Ad Valvas 1993-1994 - pagina 115

AD VALVAS 14 OKTOBER 1993

PAGINA 7

Ouderen vragen te weinig om hulp Meeste depressieve klachten bejaarden niet veroorzaakt door ouderdom Jarenlang schreven artse n psychische proble me n van bejaarden toe aan fysieke aftakeling als gevolg van het ouder worden. Begin jaren zeventig begonnen psychiaters in de aan de vu gelieerde Vale riusklinie k meer aandacht te krijge n voor de klachten van ouderen. De specialisatie geronto-psychiatrie was geboren. Vorige week donderdag confereerden de deskundigen aan de vu. Hun conclusie: als je partner sterft be n je verdrietig en als je altijd pijn hebt, word je somber. Dat geldt voor jong en oud. Ook bejaarden he bbe n recht op psychische hulp in moeilijke tijden.

Dementie, aftakeling als gevolg van ver­ oudering van de hersenen, is lange tijd gezien als belangrijkste probleem onder bejaarden. Volgens vu­geronto­psy­ chiater prof.dr P . Eikelenboom is dat niet terecht. "Lang met alle problemen van bejaarden komen door aftakeling van de hersenen. Veel depressieve klachten hebben dezelfde oorzaken als bij jongere mensen. En die klachten zijn door psychiaters te behandelen." Bejaarden zelf, maar ook hun omge­ ving, schrijven de klachten vaak toe aan hun leeftijd en vragen daarom geen hulp. Dat IS volgens Eikelenboom onte­ recht. Volgens de psychiater bestaat er overigens geen specifieke bejaardende­ pressie. "Bij nadere analyse valt de fac­ tor leeftijd als oorzaak van klachten vol­ ledig weg. Fysieke klachten, zoals chro­ nische pijn en immobiliteit als gevolg van invaliditeit zijn hoofdoorzaak van sombere gevoelens bij ouderen." Daarnaast kunnen het verlies van een partner of grote veranderingen in het dagelijks leven, zoals pensionering of verhuizing naar een bejaardenhuis de­ pressies veroorzaken. Bij jongere men­ sen ontstaan depressies echter ook vaak

Pa steelt chocola "Volgens mij gaat het allemaal wel goed Ik snap met wat er voor bijzonders aan de hand is", zegt een man van 65 jaar. Hl) is een paar jaar geleden met pensioen gegaan. In de oor­ log heeft hij nare ervaringen opgedaan. Zijn vrouw is de wanhoop nabij. Haar man gooit tegenwoordig tien eetlepels suiker m de thee. Laatst heeft hij in een winkel een reep chocola gestolen, iets wat hij vroeger nooit deed. "Nou ja, chocola is toch gewoon lekker", zegt de man. Tot overmaat van ramp plast de man een paar keer per dag m zijn broek. HIJ gaat namelijk met naar de wc als hij moet, maar loopt de tuin m. Verstandelijk lijkt de man redelijk goed m orde. Hij kan de namen van de maanden achterstevoren opzeggen, dus van december naar januari, en kan foutloos bekende spreekwoorden aanvullen. Er zijn geen zichtbare fysieke problemen. De man zal wel in de war zijn door de verande­ ringen in zijn leven, denkt de familie. Tenslotte komt het vaker voor dat mensen gaan tobben over de oorlog als ze met pensioen gaan. In werkelijkheid lijdt deze man aan de ziekte van Piek. Dat veroorzaakt een syndroom van de frontaalkwab, wat demen­ tie tot gevolg heeft. Het is een vorm van dementie die op re­ latief jonge leeftijd optreedt. Het kan voorkomen vanaf het veertigste jaar. De gemiddelde leeftijd van de patiënten is 55 jaar. Een van de kenmerken is dat controle over impulsen

verdwijnt. Mensen kunnen vreselijk gaan snoepen of zuipen en in enkele gevallen verdwijnt ook de beheersing van seksu­ ele prikkels. De patiënten vinden zichzelf niet ziek en voelen zich wel vrolijk. Maar ze kunnen ook apathisch zijn en stil. Ze kunnen zomaar in huilen uitbarsten Het zijn sympto­ men die op een depressie lijken. Vaak gaan Pick­lijders ook veel geld uitgeven, door gokken bijvoorbeeld. Volgens psychiater Stek van het Psychiatrisch Centrum Am­ sterdam wordt bij deze patiënten vaak een verkeerde diag­ nose gesteld. Bovengenoemde man was al een tijd in relatie­ therapie. Bovendien was een prostaatoperatie uitgevoerd vanwege de plasproblemen, zonder dat daar een medische noodzaak voor aanwezig was. Door de aantasting van de frontaalkwab, het voorste deel van de hersenen, verandert m eerste instantie vooral het ge­ drag van mensen, zonder dat ernstige lichamelijke of cogni­ tieve problemen optreden. Juist dingen als verward spreken en lichamelijke aftakeling zien artsen als symptoom van dementie. Dat klopt wél bij de meeste oudere patiënten. Daar ontstaat dementie vaak als aantasting van meer achtergelegen hersendelen. Die zijn verantwoordelijk voor instrumentele functies, zoals spreken, zien en bewegen. Helaas is nog geen genezing van de ziekte van Piek mogelijk. (DdH) door zulke life events. Opvallend is dat echt zware depressies vooral voorko­ men bij veertigers. Het is dus meer een mid life symptoom dan een ouderen­ kwaal. Milde symptomen van depressiviteit komen echter frequent voor bij oude­ ren. Dr Beekman, psychiater bij het PCA, die deze gegevens presenteerde tij­ dens het congres, vindt het vooral zor­ gelijk dat bij de meeste bejaarden na drie jaar de klachten ni?t minder zijn. "De depressieve gevoelens zijn geen soort verkoudheid die weer vanzelf overgaat." Ook hij ziet het gevaar dat patiënten en artsen klachten te vaak al­ leen aan de leeftijd ophangen en behan­ deling daardoor niet meer zinvol ach­ ten. Maar het aanpakken van pijnklach­ ten en het bevorderen van de mobiliteit kan veel psychische klachten verhelpen.

Dirk de Hoog

"Dokter, ik geloof dat ik last van mijn geheugen begin te krijgen." Ouderen die zulke klachten hebben, kunnen te­ recht bij de geheugenpolikliniek van het. Psychiatrisch Centrum Amsterdam (PCA,) beter bekend als de Valeriuskli­ niek. De poli is begin jaren tachtig op­ gericht door pioniers van de ouderen­ psychiatrie, onder wie dr C. Jonker en prof.dr W. van Tilburg. Daarvoor be­ stond al een jaar of tien een algemenere bejaardenpoli. Veel ouderen zien geheugenklachten als een voorbode van dementie, vandaar dat ze tijdig over hun problemen willen praten. Jonker onderzoekt momenteel of geheugenproblemen ook inderdaad een indicatie zijn voor dementie. Uit de kaartenbakken van Amsterdamse huis­ artsen stelde hij een steekproef samen van bejaarden. Deze mensen kregen vragenlijsten voorgelegd. Over twee jaar gebeurt dat weer. Zo kunnen de onderzoekers de tussentijdse ontwikke­ ling meten. Jonker was één van de spre­ kers op het congres over ouderen dat de vakgroep psychiatrie, die zowel aan de medische faculteit als aan het PCA is verbonden, vorige week donderdag or­ ganiseerde.

Alzheimer

Depressies Hij onderstreepte dat geheugenproble­ men ook door andere zaken dan de­ mentie kunnen ontstaan. Bijvoorbeeld door een depressie of door gebruik van medicijnen. Bovendien denken mensen vaak dat hun geheugen achteruitgaat, terwijl dat feitelijk niet zo is. Deze angst komt vooral voor bij hoger opgeleiden. Overigens is het een fabeltje dat bij alle ouderen het geheugen achteruitgaat. Sommige ouderen bUjven levenslang op hetzelfde niveau, terwijl bij anderen de scores met het klimmen der jaren naar beneden gaan. Jongeren scoren onge­ veer allemaal gelijk op geheugentest.

Illustratie Anet Schraag

Oma's woonkamer zit 's naclits vol mensen "Ik ben niet gek hoor", zegt een vrouw van in de ze­ ventig jaar m een op het congres vertoonde video. Ze spreekt met psychiater Van Tilburg van het Psychia­ trisch Centrum Amsterdam. Ze ziet 's nachts alle­ maal mensen m haar woonkamer zitten. "Ik zie dat ze met elkaar praten, maar ik hoor ze niet." De vrouw IS met bang voor de verschijningen, want de gasten gedragen zich keurig en gaan weg als ze het grote licht aandoet. "Ik kan die mensen met aanra­ ken. Dus ik weet dat ze er niet echt zijn. Maar toch zie ik ze", zegt de vrouw. Van Tilburg ­i'ertelt dat hij m 1977 toen de video v.erd gemaakt, geen diagnose kon stellen. De ver­ schijnselen lijken op hallucinaties of waanbeelden en

dat verwijst vaak weer naar een psychose. Maar deze vrouw was geestelijk absoluut niet in de war. Mensen kunnen ook beelden zien als gevolg van bepaalde me­ dicijnen of als door vergiftiging een delirium op­ treedt. Maar geen van deze oorzaken was aan de orde Pas een aantal jaren later kwam de psychiater achter de oorzaak van de beelden. In de literatuur las hij een beschrijving van het Syndroom van Bonnet. Daaruit blijkt dat mensen door een oogziekte dingen menen te zien die er met echt zijn. Een theorie is dat de her­ senen beelden spontaan aanvullen als het oog onvol­ doende informatie doorgeeft. De vrouw uit de video was inderdaad al tien jaar onder behandeling van een

oogarts vanwege kristalvorming in de ooglens. Het syndroom is al in 1760 beschreven en nog eens m 1938, maar het wordt weinig onderkend. Het treedt vooral op bij oudere mensen en de aan­ doening wordt al snel afgedaan als een verschijnsel van veroudering of zelf dementie. Daarom vertellen patiënten meestal met dat ze 's nachts beelden zien, uit angst dat hun omgeving ze gek verklaart. De the­ rapie voor deze mensen is het verhelpen van de oog­ klachten, voor zover dat nog kan, m plaats van psy­ chiatnsche opname in een inrichting. Mensen kun­ nen door het zien van de beelden wél behoorlijk m de war raken ,want ze gaan denken dat ze echt gek zijn. (DdH)

Bovendien blijken bejaarden vaak wel degelijk vatbaar voor psychotherapeuti­ sche hulp, meent prof. Eikelenboom. "Vaak is gedacht dat ouderen te rigide zijn om nog te veranderen. Maar bij velen blijkt therapie wel degelijk te hel­ pen." PCA­psychiater Stek benadrukt het belang van een goede diagnose. "Veel klachten worden toegeschreven aan dementie terwijl er heel andere oor­ zaken zijn. Maar het komt ook voor dat gedragsproblemen juist ontstaan door dementie. En bij jongere mensen on­ derkennen artsen dat proces vaak niet." De psychiaters wijzen erop dat demen­ tie als zodanig geen ziekte is. Dementie is een verzamelnaam voor verschijnse­ len die voortkomen uit aantasting van de hersenfuncties. Er zijn wel honderd oorzaken voor het optreden van de­ mentie. Bij hoogbejaarden veroorzaakt vooral de ziekte van Alzheimer verre­ gaande aftakeling. Eikelenboom schat dat tussen de twin­ tig en dertig procent van de mensen boven de 85 jaar aan Alzheimer leidt. Er bestaan schattingen dat er in Neder­ land 150.000 dementerende bejaarden zullen zijn in het jaar 2010. De verpleging van die mensen kan weer leiden tot problemen. Veel verzorgers komen in aanraking met hulpverleners omdat ze de taak te zwaar vinden. Veel dementerenden vertonen namelijk nogal problematisch gedrag zoals 's nachts door het huis zwerven in plaats van slapen. Ook naar de problemen van de verzor­ gers vindt onderzoek plaats, samen met de vakgroep sociale gerontologie aan de vu. Volgens drs A.M. Pot komen de problemen van verzorgers niet voort uit de zwaarte van de zorgtaak. Het gaat er vooral om hoe de verzorgers zelf tegen hun taak aankijken. Als een partner van een dementerende denkt alle zorg zelf te moeten geven is de kans groot dat het misgaat. Zo iemand komt namelijk niet meer aan een eigen leven toe. Op­ name van de dementerende patiënt in een verpleegtehuis lost dan de proble­ men van de verzorgende niet op, zolang die persoon ook emotioneel de zorg niet een beetje uit handen kan geven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen