lieten gaan. Rond Sinterklaas bestaan veel mythen. Een daarvan is dat de Heilige drie jon­ gens tot leven heeft gewekt die door een herbergier waren geslacht en daar­ na, mgezouten en al, in een ton ge­ stopt. Volgens een andere mythe heeft de bisschop van Myra de heidense godin van de jacht en de natuur Diana verslagen. D e godin verleidde zeelieden om 'duivelse' olie naar de kathedraal van Sinterklaas te brengen. In een vi­

sioen zag de heilige het gevaarlijke schip aankomen. Hij voer de zeelieden tegemoet en liet hen de gevaarlijke la­ ding overboord zetten. Volgens de ver­ halen zou Diana 's nachts geheime le­ gers aanvoeren, maar na haar nederlaag heeft de Sint het bewind over de nacht overgenomen en rijdt hij met zijn schimmel over de daken. Janssen ontdekte in het feest allerlei overblijfselen van vroegere dodenvere­

ringen, die vooral zichtbaar zijn bij de traditionele Sinterklaasoptochten. Deze zijn op veel plaatsen niet bedoeld voor de kinderen, maar juist voor volwasse­ nen. Janssen, Louis Nicola a s, de duivel en de doden Ambo, Baarn 1993 ISBN 902631275X Prijs 59,50 gul­ den.

­­• ­ ' V ^ •^•. l^^ï.^^­^^fj^p/

. r."

-%

••'é-

X"**^

we zelf nog heilig in de Sint geloofden, maar kunnen we ons meestal nog le­ vendig de twijfelperiode hennneren, waarin ons geloof nog voornamelijk door de cadeautjes in stand bleef.

Oom Dirk Een vrij groot aantal volwassenen weet overigens wel te melden dat zij als kind bang waren voor Sinterklaas. Of dit in­ derdaad zo was, IS achteraf moeilijk vast te stellen. H e t zou bijvoorbeeld heel goed kunnen dat h u n angst met een latere fase is geassocieerd. D e leef­ tijd waarop we allang weten dat Sinter­ klaas niet echt bestaat, maar we het wel verschrikkelijk vinden om voor 'Sinter­ klaas' (al IS het maar oom Dirk) te moeten komen en misschien wel voor gek gezet te worden. 'Voor de klas iets moeten doen' is voor kinderen van een jaar of tien een griezelige situatie. H e t kan natuurlijk ook zo zijn dat klei­ ne kinderen vroeger over het algemeen inderdaad bang voor Sinterklaas waren. Wellicht was het in die tijd normaler om Sinterklaas als boeman op te voeren (denk aan de gevreesde zak). Uit een onderzoekje van Olthof (Universiteit van Utrecht) blijkt in ieder geval dat Sinterklaas tegenwoordig bij met meer dan tien procent van de vierjarigen angstgevoelens oproept, terwijl die ang­ sten rond het vijfde jaar vrijwel waren verdwenen. Opvallend is dat angstige kinderen Sinterklaas desgevraagd juist aardiger afschilderen dan h u n met­ bange leeftijdsgenoten. Vermoedelijk hebben we hier met een vorm van af­ weer te doen, een bezwering om de (ongegronde?) angst te overwinnen. De aut eur is medewerker van de vakgroep kinder- en jeugdpsychologie.

Sint als schoorsteenveger Waarmee is de zak van Sinterklaas ei­ genlijk gevuld? M e t snoepgoed of, zoals bij andere mannen, gewoon met ballen en sperma. Wie de smterklaasliedjes goed beluistert, moet haast conclude­ ren tot het laatste: "Hij komt, hij komt, hij komt de goede sint." D e sint, mythische beschermheilige van onder andere maagden, is onmisken­ baar verbonden met oude vruchtbaar­ heidsrituelen. In Myra, de plaats waar hij volgens de legende ooit bisschop was, bestond een heidense vruchtbaar­ heidscultus. H e t verhaal gaat dat de goedheiligman daar aanvankelijk hard tegen optrad. O p zijn instigatie werd zelfs de heilige boom omgehakt van de jachtgodin Diana. Zij was een prachtige maagd wier aanblik genoeg was om m a n n e n van gedaante te doen verande­ ren. Ondanks zijn harde optreden nam de Sint m de loop der tijden de eigen­ schappen over van de cultuur die hij verdrong. Hij werd een koppelaar wiens nachtelijke activiteiten grote proporties aannamen: "Breng ons vanavond een bezoek en strooi dan wat lekkers m een of andere hoek." Het 'lekkers' wordt sindsdien heel symbolisch door de schoorsteen geworpen. Bij de schouw staat het schoentje klaar om al dat lek­ kers op te vangen. Het 'schoentje zetten' kan uit de Ger­ maanse traditie afkomstig zijn. D e Ger­ manen kenden met Wodan en zijn knechtje Ruprecht namelijk al een soort Sinterklaasfeest. D e schoen had daarbij de betekenis van een huwelijkse eed. Zodra de Germaanse vrouw ­men denke ook aan de latere Assepoester­ de schoen kreeg aangetrokken, was zij getrouwd. Daarvoor was zij vrij en stond haar schoentje leeg. Hoe schrijnend die leegte is, weten de

latere lotgenoten van de Germaanse maagd: "Sinterklaasje bonnebonnebon­ ne gooi wat in mijn lege lege tonne." Dan midden in de nacht komt de Smt. Voor de gelegenheid heeft hij zich ver­ kleed ­ "T rek je beste tabberd aan." D e pikante verkleedpartij, ook wel 'Kwees­ ten' oftewel 'nachtvrijen' genaamd, be­ staat nog steeds op sommige waddenei­ landen. O p Texel wordt een week na het gewone Sinterklaasfeest een massa­ le maskerade met de naam 'Ouwe Sun­ derklaes' opgevoerd. Jammer genoeg is de subtiliteit van het Texelse feest in het bier van de import­'klaasomes' van 'de overkant' verzopen. In het Ame­ landse plaatsje HoUum schijnt het feest nog wel authentiek te zijn. D e mannen trekken er 's nachts op uit om de maag­ den in h u n 'open huizen' te bezoeken. De mannen, oftewel Klaasomes, zijn 'in het pak'. Zij dragen zelfgemaakte gewaden en maskers. D e ongehuwde vrouwen moeten de vreemde mannen ontvangen. Een van de lolletjes is daar­ bij om te raden wie de gemaskerde be­ zoeker is. Waar het nachtelijk bezoek toe kan lei­ den, wist men vroeger al. Het oud­Ne­ derlandse 'Der Klos is ko' (Klaas is ge­ komen) betekende zoiets als 'Ik ben zwanger'. (EE)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen