Ad Valvas 1993-1994 - pagina 60

AD VALVAS 16 SEPTEMBER 1993

PAGINA 8

De magie van de genezer Genezers in Marokko kunnen uitgroeien tot heiligen Met een tolk en een cassetterecorder trok ciiiLureel-antropologe JotJien Bakker door het Midden-Atlasgebergte op zoek naar traditionele genezers. De reis resulteerde in een proefschrift, waarin het prestige van de genezers centraal staat.

Erno Eskens Tijdens haar onderzoek onder Marok­ kaanse traditionele geneZers, bezocht cultureel­antropologe Jogien Bakker ook een waarzegster: "Uiteindelijk zal je slagen in je studie", vertelde de zie­ neres. "Ze heeft gelijk gekregen", ver­ telt Bakker met een schuine blik op haar proefschrift, "maar ik heb er wel zeseneenhalf jaar over gedaan. De eer­ ste anderhalf jaar veldwerk bevielen goed. Ik interviewde gemiddeld twee traditionele genezers per dag, reed van hot naar her in mijn Renault 4 en werd gastvrij ontvangen in verschillende gast­ gezinnen. Pas toen ik thuiskwam, be­ gonnen de moeilijkheden. Het schrijven van het proefschrift wilde maar niet vlotten." Bijna wanhopig geworden, deed de promovenda iets verrassends. Ze sloot een weddenschap met haar vrienden: drie maanden eenzame opsluiting in een huisje in Raalten moesten meer dan 150 pagina's van het proefschrift opleveren. Als dit lukte, zouden haar vrienden een bepaald bedrag per pagi­ na ophoesten. "Sommigen beloofden een dubbeltje per pagina, anderen een gulden. Het geld was natuurlijk leuk, maar het ging erom dat ik flink aan het werk werd gezet." De ietwat eigenaardige aanpak werkte. "De eerste versie van het proefschrift werd 170 pagina's dik. Daarmee heb ik 3500 gulden opgehaald. Genoeg voor een aanzienlijk deel van de drukkos­ ten." Maandag 20 januari om 13.30 uur vindt de promotie plaats in het

hoofdgebouw. "De mensen die mij ge­ sponsord hebben, krijgen natuurlijk een exemplaar van het proefschrift."

Seitii­nomaden Bakker promoveert op een onderzoek onder traditionele genezers bij Berber­ stammen in het Midden­Atlasgebergte van Marokko. "De Berbers zijn semi­ nomaden", vertelt ze. "Ze wonen in de zomer in de hoogvlakten en trekken in de winter naar de dalen. Meestal blij­ ven ze een paar maanden op één plaats om daarvandaan de schapen te wei­ den." Ook de traditionele genezers houden er over het algemeen een boe­ renbedrijfje op na. Maar in tegenstel­ ling tot gewone boeren genieten zij veel aanzien. Genezers met de meeste pre­ stige zijn heilig. "Iemand wordt heilig, als hij goed kan genezen", vertelt Bak­ ker. "Alleen topgenezers worden dus heilig. Andere genezers zijn niet heilig, maar hebben ook veel prestige. Van alle genezers gaat een zekere magie uit. Waarom dat zo is, weet ik niet precies, maar als je mensen in Marokko vraagt wat ze liever willen: een weg, beter on­ derwijs of een dokter in de buurt, dan zeggen ze bijna altijd 'Ik wil een dok­ ter'. In veel gevallen is die keuze lo­ gisch, want de medische voorzieningen zij niet altijd geweldig. Maar er is meer aan de hand: traditionele en reguliere geneeskunde hebben altijd een magi­ sche aantrekkingskracht." Ook de overheid heeft de magie ont­ dekt, stelt Bakker: "Als je in Marokko de televisie aanzet, zie je vaak beelden van vaccinatiecampagnes. De konmg verschijnt op het scherm om de cam­ pagne te lanceren. Even later worden er cijfers genoemd van mensen die zich laten inenten. Als je kritisch kijkt, zie je dat de statistieken niet altijd kloppen. Men probeert de zaken beter voor te stellen dan ze zijn. Daar heeft de rege­ ring belang bij, omdat ze haar aanzien verhoogt met geslaagde inentingscam­ pagnes. Uit de televisiebeelden spreekt iets van 'Wij mogen regering zijn, omdat we deze vaccinatiecampagne op­ zetten'. Zo eigent de overheid zich dus prestige toe."

Frans kolonialisme Omdat er zoveel prestige met de ge­ neeskunde is gemoeid, is een (bij)baan als genezer erg populair in Marokko. Sinds het begin van deze eeuw, toen de Fransen Marokko tijdelijk koloniali­ seerden, heeft de reguliere geneeskunde

HBO'ers en 27'plussers

De VU in cijfers

iLcii iieilige genezer lieeft zojuist zijn loon (een geit) in zijn tas gestopt een vlucht genomen. Het aantal regu­ liere artsen stijgt nog altijd en de nieu­ we geneeswijze is tamelijk populair onder de Marokkaanse bevolking. Vol­ gens Bakker straalde de macht van de Fransen af op de reguhere geneeskun­ de. Het prestige van deze moderne art­ sen nam toe door de komst van de machtige Fransen. De veranderende machtsverhoudingen betekenden tege­ lijkertijd een klap voor de traditionele genezers. De machthebbers waarmee zij werden geassocieerd hadden het afge­ legd tegen de Fransen. Een en ander betekende een verlies aan status. Ondanks de veranderde machtsverhou­ dingen, blijft de bevolking overigens massaal van de diensten van de tradi­ tionele genezers gebruik maken. In het Midden­Atlasgebergte gaat men tegen­ woordig zowel naar reguliere als tradi­ tionele artsen. Over een bezoek aan de aloude genezers wordt echter minder openlijk gepraat dan over een consult bij de reguliere arts. Desondanks be­

Jonge leraren worden te vaak met twee linker handen de school inge­ stuurd. Ze hebben bijvoorbeeld te weinig geleerd over vaardigheids­ training. O m dit euvel op te heffen, moet het slot van hun opleiding een echt praktijkjaar worden, waarin ze al een parttime­aanstelling op een school hebben. Dat staat in de nota Vitaal Leraarschap die minister Rit­ zen woensdag naar de Kamer heeft gestuurd.

gamma gezondheid

bèta

rechten

letteren

800

Graphic Roelie Fopma/Ad Valvas

Met name bij de faculteiten scw, wijs­ begeerte en godgeleerdheid en in min­ dere mate bij letteren zit nu een grote groep HBO­afgestudeerden. Ook 27­ plussers zijn hier naar verhouding erg goed vertegenwoordigd. In totaal be­ staat de vu­instroom van studenten

voor ruim 31 procent uit ex­HBO­ers en voor bijna 15 procent uit minimaal 27­jarigen. Om de door de plannen van minister Ritzen verwachte terug­ loop in deze studentenaantallen tegen te gaan wil de vu eerder op HBO­oplei­ dingen gaan werven. (PB)

Blonde held

tegenkomen. Die held is nog niet ge­ vonden, maar ontmoetingen met macho­mannen waren er genoeg. "In de Marokkaanse steden hoor je de hele tijd 'ssss' achter je. Mannen proberen op die manier de aandacht te trekken. Ze achtervolgen je. Het is lastig, maar als je 'nee' zegt, gebeurt er niets." Op het platteland zijn mannen minder op­ dringerig, zegt Bakker. "Ik werd bij gas­ tgezinnen ondergebracht en heb daar absoluut geen problemen gehad. Ik heb zelfs in kroegen zitten werken. Het valt dus allemaal wel mee." Over een maand hoopt Bakker nog even terug te keren naar het Atlasge­ bergte. "Ik ga studenten begeleiden bij hun leeronderzoek in Marokko. Daarna verttek ik naar Kenia. Als alles door­ gaat, word ik daar beleidsmedewerker bij Unicef"

Ook bezocht Bakker een aantal waar­ zegsters. Een van hen voorspelde, zoals gezegd, een geslaagd proefschrift. Ook zou de onderzoekster 'een blonde held'

Bakker, Jogien The Lasting Virtue of Traditional He almg, An Ethnography of Healmg and Prestige in the Middle Atlas of Marokko Amsterdam, VU University Press, 1993 Isbn 90 5383 2610

Ritzen: lerarenopleiding in praktijk afronden Frank Steenkamp

economie

zoekt bijna iedereen nog steeds vroed­ vrouwen, bottenzetters, masseurs, waarzeggers, herbalisten (kruidendok­ ters) en trance­dansers. "Ik ben ze alle­ maal afgegaan met mijn cassetterecor­ der", vertelt Bakker. "Daarbij heb ik ook behandelingen bijgewoond. Ik heb bijvoorbeeld gezien hoe de zogenaamde ziekte van de 'gevallen eileiders' wordt weg gemasseerd: ze zetten een glazen pot met een kaars eronder op de buik van een vrouw. Doordat de kaarS zuur­ stof verbruikt, zuigt de pot zich va­ cuüm. Als de pot goed vastzit, begint het sjorren. Ze draaien de pot op de buik rond. Als de pot losspnngt moet hij 'plop' zeggen. Dat is een teken dat het goed gaat met de therapie. Het gaat er niet zachtzinnig aan toe."

Jogien Bakker

De bewindsman neemt veel over van het in april verschenen rapport­Van Es over de positie van leraren. Om ruimte te maken voor een afwisselender loop­ baan, moet er meer variatie in functies en in beloning komen. Veel rijksregels gaan daarom wijken voor eigen beleid van de scholen. Maar Ritzen wil wel dat de overheid een rol houdt in het stellen van 'bekwaamheidseisen' en 'ijk­ punten' voor functiewaardering. Meer dan de commissie­Van Es legt Ritzen de nadruk op de opleidingen. Aan de ene kant houden ze een grotere rol doordat de concurrentie van 'onbe­ voegden' kleiner wordt dan in de optiek van Van Es. ledere leraar moet min­ stens hbo hebben en pedagogisch­di­ dactisch geschoold zijn; alleen de vak­ kennis komt ter beoordeling van de school. Een praktijkjaar als 'lio' of leraar­in­op­ leiding moet voorkomen dat jonge lera­ ren hun start als een 'praktijkschok' er­ varen. Dit idee, vorig jaar gelanceerd

door een werkgroep van de universitei­ ten, heeft Ritzen verder uitgewerkt. Hij wil dat studenten een deel van hun laatste opleidingsjaar op een school worden benoemd in een bestaande parttime­vacature, met een vanwege de begeleiding gereduceerd salaris. De vierjarige hbo­opleidmgen (pabo en nlo) omvatten dan, inclusief stages in eerdere jaren, een vol praktijkjaar. Ook de opleidingen tot eerstegraadsleraar krijgen een vorm van lio­schap. Gebrek aan vacatures op de scholen zou dit plan kunnen dwarsbomen. De minister broedt nog op een manier om m zulke gevallen een alternatief te bieden. Waarschijnlijk wordt dat een uitgebrei­ de stage. Verder wil Ritzen door samenwerking tussen verschillende opleidingen en be­ geleidingsdiensten deskundigheid bun­ delen en 'flexibele leerwegen' laten ont­ staan.

'Doelmatigheidswinst' Aan de ene kant handhaaft hij het idee van de acht brede educatieve facultei­ ten waarmee sinds drie jaar voorzichtig geëxperimenteerd wordt. Maar tegelijk erkent hij dat het soms 'eenvoudiger en functioneel' kan zijn om eerst maar eens smalle vormen van samenwerking op te zetten. Ritzen schetst de voordelen van samen­ werking tussen universiteiten en hoge­ scholen bij het opleiden van leraren voortgezet onderwijs. Die samenwer­ king kan tot uitwisseling van program­ ma­onderdelen leiden, tot 'doelmatig­ heidswinst' en bijscholing van afgestu­ deerde HBO­ers of academici tot leraar.

'Flexibele leerwegen' is een van de sleutelbegrippen die Ritzen van Van Es overneemt. Enerzijds moet de schei­ ding tussen opleidingen voor verschil­ lende leeftijdsgroepen minder stnkt worden; ontwikkeling van gemeen­ schappelijke modules kan ondermeer omscholing voor een nieuwe onderwijs­ sector eenvoudiger maken. Aan de an­ dere kant moeten er ook opleidingswe­ gen komen voor nieuwe groepen stu­ denten ­ mensen die elders al hoger on­ derwijs genoten hebben, maar bijscho­ ling als leraar zoeken. Speciaal bij het opleiden van eerste­ graads leraren verwacht de minister veel van die nieuwe wegen. Inhakend op suggesfles van de universiteiten schetst hij daarom aangepaste leerrou­ tes voor aio's en 'onbevoegd' op school aangestelde vakspecialisten die nog di­ dactische scholing behoeven. Verras­ send is dat Ritzen ruimte ziet voor een lerarenopleiding tijdens de doctoraal­ studie, met een praktijkjaar. Over de financiering van de universitai­ re lerarenopleidingen, waarover vorig jaar een conflict met staatssecretaris Wallage ontstond, zegt Ritzen in deze nota niets. Wel geruststellend is de boodschap voor de universiteiten dat 'hun' lerarenopleiding niet naar het HBO zal verdwijnen. Maar ook het om­ gekeerde is het geval. Op de oproep van de VSNU om de deeltijdopleiding in het HBO maar naar de universiteiten te halen, gaat de bewindsman namelijk niet in. In oktober overlegt de minister met de onderwijsbonden en de Tweede Kamer over zijn plannen. (HOP)

i

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen