Ad Valvas 1993-1994 - pagina 149

993

i/er­ *eek,

AD VALVAS 4 NOVEMBER 1993

PAGINA 5

De mythe van de stamverwantschap

(curiner :L:

lie

Nederlandse invloed op apartheid gering

ntnje Jieur, in 50,= igen 5.

'hp tje rneei

knjk

IS al ïciale

De ZuidafrikaansNederlandse stamverwantschap is een onweerlegbaar feit. Het idee dat ze eikaar daarom goedgezind zouden zijn is echter een mythe. En ook de taaiverwantschap moeten we niet overdrijven. Dat schrijft historicus Bart de Graaff in een proefschrift waarop hij afgelopen maandag promoveerde.

k e n ? E r is z e k e r e e n t a a i v e r w a n t s c h a p , m a a r d e t a a i a f s t a n d is t o c h n o g vrij g r o o t . Je k a n je als N e d e r l a n d e r d a a r niet echt moeiteloos verstaanbaar m a k e n . E n o m g e k e e r d . Ik k e n h e t v e r ­ h a a l v a n e e n Z u i d a f r i k a a n d i e in d e winter naar Nederland kwam. O m d a t hij h e t zo k o u d h a d , g i n g hij d e s t a d in v o o r e e n d e k e n . H i j is h e e l U t r e c h t

van de

2uid­Afrikaansche Republiek. Woorden en Melodie v.in C. P. T. Keea

Pii^ Krachti

1 2 3

"De dwaze antipathie tegen de H ollan­ ders bij d e A f r i k a n e r s k a n ik m i j o o k wel v e r k l a r e n . H e t is o o k w e l v e r v e l e n d o m altijd v a n v r e e m d e l i n g e n t e h o o r e n , dat ze z o o v e e l b e t e r zijn e n d e d i n g e n veel b e t e r k u n n e n " , s c h r e e f p r o f d r J . W . P o n t als v o o r z i t t e r v a n d e N e d e r ­ l a n d s ­ Z u i d a f r i k a a n s e V e r e n i g i n g al i n 1 9 2 6 . B a r t d e G r a a f f h a a k t d a a r in zijn dissertatie De mythe van de stamver­ wantschap. Nederland en de Afrikaners: 1902­1930 g r e t i g o p i n . D e s t u d i e d i e de historicus afgelopen m a a n d a g v e r d e ­ d i g d e is e e n u i t i n g v a n zijn f a s c i n a t i e voor d e speciale haat­liefdeverhouding die N e d e r l a n d e r s e n A f r i k a n e r s m e t el­ kaar h e b b e n .

II

D i e fascinatie o n t s t o n d o n d e r m e e r d o o r e e n verblijf v a n e e n j a a r i n Z u i d ­ Afrika. D e G r a a f f h i e l d e r d e i n d r u k a a n o v e r d a t N e d e r l a n d e r s e n Afrika­ ners over en weer eikaars taal verstaan z o n d e r d i e werkelijk t e b e g r i j p e n . E n vaak ook niet d e m o e i t e n e m e n o m die te willen l e r e n b e g r i j p e n . D a a r o m g i n g hij o p z o e k n a a r d e w o r ­ tels v a n h e t p r o b l e e m e n s c h r e e f De mythe van de stamverwantschap, d a t zich laat l e z e n als e e n s p a n n e n d j o n g e n s ­ boek.

v u , terwijl d i e z e k e r in d i e tijd n o g d e ­ gelijk g e r e f o r m e e r d w a s . " A p a r t h e i d is v o l g e n s D e G r a a f f e e n u i ­ ting van Afrikaner nationalisme. D e N e d e r l a n d s e invloed op het ontstaan v a n a p a r t h e i d v i n d t hij e c h t e r m o e i l i j k m e e t b a a r . " D o o r z i c h af t e z e t t e n t e g e n N e d e r l a n d h e b b e n d e A f r i k a n e r s wel steeds h u n eigen cultuur, h u n eigen

Volkslied

an

Peter Boerman

zijn p r o m o t o r p r o f d r G . J . S c h u t t e w i s t h e m t o c h o v e r te h a l e n te s c h r i j v e n o v e r d e z e tijd, w a a r a a n t o t n u t o e w e i n i g aandacht was besteed. " W e zijn g e e n v o l k s g e n o t e n " , z e g t D e Graaff. " H o o g u i t n e v e n . D e s t a m v e r ­ w a n t s c h a p is e e n o n m i s k e n b a a r h i s t o ­ r i s c h e n c u l t u r e e l feit. E r is u i t e r a a r d een b l o e d b a n d . M a a r dat we o p basis

i

Kent Kent Kenl

gij gi] gij

È=Ï; ddl dat dien

volk lan"* Staat,

P 1. toch zoo l.mg ge . 2 toch zoo heer­lijk 3 Re­reldsch Sta ten

tW

E

moed, 70chl, kind

Kn En In'8

^ EI^EE^ ^ ^ .

3ÉI

^

knecht? H et heeft ge ­ of ­ ferd goed en schoon? Waar de na ­ tuur haar \\Ott­drcn rei? Maar toch door 'tmach­lig Britsch be

^^JfT^P^

1 bloed Voor vrijheid en voor recht, 2 wrocht. En k w i s t i g stelt ten toon, 3 wind, Wel ­ eer verkUartvoor vrij.

#

i^^i^^^^^

vol hel ­ den zoo schaars be Dog maar een

MSZ

^

Kui, t, bur­gers! liat de vlag^jcn T r a n s ­ v o i ­ l e n ' laat onafecstlied T r a n s ­ v a a ­ I e il e ­ d e l ­ a s uw

ÉEfeéEM!_jX^5tefcïP

1. ­B­ap'­ren, Ons hj ­ den is v o o r ­ bij, Roemt in den ze­gen oni­rer 2 scli.il­lfn,Daar, waar ons volk hield stand. Waar on . ze vreugde­e "honen 3 f l r e ­ \ c n . En pijn­lijk o n ­ i e n smaad, Maar God,die uitkomst heeft g e ­

i^E^i ^

rt ren, Dal Icn, ÜJiar \en. Zij

<lv)

vrij ­ e volk zijn ons vR ­ der 18 lof voor del ­ pen

WIJ'

lind' Staat!

U.il vrij ­ e U.il heer lijk Looft on ­ z­n

fc^^^^|f3lf^ 1 2 '!

iolk, lanil, Cod

ü.it 1 n j ­ e volk, Ual vrij ­ e, vry ­ e volk zijn wij' l'al heer lijk Und, Dat 13, dal is ons va ­ der ­ land' Loo'l on zin Ood, Looft o n ­ t e n Cod voorland en staal tveiidoni \jjt <iCTi I ilffi \\r H R a h r ­ Utrecht

rond geweest voor een 'kombers', maar k w a m m e t lege h a n d e n t h u i s . N i e m a n d w i s t w a t hij b e d o e l d e . " H e t proefschrift van D e Graaff b e ­ schrijft d e p e r i o d e t u s s e n 1 9 0 2 e n 1930, van het einde van de Boerenoor­ log tot h e t jaar waarin N e d e r l a n d en d e U n i e van Zuid­Afrika besloten weder­ zijds g e z a n t s c h a p p e n i n t e s t e l l e n . Z e l f v i n d t hij h e t n i e t d e m e e s t i n t e r e s s a n t e periode in de geschiedenis van de Z u i d ­ afrikaanse relatie m e t N e d e r l a n d , m a a r

v a n die s t a m v e r w a n t s c h a p een soort so­ lidariteit z o u d e n voelen t e n opzichte v a n e l k a a r is e e n m y t h e , e e n fictie. D i e Afrikaners h a d d e n wel wat anders a a n h i m hoofd dan Nederland. O p geeste­ lijk t e r r e i n valt d e N e d e r l a n d s e i n v l o e d o p Zuid­Afrika d a n ook nogal tegen. Z o k w a m e n er bijvoorbeeld m a a r erg wei­ nig Afrikaner theologiestudenten n a a r Nederland, o m d a t h u n professoren bang waren voor besmetting met m o ­ d e r n i s t i s c h e d e n k b e e l d e n . Zelfs a a n d e

Geuzen D e G r a a f f v e r b l e e f o p d e juiste h i s t o r i ­ sche m o m e n t e n in Zuid­Afrika. H ij was erbij t o e n M a n d e l a v r i j k w a m e n z a t e r o o k n e t t o e n d e N a t i o n a l e Partij in 1 9 8 2 s c h e u r d e . " D a t is n a t u u r l i j k p r a c h t i g v o o r e e n h i s t o r i c u s . Al b e n ik w e l e e n s l e c h t e , w a n t ik b e n v e e l t e m o ­ n o m a a n . I k b e n n o g a l eenzijdig g e r i c h t o p Zuid­Afrika. Mijn p r o m o t o r Schutte n o e m d e d a t o o i t m a a t s c h a p p e l i j k e zelf­ m o o r d . J e k a n h i e r i n N e d e r l a n d n i e t je b r o o d v e r d i e n e n als Z u i d ­ A f t i k a ­ d e s ­ k u n d i g e . Ik vind t r o u w e n s o o k dat ze A f r i k a a n s o p l a g e r e of m i d d e l b a r e s c h o ­ l e n b e s t k u n n e n d o c e r e n . H e t is g o e d o m t e w e t e n h o e je t a a l leeft in d e w e ­ reld."

Blut und Boden

D e Graaff w a a r d e e r t h e t zeer d a t schrij­ ven over Zuid­Afiika tegenwoordig w e e r mag. " E r is t o c h e e n t i j d l a n g e e n taboe geweest op het tonen van weten­ schappelijke belangstelling voor Z u i d ­ Afrika. N u v i n d t e r e e n h e r o n t d e k k i n g plaats van het Zuidafrikaanse cultuur­ g o e d . D a t k a n ik n i e t a n d e r s d a n g o e d v i n d e n . T o u t Ie m o n d e is d a a r i n m i d ­ d e l s al w e e r g e w e e s t , F r e e k d e J o n g e i n ­ cluis. C u l t u r e l e i s o l a t i e is n o o i t g o e d . D a t zorgt alleen m a a r v o o r verstarring."

D e G r a a f f r e a l i s e e r t zich d a t zijn w e r k door het huidige ontstaan van een 'nieuw Zuid­Afiika' actualiteitswaarde

Graaff, B J H de De mythe van de stamverwantschap Nederland en de Afrikaners, 1902-1930 ISBN 9074112-05-6

Taaiafstand Hoewel belangstellenden voor de N e ­ derlands­Zuidafrikaanse verhouding vaak e e n g e r e f o r m e e r d e a c h t e r g r o n d hebben, k o m t D e Graaff niet uit zo'n nest. N a zijn g e s c h i e d e n i s s t u d i e in U t r e c h t k r e e g hij e e n jaar l a n g e e n b e u r s o m o n d e r z o e k te g a a n d o e n a a n de Zuidafrikaanse universiteit v a n Stel­ l e n b o s c h . D a a r s t u i t t e hij o p d e s t a m ­ verwantschap. "Iedereen denkt te w e t e n w a t d i e s t a m v e r w a n t s c h a p is. M a a r w a t is e r n u eigenlijk v a n t e m e r ­

heeft. V o o r h e t o p b o u w e n van e e n n i e u w e t o e k o m s t is k e n n i s v a n h e t v e r ­ l e d e n i m m e r s o n o n t b e e r l i j k . H i j heeft echter geen hoge pretenties m e t het b o e k . " S t a m v e r w a n t s c h a p heeft v o o r het Nederlands­Zuidafrikaans beleid i m m e r s n o o i t g e w e r k t . H e t b e g r i p is v a n w e e r s z i j d e n altijd m i s b r u i k t . D e N e d e r l a n d e r s gebruikten het bijvoor­ b e e l d als b a s i s v o o r e e n k r i t i s c h e d i a ­ loog m e t d e Afrikaners e n in Zuid­Afri­ ka w e r d h e t g e b r u i k t o m N e d e r l a n d s e sohdariteit te vragen." T o e n de Zuidafrikaanse president D e Klerk in N e d e r l a n d was, stipte p r e m i e r L u b b e r s de stamverwantschap n o g kort aan. O o k D e Graaff erkent dat het b e ­ g r i p n o g altijd leeft, m a a r is w e l v a n m e n i n g d a t h e t e e n m y t h e is o m d a a r m a t e r i ë l e v o o r d e l e n v a n te v e r w a c h t e n . " H e t is t o c h e e n e m o t i o n e e l b e l a d e n begrip. H e t doet denken aan 'Blut u n d B o d e n ' ­ t h e o r i e ë n . S t a m v e r w a n t s c h a p is veel te v a a g . H e t is altijd a l l e e n m a a r voor materiële doeleinden gebruikt." D e p r o m o v e n d u s h a n t e e r t veel liever e e n b e g r i p als t a a i v e r w a n t s c h a p , v a n ­ wege de neutraliteit ervan. " N i e m a n d kan daar bezwaar tegen hebben en het is veel t a s t b a a r d e r . B o v e n d i e n b e t r e k je d a a r o o k N a m i b i ë bij. Bij g e b r u i k v a n het begrip taaiverwantschap kan Neder­ land voor Zuid­Afrika een m o o i venster zijn o p E u r o p a . O m g e k e e r d k a n d e A f r i k a a n s e taal v o o r N e d e r l a n d e e n m o o i e t o e g a n g zijn t o t e e n a n d e r s z i n s c u l t u r e e l moeilijk d o o r d r i n g b a a r c o n t i ­ nent. Onze taaiverwantschap kan een cultureel paspoort vormen. M a a r ver­ w a c h t er verder niet m e e r v a n . "

' v o l k s i d e n t i t e i t ' w e t e n te b e k l e m t o n e n . G e z i e n d e a n t i ­ N e d e r l a n d s e trekjes d i e d e Afrikaners In het begin van deze e e u w h a d d e n is h e t d a a r o m twijfelach­ tig of N e d e r l a n d e e n d i k k e v i n g e r in d e p a p heeft g e h a d bij h e t o n t s t a a n v a n apartheid."

'Het zijn van die lekkere dikke pagina's' Liesbeth K lumper Het menselijk lichaam bestaat o n d e r meer u i t 2 5 0 b o t t e n e n b o t j e s e n 1 2 0 0 spieren e n b a n d e n . D e h e l e z a a k w o r d t gereguleerd d o o r z o ' n 4 0 0 z e n u w e n . En d a n h e b b e n w e h e t n o g n i e t e e n s gehad o v e r o r g a n e n e n b l o e d v a t e n . G e ­ neeskunde­studenten moeten de mees­ te van die o n d e r d e l e n w e t e n te v i n d e n , of in i e d e r g e v a l k u n n e n h e r k e n n e n . Vroeger w a s d a t e e n k w e s t i e v a n zit­ vlees. Als je er m a a r g e n o e g u r e n in stak e n d e z a a k e e n b e e t j e b i j h i e l d , scoorde je e e n v o l d o e n d e o p h e t t e n t a ­ men. E e n w e i n i g w e t e n s c h a p p e l i j k e aanpak, e n d a a r o m w e r d d e s t u d i e m e ­ dicijnen in d i e tijd d a n o o k w e l e e n s spottend ' e e n u n i v e r s i t a i r e H BO­oplei­ ding' g e n o e m d . N e t als d e s t u d i e t a n d ­ heelkunde t r o u w e n s , die o n d e r s t u d e n ­ ten o n e e r b i e d i g d e ' u n i v e r s i t a i r e k n u t ­ seklub' heette. Die t i j d e n zijn, i n i e d e r geval v o o r G e ­ neeskunde, voorbij. " D i e botjestenta­ mens n e m e n w e n i e t m e e r af', v e r t e l t dr Piet H o o g l a n d , d o c e n t a n a t o m i e bij G e n e e s k u n d e . 'JAls e e n s t u d e n t e r e e n

g o e d cijfer v o o r h a a l d e , zei d a t m e e r o v e r zijn of h a a r vlijt d a n o v e r i n z i c h t in de anatomie. M a a r het h a d ook voorde­ l e n . N a d a t t e n t a m e n w a s je redelijk thuis in de m e d i s c h e terminologie en h a d je h e t i d e e d a t je a a r d i g m e e k o n praten." G e e n zinloos g e s t a m p m e e r van Latijn­ se n a m e n : d i e h e l e n o m e n c l a t u u r is g e ­ ï n t e g r e e r d in h e t t o t a l e s t u d i e p r o g r a m ­ m a . E r duikt telkens e e n stukje a n a t o ­ mie o p , m a a r steeds daar waar het op dat m o m e n t voor de studenten een lo­ g i s c h o n d e r d e e l is v a n h e t p r o g r a m m a . E r zijn v e r s c h i l l e n d e n a s l a g w e r k e n v o o r anatomie, b o e k e n waarin het menselijk l i c h a a m gedeeltelijk o n t l e e d is e n w a a r ­ in je in é é n o o g o p s l a g k u n t zien h o e d e s p i e r e n l o p e n e n w a t e r in d e b u u r t zit a a n b l o e d v a t e n , z e n u w e n of b o t t e n . Bij d e v u ­ b o e k h a n d e l is d e k e u s g r o o t . E r staan vuistdikke meerdelige b a n d e n op de schappen, maar ook wat obscuur ogende pocketjes p r o n k e n m e t het pre­ dikaat 'anatomische atlas'. Geneeskunde­studenten betrekken hun b o e k e n e c h t e r m e t k o r t i n g bij d e s t u ­ d e n t e n v a k b o n d SRVU. D a a r w e e t m e n

Elke studierichting kent handboeken die jaar na jaar op de boekenlijst staan. Waarom gebruiken de docenten ze, wat staat erin en wat vinden de studenten van deze verplichte kost?

dat de artsen­in­spe voornamelijk de Sobotta. Atlas o f human anato my a a n ­ schaffen, n e t als s t u d e n t e n b e w e g i n g s ­ w e t e n s c h a p p e n t r o u w e n s . D e oS ob tta ( d e e e r s t e d r u k k e n zijn s a m e n g e s t e l d d o o r d e D u i t s e r J. S o b o t t a ) is e e n fraai g e ï l l u s t r e e r d e e n overzichtelijke a t l a s . G e e n luUig p o c k e t j e d u s , m a a r e e n d e ­ gelijk w e r k in t w e e d e l e n . D e prijs is e r ook naar: deel I (hoofd, hals, a r m e n ) kost ( m e t korting) 132 g u l d e n en deel I I ( b o r s t , b u i k , b e k k e n , b e n e n ) is bijna e e n tientje d u u r d e r . E r k o m e n jaarlijks z o ' n t w e e h o n d e r d eerstejaars G e n e e s ­ k u n d e a a n e n d r i e k w a r t v a n h e n schaft d e So bo tta a a n .

Het HAND ho ek

Annemarie Peek, derdejaars Genees­ kunde, vindt het een ontzettend mooi b o e k . " D e plaatjes zijn d u i d e l i j k e n g o e d i n g e k l e u r d e n h e t zijn v a n d i e lek­ k e r e d i k k e p a g i n a ' s . H e t is j a m m e r d a t ie z o d u u r is, ik h e b e r e c h t v o o r m o e ­ ten sparen. Ik n e e m h e m d a n ook niet m e e n a a r d e snijzaal, d a t v i n d ik z o n d e . D a a r h e b ik e e n g o e d k o p e r e atlas v o o r . D e So bo tta is e e n te m o o i b o e k o m i n e e n tasje m e e t e n e m e n . " D o c e n t H o o g l a n d z i e t zijn s t u d e n t e n

Deze week het handboek Sobotta voor studenten geneeskunde.

w e l v a a k m e t d e So bo tta d e snijzaal b i n ­ nenkomen voor het practicum anato­ m i e . " D e s t u d e n t e n s n i j d e n in d e l i c h a ­ m e n e n k u n n e n d e atlas g e b r u i k e n als c o n t r o l e . H e t s t a a t er a l l e m a a l z o p r a c h t i g overzichtelijk, d e i l l u s t r a t i e s zijn d u i d e l i j k h e r k e n b a a r . H e t h e e f t o o k e e n klein n a d e e l : z o s c h e m a t i s c h als h e t in d e atlas s t a a t , v i n d e n ze h e t n i e t terug. S t u d e n t e n h e b b e n vaak moeite o m d e werkelijkheid uit d e atlas te her­ k e n n e n . D o o r het snijden w o r d t het re­ a l i t e i t s g e h a l t e h o g e r . Al m e t al is h e t e e n redelijk o p t i m a l e o n d e r w i j s s i t u a t i e zo." N i e u w e atlassen h e b b e n moeite de m a r k t te v e r o v e r e n , w e e t H o o g l a n d . D e n i e u w e d r u k k e n v a n d e So bo tta w o r d e n wel iets a a n g e p a s t , m a a r n i e t alle w e ­ tenschappelijke ontdekkingen worden o p g e n o m e n . H o o g l a n d : "In de jaren vijftig is b i j v o o r b e e l d b e s c h r e v e n d a t e r s t r e n g e t j e s zijn d i e o p b e p a a l d e z e n u ­ w e n k u n n e n drukken. D i e strengetjes zijn n o g s t e e d s n i e t t e r u g te v i n d e n i n d e a t l a s . W a t d a t b e t r e f t zijn u i t g e v e r s b e l a n g r i j k e r d a n w e t e n s c h a p p e r s in o n s ondervirijs."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen