Ad Valvas 1993-1994 - pagina 138

PAGINA 6

'Hoogleraarschap is moderne slavernij' Neerlandicus Van Halsema accepteerde leerstoel na lang nachtelijk woelen Hij fietst naar de vu met dichtregels van Gorter in zijn hoofd en noemt zichzelf een gemankeerd dichter. Maar collega-letterkundigen buiten de vu zijn zonder uitzondering vol lof. Het heeft ruim vier jaar geduurd maar morgen is het dan zo ver: Dick van Halsema, de nieuwe hoogleraar moderne letterkunde bij Neerlandistiek, oreert. Lresbeth Klumper "Ik ben hier nooit weg geweest, dat klinkt bijzonder saai maar zo is het nou eenmaal." Dr J.D.F, van Halsema (50) begon in 1960 met zijn studie Neerlan­ distiek aan de vu, schreef een docto­ raalscriptie over Leopolds Cheops en werd aansluitend wetenschappelijk me­ dewerker. "Dat ging toen nog zo. Als je opviel was het niet moeilijk om een baan te krijgen." Toch was hij geen modelstudent. Van Halsema deed negen jaar over zijn studie en werkte al­ leen voor de vakken die hij zelf interes­ sant vond. De rest compenseerde hij wel. "Als er een kabinet viel, studeerde ik niet, dan was ik alleen daar mee bezig. Na het kandidaats ben ik erbij gaan lesgeven, zes uur per week aan een keurig gymnnasium in Alkmaar. Ik heb heel wat nachten wakker gelegen, al die kinderen tellend en me afvragend hoe ik orde zou kunnen houden. Ach­ teraf moet ik zeggen dat ik een goed soort wanorde had."

Prostitutie In die doctoraalfase kwam zijn weten­ schappelijke interesse pas goed uit de verf, "Toen kwam het grote, intensieve verdiepen. Het is een tijd waarnaar ik nog wel eens heimwee heb. Je kon lezen wat je wilde, uittreksels maken en er hoefde mets uit te komen. Heel wat an­ ders dan de prostitutie waartoe ik me nu wel eens gedwongen voel, waarin je met een tastbaar bewijs moet komen van alles wat je doet." Van Halsema was al een paar jaar we­ Frank Steenkamp Het kost tien miljoen gulden, het houdt wetenschappers van hun werk, maar niemand kan het meer stoppen. De komende vier jaar wordt al het universitaire onderzoek op zijn kwaliteit beoordeeld. De eerste vier Engelstalige commissies vol experts zijn al aan de slag. Dat feit vierde de VSNU op 21 oktober. Gepaste trots werd afgewisseld met weerzin tegen de bureaucratie. Ook in de jaren tachtig is een groot deel van het onderzoek beoordeeld. Maar voor het eerst doet nu alle uni­ versitaire onderzoek mee, inclusief een­ mansprojecten bij letteren, filosofie of rechten. En waar indertijd het oordeel slechts een screening op deugdelijkheid was (met weinig afkeuringen), wil de VSNU nu meer reliëf zien tussen onvol­ doende, voldoende en excellent. Bo­ vendien worden de rapporten open­ baar. De VSNU durft deze aanpak in aard en omvang 'uniek' te noemen. Maar de wetenschapsman haat bureau­ cratie. Dat bleek ook in het Rijksherba­ rium te Leiden, waar de vsNU de start van de nieuwe onderzoeksbeoordelin­ gen vierde. Uit de zaal reageerde de Leidse emeritus prof dr J. van der Waals: als onze aanpak zo uniek is, komt dat dan met omdat anderen 'al lang van zulke megalomane exercities hebben afgezien?" Uniek is de nieuwe onderzoeksbeoor­ dehng overigens maar in beperkte mate. Ook andere landen kennen lan­ delijke beoordelingen, of laten instellin­ gen door onafhankelijke experts visite­ ren. In dat laatste geval is het oordeel echter zelden openbaar. Het bijzondere is dat de vsNU koos voor een landelijk systeem dat met visitaties werkt én openbare rapporten oplevert. De aanpak kwam er met zonder slag of stoot. Om deze te verdedigen, uitte ook vsNU­voorzitter ir W. van Lieshout

tenschappelijk medewerker toen hij zijn doctoraalscriptie omwerkte tot publika­ tie. Hij werd meteen gebombardeerd tot Leopold­deskundige. Uit angst dat predikaat niet waar te kunnen maken, wendde hij zich af van Leopold en stortte zich op Gorter. Het was het begin van een gestage stroom publika­ ties. En Van Halsema zit nog vol plan­ nen: hij wil dè Leopold­biografie ver­ zorgen en een bijdrage leveren aan de literatuurgeschiedenis over de periode 1880­1920. De fin de siècle­periode is dan ook het onderzoeksgebied van de vu­Neerlan­ dici, vier wetenschappers zijn bezig met proefschriften over dit thema. Niet erg specifiek vu, de protestants­christelijke invalshoek is ver te zoeken. "Ik moet eerhjk zeggen dat ik geen gelovig chris­ ten ben", zegt Van Halsema. "Maar mijn reactiemechanisme is daar wel van doortrokken. Ik ben er door onderzoek achtergekomen dat m de diepte­struc­ tuur van de poëzie van Leopold bijbelse motieven zitten. Het wond me op dat er iets van de bijbel terug was te vinden in dat dichterschap. Wie had dat ge­ dacht van die heidense Leopold? Maar het feit dat ik bij de vu werk, heeft met die ontdekkmg niets te maken. Het komt door een bepaalde manier van naar literatuur kijken en dat zegt wat over mij. En ik doe zoiets niet omdat ik denk dat de vu dat van mij vergt." "Onderweg naar de vu schieten me wel eens regels van Gorter door het hoofd, die kan je toch met geen duizend paar­ den naar God slepen. En de christelijke kant van Nijhoff staat mij tegen, die

vind ik te zijig. Hij is ook geen christe­ lijk dichter maar de populairste niet­ christelijke dichterbij christenen."

Ontzuild De hoogleraar geeft grif toe dat de le­ vensbeschouwelijke kant belangrijk is voor vu­onderzoek, maar denkt er ge­ nuanceerd over. "Ik vind niet dat je de vu­traditie moet zoeken in een specifie­ ke gerichtheid op letterkunde die uit de protestants­christelijke hoek komt. Al zou ik best college willen geven over Gossaert, niet omdat het geloof bij hem een rol speelt maar omdat hij poëtisch gezien voor mij interessant is. Met de protestants­christelijke literatuur uit de zestiende en zeventiende eeuw ligt het anders, toen was het nog wat. Voor mijn vakgebied, de moderne letterkun­ de, gaat dat niet op. De literatuur is de laatste honderd jaar ontzuild en waar het nog zichtbaar is, is het voor wat mij betreft letterkundig oninteressant." Als er voor de vu geen specifieke taak ligt, waarom zou je dan in één stad twee studierichtingen Nederlands handhaven (Van Halsema: "Opleidin­ gen heten ze tegenwoordig, het lijkt Schoevers wel"). Uiteraard ziet de hoogleraar dat heel anders. De huidige misère bij de Letterenfaculteit van de universiteit van Amsterdam, is bij de vu­pendant net verleden tijd. De zaak staat weer gezond op poten. "Ze zou­ den wel gek zijn om twee verbanden te slopen. Onderzoek en onderwijs lopen hier goed, het aantal studenten stijgt jaarlijks met tien tot vijftien procent. Dat breek je toch niet af. En die levens­ beschouwelijke kant is voor de vu na­ tuurlijk wel erg belangrijk. Ik ken men­ sen die voor geen goud aan de vu zou­ den willen werken, ik wel. En ik zit hier niet omdat ik nergens anders terecht kan."

Dromer Van Halsema heeft lang getwijfeld of hij de hoogleraarspost wel zou aanvaarden. Hij zat bij zijn voorgangster op de kamer en maakte zo van nabij mee hoe­

Neerlandicus Dick van Halsema: 'lit ben ee NICO Boink, AVC/VU

Iemand die zoveel met poëzie bezig is, zal zelf toch ook de behoefte voelen om te schrijven. "Ik heb in vlagen wel eens wat geschreven, maar het nooit gepu­ bliceerd. Ja, toen onze kinderen klein waren heb ik wat kinderpoëzie geschre­ ven en dat is ook nog in een bloemle­ zing terechtgekomen. Ik heb wel de be­ hoefte om te schrijven maar het is met te combineren met mijn baan. Ik word onrustig en chaotisch als ik schrijf. Dat maakt me volkomen ongeschikt voor het nette, ordelijke leven waarmee ik geld moet verdienen."

veel tijd er gaat zitten in vergaderingen en regel­klusjes. "Bij mevrouw Schen­ keveld heb ik kunnen zien dat het een moderne vorm van slavernij is. Ik heb slecht geslapen van die beslissing wel of niet hoogleraar te worden. In wezen ben ik een gemankeerd dichter en een dromer, pas als het echt moet kan ik za­ kelijk zijn. Maar men wilde mij graag en bij de adviezen die van buiten kwa­ men, ontbrak mijn naam ook niet. Bo­ vendien houd ik van het gezelschap dat hier werkt. Dat klinkt buitengewoon klef, maar het is echt zo. Ik dacht toen dat ik er misschien wel in zou groeien en een zeker cynisme zou ontwikkelen. En dat is ook gebeurd. Ik ben een stuk brutaler geworden."

VSNU start beoordeling onderzoek

Cohen vond Vellinga aan zijn zijde. Volgens hem leiden juist maatschappe­ lijke vragen en externe druk vaak tot vernieuwingen in het fundamentele on­ derzoek. Hij noemde onder meer de aarzelende aandacht van astronomen voor aardobservatie. Maar de meeste aanwezigen vonden dat het maatschap­ pelijk belang van onderzoek niet te voorspellen valt en dat discussie erover al snel oeverloos wordt. Dus blijft de VSNU de universiteiten nog een tijd be­ schermen tegen al te dringende maat­ schappelijke vragen. (HOP)

Verschillende aanpak per discipline enige weerzin. "Elk nieuw landelijk stelsel baart mij zorgen", sprak hij. Het kost tijd, aandacht en geld en het levert bureaucratie op, "en dat nu diverse centrale sturingssystemen mislukt blij­ ken." Maar de overheid heeft nu een­ maal deze verantwoording voor bestede miljarden afgedwongen, en laat in ruil het initiatief aan de universiteiten. Hij hoopte dat de overheid ook na publika­ tie van resultaten op afstand blijft. "Juist slecht werk is soms het beste wat een vakgebied kan overkomen, doordat het enorm veel discussie oproept", zei de letterkundige prof.dr H. Pleij afgelo­ pen donderdag. Het was nog zo'n illus­ tratie van het wantrouwen tegenover pogingen om alle onderzoek te keuren op kwaliteit en efficiëntie. Volgens P leij komt het uiteindelijk vooral aan op cre­ ativiteit, originaliteit en vernieuwings­ drang. Opvallend genoeg werd die laat­ ste stelling unaniem, ook door Van Lieshout en de eveneens aanwezige staatssecretaris Cohen, onderstreept.

Sleutelpublikaties Geen produktiemetingen maar het proeven van de kwaliteit door interna­ tionale vakgenoten staat de komende vier jaar voorop. Typerend is dai niet gevraagd wordt om lange lijsten artike­ len, maar om vijf 'sleutelpublikaties' per onderzoeksprogramma. Sommige onderdelen van de nieuwe aanpak zijn nog inzet van discussie. Moet een commissie de onderzoekers opzoeken, of zijn gesprekken op eén centrale plek beter? En welke kwali­ teitsmaatstaven gebruikt de commissie? Om zulke vragen te beantwoorden, loopt er dit jaar een beperkt experiment

met vier vakgebieden: geschiedenis, psychologie, biologie en werktuigbouw­ kunde.

'Opgravers' Nu al blijkt dat er per vakgebied ver­ schillende oplossingen nodig zijn. Zo hebben de historici hun commissie ge­ splitst, omdat archeologie en gewone geschiedschrijving sterk van aanpak verschillen. De 'opgravers' zijn meer internationaal en natuurwetenschappe­ lijk gericht dan de 'archiefratten'. Voor beoordeling van de laatsten zijn experts gezocht die de Nederlandse taal begrij­ pen. Ook de biologen kozen voor maat­ werk: om het internationale belang van het onderzoek te kunnen bepalen, laten zij een citatie­analyse maken. Dat beta­ len de faculteiten grotendeels zelf. Wat voorlopig vaststaat, is dat de be­ oordeling zich vooral richt op het 'pro­ dukt' onderzoek en niet op begeleiden­ de processen. In de aanloop naar het nieuwe stelsel vonden veel bestuurders het te ver gaan om ook het manage­ ment en de voorziening van appara­ tuur, geld en personeel aan een oordeel te onderwerpen. Dat gebeurt nu alleen als een faculteit daar zelf om vraagt. Staatssecretaris Cohen zei donderdag dat hij dit op den duur liever een vast punt ziet worden. En hij was niet de enige. De milieukundige prof.dr P . Vel­ linga van de vu vond het zelfs 'essen­ tieel' om ook het management onder de loep te nemen, omdat juist daar vaak de sleutel tot vernieuwing van het onderzoek ligt. "Goede groepen ver­ werven macht. Maar daarna zie je vaak verval, juist omdat men zich tegen ex­ terne druk afschermt", meende hij.

Externe druk en bescherming daarte­ gen: die rode draad in elke discussie over onderzoekbeleid dook donderdag op rond de term 'maatschappelijke re­ levantie'. De VSNU wil alleen onderzoek in 'strategisch' gerichte vakgebieden op dit aspect laten beoordelen, Cohen ziet er graag meer aandacht voor, 'juist omdat de samenleving dit onderzoek fi­

De VU in cijfers

Gezondheid Bèta

eerste

Geldstromen

Gamma

n

Letteren Economie Rechten

tweed e

derde Graphic Roelie Fopma/Ad Valvas

Bij alle faculteiten is de eerste geld­ stroom, de rechtstreekse subsidie vanuit het ministerie van onderwijs en wetenschappen, het grootst. De eerste geldstroom is, behalve bij Ge­ neeskunde, Biologie en Natuur­ en sterrenkunde, zelfs groter dan de

tweede en derde geldstroom geza­ menlijk. BIJ de bèta­wetenschappen valt vooral de tweede geldstroom op, die vooral afkomstig is van de Nederlandse Or­ ganisatie voor Wetenschappelijk On­ derzoek (NWO).(P 5)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen