Ad Valvas 1993-1994 - pagina 90

AD VALVAS 30 SEPTEMBER 1993

PAGINA 10

''Een universiteit moet de juiste eisen durven stellen"

Pieter Evelein/Fr ank Steenkamp

"Nee! Het hoger onderwijs blijft zeer nadrukkelijk voor velen. Het idee dat wij terug willen naar kleine, elitaire uni­ versiteiten is geheel onjuist." Het is vrij­ dagmiddag even voor vier uur. De persconferentie over het Hoger Onder­ wijs en Onderzoek Plan (HOOP) is net achter de rug. Veel nieuws bevatte het stuk niet meer nadat het in de vooraf­ gaande weken vnjwel compleet was uit­ gelekt. Er is Ritzen en Cohen, de bewindslie­ den op Onderwijs, vooral veel aan gele­ gen nog eens de achtergronden van de maatregelen te schetsen. Want daar be­ staan volgens hen nogal wat misver­ standen over. Staatssecretaris Cohen grijpt de eerste vraag in het interview over de vermeende onttakeling van het Hoger Onderwijs Voor Velen dan ook met beide handen aan om het tegendeel te propageren.

Hoofdletter W Met een slinkende aardgasbel als enige natuurlijke bron van inkomsten is het van het grootste belang dat Nederland over grote aantallen hoger opgeleiden beschikt. Dus: veel studenten in het hoger beroepsonderwijs en in het we­ tenschappelijk onderwijs. Daarbinnen doet zich echter een probleem voor, aldus Cohen. De massaliteit aan de universiteiten dreigt ten koste te gaan van de kwaliteit. Er lopen studenten rond die niet in wetenschappelijk on­ derzoek zijn geïnteresseerd, en de oplei­ dingen hebben zich daar aan aangepast. En ook in het HBO komen studenten te­ recht die volgens Cohen in feite ergens anders beter op hun plaats zijn, het MBO bijvoorbeeld. Cohen: "Onze inter­ nationale concurrentiepositie loopt ge­ vaar. WIJ blinken uit in kennisintensie­ ve handel en produktie. Oost­Europa en het verre Oosten dreigen onze rol over te nemen. Ze bieden tegenwoordig dezelfde kwaliteit terwijl hun prijzen nog steeds een stuk lager liggen. Er is maar één manier om daar iets aan te doen. We moeten nu echt zorgen dat de kwaliteit en het eindniveau van ons onderwijs zo hoog mogelijk zijn. Door uitstekende opleidingen aan te bieden in het hoger onderwijs, waar de studen­ ten het onderste uit de kan halen. Zowel aan de universiteiten als aan de hogescholen." Voor dit kabinet betekent dat onder meer dat beide soorten instellingen hun onderwijs moeten aanscherpen. Meest opvallend is dat het universitaire onder­ wijs weer meer academisch moet wor­ den. Wetenschap met een hoofdletter W, zoals Ritzen en Cohen het noemen. Geen elitaire opleidingen, maar wel een verzwanng van het wetenschappelijke element, verklaart Cohen. Het mag met meer zo zijn dat de koppeling tussen onderwijs en onderzoek 'pas ergens achter in de smdie komt'. Die band moet er vanaf het begin zijn, 'zodat een student snel leert wat het betekent om op een wetenschappelijke manier met de stof om te gaan'. Wie zich in dat academische milieu niet thuisvoelt kan snel z'n biezen pakken. Want dat is een andere voorname pijler van het toe­ komstige beeld. Scholieren en studen­ ten moeten zo snel mogelijk bij de juis­ te opleiding belanden, of dat nu een hogere of een lagere is.

Vervlakking In het HOOP bepleit Cohen de invoering van twee stromen academisch onder­ wijs. De ene richting is voorbehouden aan toekomstige aio's, de andere is be­ stemd voor studenten die zich richten op een beroep waarvoor een weten­ schappelijke opleiding 'dienstig' is. Meer concrete ideeën over de aanpas­ sing van het onderwijs houdt Cohen voor zichzelf "Het gaat ons er niet om voor te schrijven wat precies dient te gebeuren. Wij hebben ingespeeld op geluiden uit de samenleving dat het de verkeerde kant op zou gaan. Daar wil­ den we niet mee wachten tot de eerste generatie uit de Basisvorming naar het hoger onderwijs komt. Onze opvattin­ gen openen een discussie die zeker nog enkele jaren in beslag zal nemen en die in de komende penode beetje bij beetje gestalte zal knjgen. Je zult ons niet horen zeggen dat bepaalde studierich­ tingen moeten worden opgeheven, of

Staatssecretaris Cohen ziet Nederland kopje onder gaan zonder Wetenschap Zonder Hoger Onderwijs Voor Velen is kennisland Nederland ten dode opgeschreven, vindt staatssecretaris Cohen. Maar het inf latiespook ligt op de loer. De kwaliteit wordt bedreigd. Cohen zegt het voorzichtig, zijn boodschap is duidelijk: er moet dringend wat veranderen.

overgeheveld naar het HBO. Dat is een kwestie van de universiteiten en hoge­ scholen. Wij doen een appèl op hen om daar serieus werk van te maken." Cohen verwacht dat die discussie tot fundamentele veranderingen in het hoger onderwijs zal leiden. Zijn zorgen over de 'vervlakking' van universitaire studies worden binnen en buiten het onderwijs gedeeld, is zijn indruk. Van­ uit de universitaire wereld zijn hem in­ stemmende brieven gestuurd. Dat is niet zo vreemd, omdat Cohen de ver­ wachte daling van het aantal studenten in het wetenschappelijk onderwijs fi­ nancieel wi! belonen. Hij wil af van de strikte koppeling tussen het aantal stu­ denten en het budget van een universi­ teit. Cohen: "Het systeem moet zó werken dat de studenten die zich voor weten­ schap interesseren naar de universitei­ ten komen en dat de universiteiten ver­ volgens de eisen stellen die ze moeten stellen. Dat is de opgave waar we voor staan." Minder studenten betekent niet een evenredige daling van het budget. Een cruciaal gegeven. Want alle bijval voor meer wetenschap ten spijt zal met één universiteit studenten buiten de deur zetten of een studie opheffen als dat geld kost.

Geen hoge muur Anderzijds krijgt het HBO er pas geld bij als zich daar veel meer extra studenten aanmelden. Boze reacties uit die hoek wimpelt Cohen laconiek af "Het HBO IS bang dat het aan alle kanten wordt afgeknepen. Nee. In het hoofdlijnenak­ koord is eind 1990 afgesproken dat het budget niet wordt veranderd zolang het aantal studenten met niet meer dan 10 procent stijgt of daalt. Het HBO komt iets dichter bij die grens. Maar de afge­ lopen jaren zaten de hogescholen er verder vanaf dan de universiteiten." Komend najaar wordt het debat over de bekostiging geopend. Om een geforceerde herverkaveling van studies tussen HBO en wetenschappelijk onderwijs te voorkomen, hebben ver­ schillende politieke partijen er voor ge­ pleit om één stelsel van hoger onderwijs te vormen met verschillende tj'pen op­ leidingen. Cohen voelt daar niets voor. "Samenwerking tussen universiteiten en hogescholen is zeker nuttig. We wil­ len daar absoluut geen hoge muur tus­ sen optrekken. Hef je de scheiding zoals wij die nu kennen echter op, dan maak je het jezelf onnodig moeilijk. Je zou van alles overhoop halen wat nu goed werkt. Neem het onderzoek: dat is geconcentreerd bij de universiteiten. Die concentratie wordt alleen maar sterker. Als je één stelsel maakt, loop je het risico dat het onderzoek zich weer verdunt. Daar moeten we niet heen." Cohen verwijst ook naar het buiten­ land. In Oostenrijk en Australië wordt de vorming van een integraal stelsel volgens de staatssecretaris weer onge­ daan gemaakt. In Duitsland is het HBO zo klein dat de universiteiten over­ stroomd worden, en in Engeland heten alle polytechnics nu weliswaar university, maar moet je ter plekke bekijken wat er achter dat label schuilgaat. Er is nog een kwestie die Cohen en Rit­ zen in het HOOP met rust hebben gela­ ten: die van de titel. Opvallend, want als er voor HBO'ers één reden is om over te stappen naar de universiteit, dan IS het wel dat daar een titel te ver­ dienen valt. Met wetenschappelijke in­ teresses heeft het veel minder, of zelfs mets te maken. Waarom niet iedereen een titel geven? Cohen knikt. "Maar", Cohen: 'Als je de scheiding tussen WO en HBO opheft, zou je van alles overhoop halen dat nu goed wer kt' Bram de Hollander

zegt hij, "dat is iets moois voor de vol­ gende kabinetsperiode. Het ligt ontzet­ tend gevoelig. Wil je daar iets aan doen, dan moet het meer zijn dan een losse flodder. Bovendien is de titel niet de kern van de zaak. Het is bijzaak."

Cursusduur Meer zicht lijkt er op differentiatie van de cursusduur, nu een aantal techni­ sche studies een jaar extra in het voor­ uitzicht is gesteld. Het beginsel van de uniforme cursusduur m het hoger on­ derwijs is daarmee losgelaten. Er moet echter niet te vroeg worden gejuicht.

waarschuwe: Cohen. Van doorslagge­ vend belang was dat de betrokken stu­ dies volgens een rapport in de praktijk al een cursusduur van vijfjaar hebben. Schrappen in de studiestof zou ten koste gaan van de kwaliteit. En, zoals gezegd, een verlies aan kwaliteit is iets wat Nederland 2ich niet kan permitte­ ren. Bij andere studies is daarvan voorals­ nog geen sprake. Willen de instellingen die discussie toch openen, dan is het aan hen. Cohen: "Wat je je zou kunnen voorstellen is dat de overheid op ter­ mijn tegen de instellingen zegt: bekijk

zelf maar wat je langer of korter wilt maken. Je krijgt er alleen geen extra geld voor. Je kunt de universiteiten en hogescholen best die ruimte geven. Bang voor kwaliteitsverlies ben ik niet. Ze hebben de afgelopen jaren aange­ toond dat ze serieus werk maken van kwaliteitszorg. Dat doen de instellingen echt heel goed. Pas helemaal achteraan komt de overheid." Dat laatste compliment is voor Cohen ook de reden waarom hij redelijk opti­ mistisch is over het uitblijven van nieu­ we bezuinigingen in het hoger onder­ wijs. "We zijn de laatste jaren redelijk gespaard gebleven. Je ziet aan de con­ cept­verkiezingsprogramma's dat er aandacht is voor de boodschap van het kennisbelang. Iedereen is het er van harte mee eens dat de kwaliteit van het hoger onderwijs over de hele breedte omhoog moet." (HOP)

^

» ... r « « . V " ' ' H « F ï" r " ' ­*' J T ^ '

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen