Ad Valvas 1993-1994 - pagina 503

AD VALVAS 2 JUNI 1994

PAGINA 5

'Colijn, Keynes, Lubbers, wat doet het er toe?'

ijiCl

fcf'j.

^^t ^^ f

Symposium over Colijn was een roerig dagje

De come-back waar Colijn vijftig jaar na zijn overlijden mee bezig is, is opmerkelijk. Na jarenlang verguisd te zijn staat deze vooroorlogse minister-president opeens weer volop in de belangstelling. In het dagblad Trouw woedde de afgelopen weken een vrij felle brievenstrijd tussen de twee vu-hoogleraren G. van Roon en J. de Bruyn, terwijl Vnj Nederland onthulde dat Colijn er een maitresse op nahield, een affaire die mogelijk zijn monetair beleid heeft beïnvloed. Het Auditonum van de vu was afgelopen vrijdag goed gevuld bij het symposium dat het Historisch Documentatiecentrum voor het Protestantisme ter gelegenheid van de vijftigste sterfdag van deze staatsman organiseerde. Met name de massale opkomst van mensen die Colijn nog zelf gekend moeten hebben, was opvallend. Slechts een halve rij stoelen was gevuld met studenten.

Devaluatie Het ochtendprogramma bracht weinig verrassends. Daar gaf het thema 'Colijn en de economie' overigens ook weinig reden toe. Het negatieve beeld dat van Colijn na de oorlog is ontstaan, moet danig genuanceerd worden, was de strekking van de verhalen van de sprekers. Want dat het voor de oorlog zo slecht ging m Nederland was niet alleen aan Colijn te wijten. Natuurlijk had hij wel veel te lang vastgehouden aan de 'gouden standaard', waardoor het levensonderhoud veel te duur was geworden. Maar de ideeën van Keynes waren toen nog niet doorgedrongen. Ook het feit dat Colijn van de 'sluitende begroting' min of meer een afgod maakte, valt hem niet echt aan te rekenen, meenden de sprekers. "Colijn, Keynes, Lubbers, het doet er allemaal met zoveel toe", meende prof. dr J.L. van Zanden. Niet iedereen was het hier overigens mee eens. Bij de forumdiscussie stond een man op die uiterst emotioneel verslag deed van de sociale misstanden die Nederland voor de oorlog kende. "En daarvoor is alleen Colijn verantwoordelijk", zei hij, vergetend dat Nederland vóór Colijn ook geen sociale wetgeving kende, terwijl andere landen dezelfde misère kenden. Oud-premier en oud-directeur van de Nederlandsche Bank dr Jelle Zijlstra was discussieleider. "De gevolgen van

»

"V,V.'

•4 •1

Het Auditorium van de vu huisvestte vrijdag 27 mei een symposium ter gelegenheid van de vijftigste sterfdag van Colijn. Colijns kleinzoon onthulde dat de Duitsers via zijn grootvader hadden willen onderhandelen met de geallieerden. En ministerï president Lubbers verscheen toch nog, oridan»'" '''* pèri kelen rond het aftredéri yaii dè^^ p^^^^^ ;;Baillin^.en:;Va:rt:Xhijn.:;:;:l;vr

Peter Boerman

I *"^ ' , : i

het uitstellen van de devaluatie zijn volgens mij uiteindelijk maar vrij gering geweest. Natuurlijk had Colijn de waarde van de gulden beter eerder kunnen laten zakken, maar het is geen ramp dat het niet gebeurd is. Je moet niet vergeten dat Colijn juist toen het het slechtst ging in Nederland de grootste verkiezingsoverwinning uit zijn carrière boekte." Ook de aanval van een andere symposiumganger, dat Colijn de sociale ideeën van zijn vroege voorganger (en stichter van de vu) Abraham Kuyper zou hebben genegeerd, werd door Zijlstra overtuigend gepareerd. "De redes van Kuyper tijdens het eerste christelijk sociaal congres van 1981 houden mderdaad de ogen niet droog. Maar ook Kuyper moest later als premier ondervinden dat de werkelijkheid weerbarstiger is. De priesterrol is een hele andere dan die van de politicus."

Lubbers Het middagprogramma, dat het thema 'Colijn en Europa' had meegekregen, was op voorhand al beduidend interessanter dan het ochtendprogramma. Vooral omdat minister-president Ruud Lubbers bereid was gevonden een deel van het programma bij te wonen. Maar toen Lubbers die belofte deed wist hij nog niet dat het symposium samen zou vallen met een imicum in de vaderlandse parlementaire geschiedenis: het ontslag van twee demissionaire ministers. Mede-organisator van het symposium J.F. Seijlhouwer was 's ochtends dan ook allerminst gerust op de komst van de premier. "Heb je al gehoord dat Hirsch Ballin is afgetreden? Als Lubbers nou maar snel die persconferentie houdt, dan kan hij toch nog komen." Zou hij het halen? Het middagprogramma ging ondertussen gewoon door met een discussie over de vraag of Nederland al of niet neutraal geweest was. vu-historicus G. van Roon, in de zaal gezeten, merkt op dat Colijn in verband met de koloniale politiek zich al in 1935 een groot voorstander had getoond van toenadering tot Engeland, zodat van 'neutraliteit' al geen sprake meer kon zijn. Drs J.Th.M. Houwink ten Cate vond dit 'wat kras'. Hij sprak liever van 'gedwongen afhankelijkheid'. Langzaam maar zeker naderden de wijzers van de klok vier uur en nog altijd geen Lubbers. Plotseling zwaaide de

Colijn als spreker op de bondsdag van de Nederlandsche Bond van Jongelingsvereenigingen op Gereformeerden Historisch Documentatiecentrum Grondslag, op de binnenplaats van de abdij te Middelburg, mei 1 9 3 7

deur open en kwam hij toch nog binnen. Stralend, alsof hij alle ochtendperikelen m een autorit van Den Haag naar Amsterdam van zich af had weten te schudden. Middagvoorzitter prof. dr J. Bank verwelkomde Lubbers met de boodschap dat er misschien ook ooit voor hem een dergelijk symposium zal

mwynw-g;

^ppiimiil^.

Henk Colijn was een van de sprekers op het symposium over zijn grootvader Hendrik Colijn

Peter Wolters - AVC/VU

worden georganiseerd. Lubbers kon nog even rustig gaan zitten voor het betoog van de laatste spreker, want hij stond zelf pas om half vijf op het programma. Daardoor hoorde hij de belangrijkste onthulling van de middag. Henk Colijn, vernoemd naar zijn grootvader en wonend in de Verenigde Staten, was de afgelopen veertig jaar nauwelijks in Nederland geweest. Daarom verontschuldigde hij zich voor zijn, naar eigen zeggen, gebrekkige beheersing van de Nederlandse taal. Het publiek had er geen moeite mee. Henk Colijn vertelde dat hij zijn grootvader in 1943 heeft bezocht in Berlijn. De staatsman zat daar toen al twee jaar. In 1941 was hij door de Duitsers gevangen genomen en getransporteerd. Toen Colijns kleinzoon zich tegenover zijn grootvader verbaasde over het feit dat de Duitsers het bezoek goedkeurden, zei de oud-premier dat de nazi's hem een gttnst wilden verlenen. "De nazi Himmler begreep toen al wel dat de oorlog met zo goed verliep voor Duitsland", zei kleinzoon Colijn. "Ze wilden daarom mijn grootvader laten bemiddelen tussen henzelf en de geallieerden." Wat overigens nooit gebeurd is. Nog voor het emde van de Tweede Wereldoorlog in Nederland overleed Colijn. Op 18 september 1944 kreeg hij een fatale hartaanval. Dit beeld komt niet overeen met het beeld van Van Roon, die in Trouw onthulde dat de Duitse Gestapo m de jaren dertig via ten minste twee familieleden van Colijn spioneerde. "De kinderen van mijn grootvader zaten in Indië", zei Colijns kleinzoon om Van Roons woorden te ontkrachten. "Die

kunnen er dus niets mee te maken hebben. Ik vind het dan ook heel vervelend dat Van Roon een hele familie beschadigt." Van Roon gaf overigens direct toe dat zijn ontdekkmg in een Gestapoarchief in Moskou andere familieleden betrof dan de kinderen van de oud-premier.

Harde gulden Toen was emdelijk de beurt aan Lubbers. Inleider dr H.J. Langeveld noemt hem 'de meest toonaangevende Nederlandse politicus van de jaren tachtig', net als Colijn dat vijftig jaar eerder was, maar voegde daar aan toe dat de fundamentele verschillen tussen Colijn en Lubbers veel groter zijn dan de oppervlakkige overeenkomsten. Lubbers is, net als Colijn, de grote man bij het bestrijden van de economische crisis van zijn tijd. Bovendien ging het met Lubbers, net als met Colijn, in de verkiezingen steeds beter naarmate het met de economie slechter ging. Maar daar houdt de vergelijking dan ook wel op, betoogde Langeveld. Of, verwijzend naar het boek Colijn and the Gold standard van prof. dr R.Th. Griffiths: "De kans dat er over enkele tientallen jaren een boek verschijnt met de titel 'Lubbers en de harde gulden' lijkt me erg klein." Lubbers gaf vervolgens gedurende een kwartier les over de vaderlandse parlementaire geschiedenis. Daarna kreeg hij het eerste exemplaar van het boek Colijn. Bouwstenen voor een biografie overhandigd.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen