Ad Valvas 1993-1994 - pagina 453

A D V A L V A S 2 8 APRIL 1 9 9 4

PAGINA 7

De tiende man In de Tweede Wereldoorlog voerden een aantal studenten 'geestelijk verzet' tegen de Duitse bezetters. Ze verspreidden anti-Duitse literatuur, drukten verzetskranten en probeerden de universiteit op het goede spoor te houden. Tot 1942 waren studenten van de vu niet vertegenwoordigd in het landelijke studentenverzet, de Raad van Negen. Totdat rechtenstudent B.A. Knoppers zich bij de groep voegde: de tiende man.

Erno Eskens De oorlog begon tamelijk onschuldig voor de universiteiten Aanvankelijk waren de Duitsers mild voor de studen­ ten Met propagandaliteratuur probeer­ den ze het nationaal­socialistische ge­ dachtengoed onder deze groep aan de man te brengen D e studenten beperk­ ten zich tot wat kleine plagenjtjes tegen de bezettmgsmacht "We hadden m de stad wat bier gedronken", vertelt toen­ malig rechtenstudent aan de vu, B A Knoppers " D a n zei er een van ons wat tegen Duitse officieren over pistolen, schertsend Zi; vroegen 'Wat is er aan de hand' We werden opgepakt met de hele troep Je denkt 'N ou jongens, dat is niet best' D a n werden we bij de commandant geroepen D a t was in die tijd dat ze nog dachten dat studenten bekeerd moesten worden Bij de com­ mandant zelf kregen we een Germaanse toespraak T o t slot kregen we Mein Kampf cadeau T o e n zeiden we nog 'Wilt u uw handtekening zetten'"' Knoppers, hier geciteerd uit een onge­ publiceerd interview dat geschiedenis­ studenten C Custers en C van den Hoed h e m in 1987 afnamen in het kader van een college door de histon­ cus dr G R Zondergeld, vertelt dat de sfeer snel verslechterde Joodse hoogle­ raren werden van de kwetsbare, open­ bare universiteiten verwijderd In Lei­ den kwamen de studenten daartegen in verzet H e t illegale blad De Geus werd

j

t

Een Illegale promotie aan de VU in de oorlogsjaren geboren Het zou binnen een jaar uit­ groeien tot het lijfblad van de Raad van Negen, de verzetsorganisatie waarm studenten van negen N ederlandse uni­ versiteiten waren vertegenwoordigd D e v u had aanvankelijk geen afgevaar­ digde in de Raad van Negen "Ja, de v u werd gemakkelijk vergeten", verklaart Knoppers m het interview Pas in 1942 kreeg de v u een vertegenwoordiger in de verzetsgroep Knoppers werd de tiende m a n in de Raad van Negen Die naam was toen al zo mgeburgerd dat het met m 'Raad van Tien' werd omge­ zet Knoppers kwam met het studentenver­ zet m aanraking toen hij een economie­

• > * fe \

C, ABRAHAM O.-JA ALLAART H.A.VkHANDEL G.RvtHARKÉL A BAKKER S.U.P. BAKKER G 5BERQSH0EFF CPBQODT M.H BOUKEMA

G.GUZÉL ' d.C.F. HEINSiuS J . R HIEQÈNTLICH e:W, HISSINK A J. WH D EK HOEK E. HUI5MANS H.OEJQNQ

DN, BREUKELAAR C. CHARD ON A H . COUJN i, *' H,COLUN P. COLUN R.J.DAM R D ÖUMA • A,H. D OUWES LVidDUUREN L.C. OkJKMAN a , U G . D IJKSTERHUIS H. D UKSTRA G.F.C,V*NDEK END E H. ENGEL F,N, ERD TSiECK B.01 ESSER N.U.A.vAH EXEL T. FERWERD A d. QOLD SCHMED ING JOEGRAAF

A.Fd. PIERQN * P PGSTEMA 5.POSTMA N.S. RAM60NNET A. RINQNALDA R.RIPHACEN M.RITZEMA H,:È..;/CNG V.a RUTGERS H!R,;EJONG, G.RUVS : J.C .V4K'KERKHOF V.K, DE RUITER A F KEUCriENIUS , V, SCHMIDT Ï«>;KLAA3SE *•" . 3 B,M. SCHUURMAN :B-,KLQ5T,EE)tHUIS K. SIETSMA A.SJAKE5 A i i OEVONING ' M» ViS KONIJNENBURG . JVJHDERSUKKE RH, SLUITER -T» U«ÜGER > ( L. KRUIT J AL, SNOEK . n.H KUIPERS i V,J,M. SWANE N,A,TEBBENHOFF TH.'KUIPERS RUNENBERC c.L.vixuEeüwEN ; • E* LEQERMAN : . . ^ LTOUVEN OEG.WUMBUPa STIRUM J,W. TUNDERMAN SLViHCEHVEQTE S.Ö. LOS H. VELDMAN J.T. MEESTERS. C.B. VERGOUWEN M.F vm HE» MEULEN, C.M, VISSER JV.MOBAGM: P.VAS WEEREN G.H.J. BE NEEf= E.M WIERD A JViKOVEN

Archief Verzetsmuseum

college volgde op de Gemeente Univer­ siteit (GU, de latere UVA) Het was 'naar aanleiding van die joodse hoogleraar m 1941 T o e n ben ik eruit gelopen met een groepje We zaten m de collegeban­ ken Er werd heen en weer gepraat, ru­ moer, WIJ naar beneden ­ geaarzeld ­ toen weer naar boven terug, toen zijn we eruit gegaan Je moet niet denken dat het een laaiend protest is geweest, dat het befaamd is Maar ik ben wegge­ lopen H e t was een schuchtere poging " Het demonstratieve weglopen trok de aandacht van de zogenaamde 'contact­ groep' van de GU D a t was een univer­ sitaire afdeling van de Raad van N egen Al snel ontstond het plan om ook aan de VU een contactgroep op te zetten Omdat het studentenleven zich in die tijd met name op de sociëteit van het vu­corps afspeelde, werden Gerrit Klapwijk en Wim Bijleveld, beiden be­ stuurders van het corps, benaderd Door hun bestuurswerk liepen zij ech­ ter te zeer m het oog om m de geheime Raad van Negen zitting te nemen Daarom werd de onopvallende K n o p ­ pers afgevaardigd Het studentenverzet, en met name het verschijnen van illegale studentenbla­ den, was de bezetter een d o o m m het oog, maar harde maatregelen bleven aanvankelijk uit Dat veranderde op 6 februan 1943, de dag dat een aantal studenten een aanslag pleegde op gene­ raal Seyffardt, commandant van het pro­Duitse Vnjwilligerslegioen N eder­ land D e man overleed, maar met voor­ dat hij had gezegd dat het studenten­ verzet achter de aanslag zat Op de zaterdagochtend, direct na de aanslag, volgden er razzia's m de Am­ sterdamse universiteiten en hogescho­ len Ook het pand van de v u aan de Keizersgracht werd uitgekamd op 'ver­ dachte elementen' Bang voor represail­ lemaatregelen en tewerkstelling m Duitsland, vluchtte een deel van stu­ denten via de ramen naar buiten Zij ontkwamen Zeventig anderen werden echter gearresteerd en afgevoerd naar concentratiekamp Vught

J.VM D ERWOUD E

JPEPRINK „;. J.WESTRA ^AvGjViS tm BEROH:

m^M^0m^

Munitievondst TER'öÊDACHTCNiS W N

JACQBU5 ORANJE

^,

HnoaLCRA*R AAN D E VRIJE UNIVERSITEIT TIJDENS D E : 6 E Z E T T I H G ^ V i S H » ; .,TUWENDEK.ACHTV.HHET.U..W .HELPER VAN VEKOtUKTEN

- ^

V:.:. r,- V « ^ E I f

Gedenkplaat in het hoofdgebouw van de VU :t

*

% 1

.

f

Eduard de Kam % i i ? * * » * « ' (

Knoppers was op die bewuste zaterdag­ ochtend met op de v u Hij kreeg de Duitsers echter thuis op bezoek, omdat zijn vader, een dominee, m verband was gebracht met een munitievondst in een Amsterdamse kerk " D a n ging ik over het dak weg, naar de buren T o e n lag ik daar onder het bed ­ alsof je daar veilig bent' Maar goed Een paar keer is dat gebeurd " Uiteindelijk kregen de Duitsers hem toch te pakken Op weg naar een verga­ ^erjng vaivde Raad v3i} N egen m

* t . t t i i i t ^ t . ' .

Utrecht vond een routinecontrole plaats m de trein In een tas boven hem in het rek, vonden de Duitsers een exemplaar van De Geus, het blad van de Raad van Negen Knoppers belandde, na te zijn kaalgeschoren, m het door­ gangskamp te Amersfoort Daar bleek hij met alleen "Het was een reunie van corpsstudenten van de verschillende universiteiten Daar zaten de heren dus, eigenwijs, ik ook dus hoor, bij el­ kaar, alsof je op de sociëteit was Alle­ maal kale kerels D a t was een rare ge­ waarwordmg " Omdat hij uitsluitend was opgepakt wegens bezit van De Geus en het 'bij­

Student B.A. Knoppers vertegenwoordigde VU in verzet werken' van zijn persoonsbewijs en niet werd geassocieerd met de Raad van Negen, kwam Knoppers tamelijk snel vnj "N a tien dagen kwam ik er weer uit" Het verzet ging door "Het studenten­ verzet was een zuiver geestelijk verzet", legt Knoppers uit Dat wil zeggen dat de studenten hun meningen ventileer­ den in de illegale bladen N aast De Geus bezorgden de studenten het ver­ zetsblad Trouw D e admmistrateur van de v u , de heer Faber, gaf de nodige adressen om de bladen bij vu­studen­ ten te bezorgen Daarnaast voerden de studenten regelmatig overleg met de m­ vloednjkere hoogleraren van de v u Watennk, Coops, Sizoo, Rutgers en natuurlijk Oranje, de man die m de oorlog enige tijd rector was "Die naam was ook al prettig, Oranje", vertelt Knoppers De v u werd m het voorjaar van 1943 gesloten uit protest tegen de zogenaam­ de loyaliteitsverklanng Seyss Inquart, rijkscommissans voor N ederland, had m maart 1943 tot de mvoermg ervan besloten om het studentenverzet verder in te tomen Wie wilde studeren, moest plechtig verklaren 'dat hij de m het be­ zette N ederlandse gebied geldende wet­ ten, verordeningen en andere beschik­ kmgen naar eer en geweten zal nako­ men en zich zal onthouden van iedere tegen het Duitse Rijk, de Duitse weer­ macht of de Nederlandse autonteiten ^ f n c b t p h^njdelipg'. Ï , , , . .

( L . ï « . i « « b l f c 1 4 4 i t

« t t t i t t i

D e Raad van Negen n e p op om met te tekenen "Wat de loyaliteitsverklanng van u vraagt, is landverraad " Veel stu­ denten bleken het met de Raad van Negen eens en tekenden met H u n restte weinig anders dan onder te dui­ ken De stap naar het verzet waS voor veel studenten vervolgens met zo heel erg groot D e invoering van een loyali­ teitsverklarmg was daarmee 'een tacti­ sche fout van de Duitsers', volgens Knoppers In een pogmg om het verzet te onderdrukken, hadden de Duitsers onbedoeld het verzet aangewakkerd

Twijfelaars Aan de v u ondertekenden uiteindelijk slechts 36 studenten de verklanng Knoppers heeft begnp voor him motie­ ven "Je zal daar maar als vu­student komen en je ouders kunnen met moeite je studie betalen, en je wist dat, als je met tekende, je studie werd afgebro­ ken " Er was aan de vu, voor zover be­ kend, slechts een foute hoogleraar Aan de GU bleken meer twijfelaars rond te lopen Als vertegenwoordiger van de Raad van Negen zocht Knoppers hen op Met een gesprek wilde hij hen naar het goede kamp overhalen H e t was ge­ vaarlijk werk, en achteraf bezien zelfs een beetje onverantwoord, geeft Knop­ pers toe "Je zat toch wel m the picture Ik vmd het dom van ons dat het niet nog geheimzinniger gebeurde " Ondanks de openlijke bezoeken aan de twijfelaars, werd de Raad van N egen nooit opgepakt Wel zijn een aantal leden door andere verzetsdaden omge­ komen N a de oorlog kwam de raad nog een keer bijeen "We zijn m okto­ ber, november nog ontvangen door ko­ ningm Wilhelmina Dat is het meest merkwaardige bezoek geweest dat ik me herinner D e koningm wilde met ons praten Je bent toch wel een beetje zenuwachtig, op zo'n leeftijd We he­ pen door, iets brutaler ben je toch altijd als student Je maakt opmerkingen, we kwamen m het halletje van het huis, een mooi huis op zich hoor Daar ston­ den wat fietsjes Zegt d'r een die is van Beatrix en die is van Irene Van die op­ merkingen En dan hoor je boven ie­ mand zeggen 'Ik kom zo hoor'' Dat was de koningm he Zegt er een van ons "Maakt u zich maar met druk'" Knoppers belandde uiteindelijk met de koningin op een foto die groot m dsNRC werd afgedrukt Hij bleef va­ derlandslievend en kreeg later een baan als Nederlands cultureel­ en persat­ tache m Zuid­Amenka

>

I t

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen