Ad Valvas 1993-1994 - pagina 158

AD VALVAS 11 NOVEMBER 19|

PAGINA 2

Tilpauze van vijf dagen is veiliger'

Veiligheidsnorm giftige stoffen wordt verkeerd berekend

iVA

t(

Gynaecoloog Hemrika onderzoekt invloed anti­conceptie pil op hormonen Liesbeth Klumper D e a n t i ­ c o n c e p t i e pil heeft m e e r i n ­ vloed op de a a n m a a k van het ge­ s l a c h t s h o r m o o n LH ( l u t e ï n i s e r e n d h o r m o o n ) in d e h y p o t h a l a m u s d a n in d e h j ^ o f y s e . D i t is d e belangrijk­ ste c o n c l u s i e v a n D . H e m r i k a d i e vrijdag 12 n o v e m b e r p r o m o v e e r t a a n d e v u . H e m r i k a is als g y n a e c o ­ loog verbonden aan het Onze Lieve V r o u w e G a s t h u i s in A m s t e r d a m . Voor pilgebruiksters kwam een inte­ ressant gegeven naar voren, hoewel het Hemrika daar niet om begonnen was. Hij vond dat na de week pilpauze, dus vlak voor een nieuwe strip wordt aange­ broken, de hormoonspiegel bij de ge­ bruiksters volkomen normaal is. Net zo normaal als bij vrouwen die nog nooit de pil slikten. "Ik heb dat niet verder on­ derzocht," benadrukt de gynaecoloog. "Maar het lijkt er op dat een week stop­ pen tussen twee strippen pillen te lang is. Als je ziet dat de hormoonspiegel na die week weer volkomen normaal is, dus zoals die van vrouwen die geen pil slik­ ken, dan kun je je voorstellen hoe ge­ vaarlijk het is om één van die eerste pil­ len van de nieuwe strip te vergeten. Het zou veiliger zijn om de pilpauze op vijf dagen te houden." Het eigenlijke onderzoek van Hemrika was gericht op de invloed van de pil op de afgifte van geslachtshormonen in de hypothalamus en de hypofyse. "We weten dat de pil de eisprong remt door­ dat de hormonen die erin zitten inwer­ ken op de hypofyse" vertelt Hemrika. "Maar hoe dat precies in zijn werk gaat, is nog onbekend. Ik wilde er met dit on­ derzoek achterkomen hoe en waar die hormonen uit de pil invloed uitoefe­ nen."

Hormoonspiegel Zeventig medicijnen­studentes werk­ ten een paar jaar geleden als proefper­ soon mee aan Hemrika's onderzoek. Zij zaten een dag lang met een infuusnaald in h u n arm zodat er om de tien minuten wat bloed afgenomen kon worden. La­ boranten bepaalden vervolgens uit de bloedmonsters de hormoonspiegel. Een deel van de proefpersonen had nog nooit eerder de pil geslikt. Deze vrou­ wen fungeerden als controlegroep. In het vrouwelijk lichaam zorgt het fol­ likel stimulerend hormoon (FSH) voor de rijping van de eicel. Het luteïniserend hormoon (LH) zorgt vlak voor de ei­

sprong voor de laatste finesses in het rij­ pingsproces. Dit laatste hormoon, LH, wordt in de hypofyse aangemaakt onder invloed van een ander hormoon, het LHRH, dat op zijn beurt weer uit de hy­ pothalamus' komt. Bij pilgebruiksters is die situatie an­ ders. D o o r de kunstmatige toediening van hormonen wordt de rijping van de eicel geblokkeerd. Hemrika onderzocht hoe de anti­conceptie pil de aanmaak van FSH of LH kan remmen. Bovendien keek hij waar die remming plaatsvindt: in de hypofyse of in de hypothalamus. Hij deed dat door de waarden van LH in de bloedmonsters te bepalen. H e t zou eenvoudiger zijn om de hoeveelheden LHRH direct te meten, maar dat hor­ moon is alleen terug te vinden in de di­ recte bloedverbinding tussen hypothala­ mus en hypofyse. Dergelijk ingrijpend hersenonderzoek kan bij mensen niet worden uitgevoerd. Hemrika was dus gedwongen een omweg te maken. "De hypofyse reageert op elk pulsje LHRH met de aanmaak van een kleine hoeveel­ heid LH. D a t LH kun je makkelijk her­ kennen in het bloed. Het lichaam breekt het binnen twintig tot dertig minuten af en als­je om de tien minuten meet, dan kun je die piekjes in een grafiek weerge­ ven."

Normaal H e t blijkt nu dat er vóór de eisprong veel momenten zijn waarop de hypofyse LH aanmaakt, maar steeds in kleine hoe­ veelheden. De grafieken laten relatief veel pieken zien, die echter een kleine uitslag hebben. D e frequentie van de hy­ pofysaire uitstoot is dus hoog maar de intensiteit gering ten opzichte van de si­ tuatie na de eisprong. Bij pilgebruiksters lijkt dit beeld het meest op de situatie na de eisprong bij niet­pilgebruiksters. Een aantal proefpersonen liep ook nog eens vier dagen met een pompje aan de arm rond. Het pompje bracht elke ne­ gentig minuten een stootje LHRH in de bloedbaan. Daarna werd gemeten hoe het met de hoeveelheden LH zat in het bloed: die bleken volstrekt normaal. Er was aan het eind van die vier dagen wel een toename te zien van het foUikel sti­ mulerend hormoon (FSH) . Ook gaf de gynaecoloog de proefperso­ nen een injectie met LHRH. N a die forse prikkeling van de hypofyse bekeek hij hoe groot de aanmaak van LH was. Zo bepaalde hij wat de capaciteit van de hy­ pofyse eigenlijk was. "Ik kwam er achter dat de hypofyse bij pilgebruiksters nor­ maal reageert", vertelt hij. "De conclu­

sie is dat de pil in ieder geval geen in­ vloed heeft op de LH­produktie in de hy­ pofyse." Hemrika geeft meteen toe dat zijn on­ derzoek zeer specialistisch is. "Het zal zelfs voor de meeste collega­gynaecolo­ gen te ver gaan. D e wereld schiet er ook weinig mee op, maar ik heb het p u u r uit wetenschappelijke interesse gedaan. De farmaceutische industrie heeft het voor het grootste deel betaald, door alle hor­ moonbepalingen was het onderzoek bij­ zonder kostbaar. Maar nu blijkt dat de fabrikanten van anti­conceptie pillen er vrij weinig aan hebben."

Studentenreferendum over onderwij sbegroting O n d e r het m o t t o 'Van corporaal tot r a d i c a a l ' is d e afgelopen w e e k in alle s t u d e n t e n s t e d e n actie g e v o e r d t e g e n bezuinigingen op de studiefinancie­ r i n g . S t u d e n t e n m o g e n via e e n refe­ r e n d u m h u n m e n i n g geven over d e onderwijsbegroting van minister Ritzen. O o k de kiesverenigingen van de v u hielden een handtekenin­ genactie. Het initiatief tot de actie is genomen door de Landelijke K amer van Vereni­ gingen, het Interuniversitair Studenten Overleg en de Landelijke Studenten Vakbond. D e organisaties besloten om op grote schaal de mening van de stu­ dent in Nederland te peilen over de vol­ gende punten: verlaging basisbeurs met 45 gulden per maand, drie jaar lang; au­ ditorenregeling sluit niet aan bij tempo­ beurs; verhoging temponorm tot 70 pro­ cent over twee jaar; verslechtering ov­ kaart; keuze week­ of weekendkaart; be­ perking van d^ leerrechten, slechts vijf jaar studiefinanciering en verder lenen. Afgelopen maandag deelden afgevaar­ digden van de studentenfracties, PK V, vu­Corps, v u s o en SRVU, stembiljetten aan studenten uit. "Studenten kunnen nu 'ja' of 'nee' zeggen tegen het onder­ wijsbeleid van minister Ritzen en staats­ secretaris Cohen", aldus Deniz K oker van de PK V. "Het doel van het referen­ dum is zoveel mogelijk handtekeningen verzamelen tegen de onderwijsbegro­ ting. D e actie loopt tot en met 12 n o ­ vember. En op 16 november, tijdens de behandeling van de onderwijsbegroting, zullen de handtekeningen uit het hele land op ludieke wijze gepresenteerd worden aan politiek D e n Haag." (CvB)

BAS VAN DER SCHOT

Dirk de Hoog D e statistische b e r e k e n i n g s w i j z e v o o r h e t vaststellen v a n d e t o e ­ l a a t b a r e c o n c e n t r a t i e s v a n giftige stoffen k l o p t n i e t . D i t c o n c l u d e e r t J a n n e A n n e H o e k s t r a in h a a r proefschrift w a a r o p ze d o n d e r d a g 4 november aan de v u p r o m o ­ veerde. D e maximaal toelaatbare concen­ tratie van een giftige stof wordt bere­ kend aan de hand van laboratorium­ proeven. Bij die proeven kijken de on­ derzoekers bij welke concentratie van een stof geen statistisch significant verschil meetbaar is tussen een groep proefdieren die aan de stof blootge­ steld is en een controlegroep. Dat is de No Observed Effect Concentration (Noec) norm. Volgens Hoekstra klopt deze Noec­norm niet. "De Noec meet niet het werkelijke effect van een stof op levende wezens, maar is een statistische vergelijking met een con­ trolegroep. Het merkwaardige ver­ schijnsel doet zich voor dat hoe onbe­ trouwbaarder je het experiment uit­ voert hoe hoger de veilige concentra­ tie is. Dat kan natuurlijk nooit een goede procedure zijn."

Veiligheidsmarge Volgens Hoekstra kan blootstelling aan volgens de Noec­norm 'veilige' concentraties soms tot een sterfte van vijftig procent leiden bij dierproeven. Hoekstra onderstreept dat haar kri­ tiek op de berekeningswijze niet bete­ kent dat de werkelijk toegelaten con­ centraties van stoffen ook te hoog of te laag zijn. "Tussen de tests en het vaststellen van de norm voor de toe­ laatbare concentratie door de over­ heid zit een behoorlijke veiligheids­ marge. Maar ik denk dat bij het ge­ bruik van andere tests er in een aantal gevallen andere normen zullen uitrol­ len." Ze pleit ervoor de Noec­norm te vervangen door een andere norm. Bij­ voorbeeld de meting van de concen­ tratie van een stof waarbij een bepaald percentage proefdieren sterft of de zo­ genaamde bounded effect concentration, waarbij verschillende factoren worden gemeten. "Ik ben niet de eerste die kritiek heeft op de Noec­norm. Die discussie leeft heel erg in vakkringen.

Ik vermoed dat die discussie er wel toe zal leiden dat­de Noec­norm ver­ dwijnt. Maar je krijgt natuurlijk gelijk Be( ruzie over de vraag welke norm dar wél goed is." Overigens is de giftigheid niet de enige norm voor het vaststellen van Het toelaatbare concentraties. Daarbi] speelt ook de afbreekbaarheid van een aant, stof een rol. Een licht giftige stof die gen. lang intact blijft in de natuur kan veel kan meer schade aanrichten dan een Dat vluchtige zwaar giftige stof. Een voor­ And beeld daarvan is de stof DDT, die in de N u jaren vijftig op grote schaal is gebruikt ygn voor ongediertebestrijding. D e stof is( ^j^c echter nauwelijks afbreekbaar, waar­ door de concentratie zich ophoopt in tig ï de voedselketen en uiteindelijk de den roofvogels dood uit de lucht vallen bepe Hoekstra pleit er dan ook voor nooit tech alleen laboratoriumtests te doen, mak maar ook de lange termijn­effecten in Op de natuur te onderzoeken. stimi wi]s, Toxische werking derwi Sinds enige tientallen jaren zijn fa­ opge brikanten verplicht nieuwe stoffen te voor toetsen op giftigheid, voordat ze op de' yQQf markt komen. In het verleden was dat ygjj ­ niet zo. Daardoor zijn er nu vele dui­ havis zenden chemische verbindingen in (jj.,gs omloop die niet op hun toxische wer­ (jg^t king zijn onderzocht. Hoekstra pleit ^Q„ voor een grootschalig screeningspro­1 bhjft gramma voor deze stoffen. Want heti tg^hi heeft weinig zin nieuwe stoffen te wei­' ^ich geren als er nog allerlei potentieel ge­[ gg st vaarlijke stoffen vrij in omloop zijn. QV Ook pleit ze ervoor nu toegestane' xg,i±y\ schadelijke stoffen tijdelijk te vervan­ zaan gen door minder schadelijke, ook als ge ir deze vervangers niet aan de absolute, jjgnr veiligheidseisen voldoen. "Dit heeftt zijn. een hoger milieurendement dan een' ggns beleid dat zich geheel baseert op ab­1 een solute normen", stelt zij. | dan Hoekstra studeerde in Utrecht en t niet werkt nu bij het Rijksinstituut voor' een Volksgezondheid en Milieuhygiëne.' inze' D e enige reden dat ze aan de vu pro­ De moveerde is dat ze een hoogleraar het 1 zocht die verstand van het onderwerp • vooi heeft. Die vond ze in de persoon van gen de hoogleraar theoretische biologie prof. dr S.A.L.M. K ooijman. ^.a

IP

NI Hoekstra, J A Statistics m Ecotoxicology Interne uitgave RIVM

Ad Valvas per post Wie Ad Valvas per post wil ontvanger kan schriftelijk of telefonisch een abor nement aanvragen bij: Abonnementen administratie Ad Valvas, D e Boelelaa 1105, Hoofdgebouw, kamer 15b­l' 1081 H V Amsterdam, tel. 020 5484330 (op werkdagen van 9.00 13.00 uur). Het abonnementsgeld (47,25 gulder. geldt voor de hele jaargang of een det daarvan. Wie zich in de loop van de jaai gang abonneert, krijgt de nog verschi] nende edities toegezonden.

AD VALVAS Ad Valvas is het redactioneel onafhankelijke weekblaf van de Vrije Universiteit. Redactie-adres: De Boelelaan 1105 (bezoek en post) 1081 HV Amsterdam, tel 020 548 4330 Fax-nummer: 020 - 6613717, onder vermelding van 'Redactie Ad Valvas Redactiekamers: 15B 11. 15B 13 en 15B 15. Hoofd gebouv^ VU Redactie: Ben Rogmans (hoofdredacteur, tel 548 6930), Frank van Kolfschooten (eindredacteur. 548 3839), Liesbeth Klumper (548 4325), Roelie Fopma (548 3087), Dirk de Hoog (548 4397). Peter Boerman (548 3789). Coen van Basten (548 3789), Erno Es kens (548 3789), Harmke van Rossen (redactie assis tente, (548 4330/6930) Medewerkers: Jan Jaap Heij, Dick Roodenburg, Selma Schepel, Marion Veerbeek (archief en abonnementen) Loes Zwilling (mededelingen) Fotografen: Nico Boink en Sidney Vervuurt (beiden Audio Visueel Centrum VU), Bram de Hollander Stichting Hoger Onderwijs Persbureau {samenwerken de universiteitsbladen): Frank Steenkamp, Pieter Evelein, Marcel Wiegman Tekenaars: Aad Meijer, Bas van der Schot, John Smit Ontwerp lay-out:Hollandse Hoogte Zakelijke leiding: mr J L K van der Veen, I D 04, Hoofdgebouw/, tel 020 - 548 3096 Advertenties: opgeven bij Bureau Van Vliet b v . post bus 20, 2040 AA Zandvoort, tel 02507 14745, fax 02507 17680 Ook voor 'Adjes commerciee('(zie pag 4) Overige Adjes redactie-adres, advertenties van VU instanties opgeven op I D 04, Hoofdgeb ,tel 3096 Produktie: Drukkerij Dijkman, Amsterdam Toezending: per jaargang (of deel daarvan) f 47,25 Be taling uitsluitend per acceptgirokaart, aan te vragen bij redactie Ad Valvas, tel 020 548 4330 (9 13 uur) Int.Standaard Serie Nummer: 0166 0098

pr Me aan wet pro ichi deu kur blij­ H de f mo( Cul die O ook pro )es Üeu BCT pnc

bb «D dev de kor bi)

alk no( reg A

eer pol aar hel snt te dei we

> da jes mi toi

ku

\a ve en

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen