Ad Valvas 1993-1994 - pagina 185

JD VALVAS 25 NOVEMBER 1993

PAGINA 5

od als vroedvrouw Theoloog buigt zich over de goddeUjke vergelding Theoloog Niek Schuman schreef een troostrijk proefschrift over de goddelijke vergelding. De karikaturale God der wrake van gereformeerde schrijvers als Maarten 't Hart heeft afgedaan. Een mens oogst wat hij zelf zaait, maar de hand van God blijft aanwezig, al is het in 'raadselachtige verpakking'.

Selma Schepel Bestaat er zoiets als goddelijke vergel­ ding, en zo ja, wat houdt dat dan in? Dat IS een vraag die iedereen bezig moet houden die het nieuws volgt en dagelijks ziel dat arme mensen verhon­ geren en vernederd of vermoord wor­ den, terwijl rijke mensen feest vieren. Is er ook voor de moderne Job en zijn toe­ schouwers een antwoord? Wordt alles, hoe chaotisch het in onze ogen nu ook lijkt, uiteindelijk rechtgezet? De Bijbel antwoordt daar 'ja' op. Maar het is een uitermate ingewikkeld onderwerp waar boekenkasten over vol geschreven zijn. Niek Schuman, docent Oude Testa­ ment en liturgiek aan de vu, voegde er ter gelegenheid van zijn promotie afge­ lopen dinsdag nog een boek aan toe, d»t draait om het begrip vergelding. Gelijk om gelijk. Het woord vergelding heeft via zijn verwantschap met het woord geld een heel tastbare betekenis. Roept boontje loontje op? Of is in de slagen die mensen treffen de hand van _God te ontwaren?

[emel op aarde let is een heel bijzonder proefschrift, 1 was het alleen al omdat het zo uitno­ digend m het Nederlands geschreven is, vat steeds minder gebruikelijk wordt. )e schrijver draagt een steentje ­ zeg

maar steen, want het boek weegt nogal wat ­ bij aan een discussie die hevig ge­ woed heeft, en woedt in de wereld van oudtestamentici en andere theologen, een discussie die hij ook na zijn boek nog niet beëindigd ziet. Voor de minder geleerde mens, die vanuit zijn geloof met hetzelfde onder­ werp worstelt en naar antwoorden zoekt, is het ook zeer goed leesbaar. Vooral de iets gevorderde lezer, die een beetje in Hebreeuws hobby't, wordt aardig op weg geholpen met deze kloe­ ke ontdekking van de hemel op aarde. De kwestie is aangezwengeld door de Hamburgse oudtestamenticus Klaus Koch die in 1955 een artikel schreef waarin hij, in tegenstelling tot de meer algemeen heersende opvatting stelde dat God in het Oude Testament zelden optreedt als rechter die gemeenschap en individuen naar hun werken ver­ geldt, beloont of straft. Volgens hem is het de mens zelf die een sfeer oproept waarin het kwaad zichzelf straft en het goede degene ontmoet die goed doet. Mensen creëren met hun eigen daden een 'lotsbeslissende daadssfeer'. Wie zaait zal oogsten. God heeft ten opzich­ te van de mens meer een functie die te vergelijken is met een vroedvrouw die helpt een kind ter wereld te brengen. Doordat vertalers en exegeten m de loop van vele eeuwen het Hebreeuwse taaieigen niet meer in konden voelen, zijn misverstanden ontstaan rond het begrip 'vergelding'. Theoloog Niek Schuman onderzoekt of boontje om z'n loontje komt

Karma Koch maakte zich met direct veel vrien­ den met dat standpunt. Het ligt te dicht bij een universeel menselijke instelling die in alle culturen met de meest uit­ eenlopende godsdiensten gevonden kan worden: de natuur zoekt altijd naar evenwicht. Elke handeling, elke gebeur­ tenis roept vroeg of laat een tegenhan­ deling of gebeurtenis op die hiermee m waarde correspondeert. Waar blijft een mens dan die z'n best doet om goed te leven en aan de lopen­ de band door het kwaad getroffen wordt? En wat zou er dan zo speciaal zijn aan de band tussen God en mens, dat een en ander niet ook bijvoorbeeld m een leer van karma gevonden zou kunnen worden? In zijn doctoraalscriptie trok Niek Schuman indertijd van leer tegen Kochs ideeën. Dit boek wil een inven­ tarisatie zijn van alle reacties die er in de loop der tijd op Kochs artikel geko­ men zijn, van sterk voor tot faliekant tegen en alle gradaties daar tussenin. Het is voor het eerst dat er zo'n over­

zicht verschijnt. Als een soort gespreksleider maakt Schuman de balans van de discussie op. Daarnaast reist hij door de tijd langs de traditionele opvattingen, van de Grieken, via de oude kerkvaders en de hervormers naar nieuwere interpre­ taties. Met eindeloos geduld draagt hij voorbeeld na voorbeeld aan die de hier en daar en toen en nu heersende, soms rigide beeldvorming van God zorgvul­ dig ondergraven en bijstellen. Hoe groot of hoe klein is het aandeel van mensen m de gebeurtenissen die hen overkomen, wat is de rol van God daarin? En is die rol te traceren? Of een gelovige wetenschap kan bedrijven rond een geloofsthema, blijft een twijfelachti­ ge kwestie. Zoiets ligt in de lijn van sla­ gers die de keuringsdienst van waren af willen schaffen, om de controle voor­ taan aan slagers over te laten. Aan de andere kant gaat het hier niet om iets waar zo gemakkelijk afstand van gehou­ den kan worden als van het paargedrag van het fruitvhegje.

Zoveel jaar en zoveel aandacht aan een onderwerp besteden, daar kan niet an­ ders dan grote persoonlijke betrokken­ heid achter steken. Zijn eigen mening maakt de schrijver dan ook prettig dui­ delijk.

Troostrijk Hij verontschuldigt, en vergoelijkt zich­ zelf hiervoor in het nawoord, maar haalt tevens een treffend citaat van Abel Herzberg aan waarmee hij elke stelligheid relativeert. Dat zal beschei­ denheid zijn, of zijn wetenschappelijke kant die spreekt. Maar wat hem betreft geloven we dus gewoon als vanouds in goddelijke wraak en vergelding. Al is dat echt niet meer de haast karikaturale God der wrake die door een generatie schrijvers met gereformeerde opvoeding bij een groot publiek geïntroduceerd is. Het geloof in vergelding is namelijk het enige wat het leven, met zijn onbegrij­ pelijk dooreenlopen van goed en kwaad, hoopvol maakt. Inderdaad oogst een mens wat hij zaait, maar de

NICO Bomk, AVC/VU

hand van God is ­ zij het in raadselach­ tige verpakking ­ zeker ook aanwezig. Gelijk om gelijk moet een troostrijk boek zijn voor mensen die met tegen een paar dagen leeswerk opkijken, en die vanuit hun geloof worstelen met het grote, naar menslievende maatstaven gerekende onrechtvaardige leed der we­ reld. Een heerlijk boek voor wie meer houdt van teksten die zorgvuldig en ge­ duldig geborduurd zijn in piepkleine kruissteekjes, dan van spandoeken met leuzen. Het begint met een citaat van Bon­ hoeffer dat als een kernachtige samen­ vatting gelezen kan worden: "Gott be­ gegnet uns nicht mehr als Du, sondem auch 'vermummt' im 'Es' und in mei­ ner Frage geht es also im Grunde darum, wie wir m diesem 'Es' ('Schick­ sal') das 'Du' finden, oder mit anderen Worten: wie aus dem 'Schicksal' wirk­ lich 'Führung' wird." Gelijk om gelijk, door N A Schuman, VU uitgeverij, Am sterdam, 590 p f 69,50

IMF krijgt nieuwe functie Lonetair Fonds knaagt aan soevereiniteit ontwikkelingslanden liet iedereen is even gelukkig met het internationale IVIonetaire Fonds, het IMF. Critici spreken zelfs van een dictatoriale organisatie die panden hun soevereiniteit ontneemt. Afgelopen voensdag promoveerde H.IVI.G. Denters op het )roefschrift IMF conditionaliteit, Juridische aspecten Ivan betalingsbaianssteun door het IMF. Peter Boerman ^ele ontwikkelingslanden kloppen bij het internationale monetaire fonds aan por betalingsbaianssteun. Het fonds an lang niet al die verzoeken honore­ jren. Niet verwonderlijk daarom dat het IMF voorwaarden stelt waaraan de vra­ gende landen moeten voldoen alvorens por steun in aanmerking te komen. toar hoever mogen die condities rei­ ken? 3at IS de vraag die H.M.G. Denters K40) zich stelde in zijn proefschrift IMF fondittondhteit, juridische aspecten van htalmgsbalanssteun door het IMF. In het

boek komen de geschiedenis, de regel­ geving en het besluitvormingsproces aangaande de conditionahteit uitge­ breid aan de orde. De promovendus, als universitair docent Internationaal Publiekrecht verbonden aan de rech­ tenfaculteit van de VU, kreeg de kans om de hoofdkwartieren van het IMF en de Wereldbank in Washington DC te bezoeken. In vijf weken sprak hij met zo'n vijfentwintig stafmedewerkers, die hem naar eigen zeggen van veel waar­ devolle informatie voorzagen. "De rol die het IMF in de wereld speelt is de laatste jaren ingrijpend veranderd. De arrogantie waar het fonds vroeger nogal

eens van werd beschuldigd behoort nu min of meer tot het verleden." De voorwaarden die het IMF stelt aan haar betalingsbaianssteun moeten een goede besteding van de gelden waar­ borgen. Het fonds houdt daarom onder andere strikt toezicht op het wissel­ koersbeleid van de leden. Dat doet het IMF op basis van soft law: een adviezen en geen verplichting tot beleidsaanpassing. Dit zwakke toezicht staat in schril con­ trast met de strikte voorwaarden die het IMF stelt voor wat betreft de betalings­ baianssteun. Hier dienen stringente aanpassingsprogramma's ervoor te zor­ gen dat het geld dat landen tijdelijk aan het fonds kuimen onttrekken ook daad­ werkelijk ooit weer terugvloeit in het fonds. "Maar door de schuldencrisis in de jaren tachtig is het voor veel landen een haast onmogelijke opgave gewor­ den om alle schulden te voldoen", con­ cludeert Denters.

Commerciële banken De financiële middelen van het Fonds zijn achtergebleven bij de groei van de wereldeconomie en de vraag naar bet­

alingsbaianssteun, volgens Denters. Maar er zijn ook andere instanties die betalingsbaianssteun geven, zoals com­ merciële banken en ontwikkelingsban­ ken. Doordat deze deels de rol van kre­ dietverstrekker van het IMF hebben overgenomen, is het fonds zelf steeds meer als adviseur en beoordelaar van kredietwaardigheid gaan optreden. "Er treedt nu een herinterpretatie op van de doelstelling van het IMF", legt Denters uit. "De huidige situatie in de ontwikkelingslanden is met vergelijk­ baar met de oude situatie in de rijke landen waar het fonds eigenlijk min of meer voor is opgezet. In de beginjaren van het Fonds, vlak na de Tweede We­ reldoorlog, was er veel betalingsbalans­ steun nodig voor de landen in West­ Europa. Die gingen later steeds meer onderling van elkaar lenen. Ze zagen weinig meer veel in de voorwaarden van het IMF en konden zichzelf wel red­ den. Bij de huidige ontwikkelingslan­ den ligt dat andere" Naast een sterkere adviserende rol is het IMF de laatste jaren ook meer gaan samenwerken met de Wereldbank. Oorspronkelijk gaf het IMF alleen mo­

netaire en de Wereldbank economische hulp, maar langzamerhand lijkt de een niet meer zonder de ander te kunnen. Denters sluit zelfs een fusie op termijn niet uit. "Het IMF beseft steeds beter dat de spe­ cifieke problemen van de armste landen ook om een specifieke behandeling vra­ gen. Dan komt ook samenwerking met de Wereldbank in beeld. Zo stellen de twee nu samen aan zogenaamde policy framework papers op, een soort Miljoe­ nennota's voor ontwikkelingslanden. Daar zetten dan zowel de Wereldbank, het IMF als het betreffende land een handtekening onder. Dat komt de con­ ditionahteit van het IMF zeker ten goede." Denters, H M G IMF conditionahteit, juridische aspec ten van betalingsbaianssteun door het IMF, T M C Asser Instituut s Gravenhage ISBN 90 6704 080 O

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen