Ad Valvas 1993-1994 - pagina 345

1994 PAGINA S

AD VALVAS 3 MAART 1 9 9 4

SO Passende arbeid als recht van de mens Promovendus Smit: 'Arbeid mag ontplooiing niet in de weg staan' ven, maar daar kun je nu niet veel mee. Je zou dat bijvoorbeeld kunnen verbeteren door een opsommmg van bepaalde gevallen te geven." "Er wordt veel overgelaten aan de beoordeling aan de rechter. Gelukkig doen de rechters het nu wel goed in Nederland, maar over de toekomst bestaat geen zekerheid. Wat ik ook te weinig zie is dat rechters hun oordeel baseren op de verdragsteksten die over het onderwerp bestaan. Terwijl daar toch bruikbare grenzen in staan."

Een pianist die moet gaan graven, verl<wanseit zijn kwaliteiten en zal nooit meer goed piano kunnen spelen", vindt mr FJ.H.C. Smit. Als urist is hij het dan ook niet eens met pleidooien om het begrip 'passende arbeid' maar af te schaffen. Hij schreef er zelfs een boek over, waarop hij donderdag promoveert.

Arbeidsplicht

Peter Boerman "De vrijheid van arbeidskeuze is vastgelegd in internationale verdragen. Dat is voor mij zo belangrijk dat je daar niet om heen kunt", zegt Frans-Joseph Smit (30), schrijver van het proefschnft Passende arbeid als recht van de mens. "Ook al hoor je vaak stemmen opgaan om het begrip 'passende arbeid' in het vervolg maar te vermijden, denk ik toch dat we eraan vast moeten houden. Hoe plausibel die stemmen soms ook kunnen klinken." De economische situatie in Nederland IS op het ogenbhk niet goed. Het werkloosheidspeil is structureel hoog. En al die mensen die thuis duimen zitten te draaien, kosten de gemeenschap handenvol geld. Toch zijn er, met name in lager betaalde sectoren, nog banen te krijgen, blijkt uit diverse onderzoeken. Daar zijn soms moeilijk gegadigden voor te vinden. Aspergeplukkers moesten enige tijd geleden bijvoorbeeld uit Polen worden gehaald. "Waar ik bang

Jurist F. Smit: 'Een werkloze mag de gemeenschap niet tot last zijn' voor ben is dat een werkzoekende ook 'arbeid uit nood' moet gaan accepteren. En dan definieer ik arbeid uit nood als 'arbeid die ontplooiing in de weg staat'. Ik wil bewust niet naar de situatie dat elke arbeid maar aanvaard moet worden. Ik vind dat je te allen tijde zoveel mogelijk rekening moet houden met de belangen van de werkeloze." Maar iemand die thuis zit, ontplooit zich toch niet? "Voor mij is 'arbeid uit nood' de uiterste grens. Daar moeten de economische belangen halt houden. Dan is het: tot hier en niet verder."

Smit ziet zijn mening nog steeds in grote lijnen door de Nederlandse rechter bevestigd. "De rechtspraak wat betreft 'passende arbeid' is streng. Het proefschrift van De Wildt heeft bijvoorbeeld aangetoond dat zelfs in economisch slechte tijden door de rechter geen andere invulling van het begrip 'passende arbeid' wordt gehanteerd dan in tijden van economische voorspoed." "De commissie-Van der Zwan en de Wetenschappelijke Raad voor het regeringsbeleid zeggen: afschaffen of verruimen. Maar daar ben ik het niet mee

Nico Boink, AVC/VU

eens. Je moet met dit soort zaken altijd heel erg uitkijken." Het moeilijke van een begrip als 'passende arbeid' is de definiëring van wat passend is en wat niet. In welke mate moet een werkgever zich inspannen om een functie te laten passen bij de opleiding en vaardigheden van een werknemer? En, vice versa, tot hoever mag een werkzoekende gaan bij het weigeren van hem aangeboden banen? "De omschrijving van het begrip 'passend' zou inderdaad duidelijker kunnen. In de werkloosheidswet is het wel omschre-

Centraal bij het probleem van passende arbeid is de vraag of arbeid een recht of een plicht is. Moet je werken, of heb je de vrijheid om zelf voor werken te kiezen? "Ik geloof wel in een arbeidsplicht", zegt de promovendus. "Dat is dan voor mij de plicht om de gemeenschap niet tot last te zijn. Dat je dus niet van een uitkering leeft, terwijl er passend werk voor je is. Maar die arbeidsplicht is voor mij wel duidelijk begrensd. Het houdt op waar de arbeid niet meer passend is." "Het recht moet natuurlijk ook rekening houden met de economische toestand. De problemen met het begrip 'passende arbeid' golven mee met de economie. Gaat het goed, dan hoor je er niemand over. Ik kan er dus alleen maar op hopen dat het met de economie beter gaat. Dan komen er vanzelf weer meer kansen op 'passende arbeid'." Maar is volledige werkgelegenheid in deze tijden dan geen utopie? "Heel algemeen denk ik dat er nog meer dan genoeg in de wereld is waarvoor gewerkt moet worden. Armoede, oorlog, ga zo maar door. Ik verlang niet van iedereen dat ze oorlogen gaan stoppen, hoor. Maar ook dicht bij huis is er nog genoeg om aan te werken, denk ik."

Lucebert verwerpt de taal van God Proefschrift werpt nieuw licht op belangrijk dichter Dirk de Hoog "Als je goed zoekt, zie je dat de oorlog een belangrijke plaats inneemt in het werk van Lucebert", zegt drs F.J.M, de Feijter. Zij schreef een lijvig boek over de eerste, in 1952 verschenen, dichtbundel van een van Nederlands belangrijkste moderne dichters. Vrijdag hoopt ze aan de vu te promoveren. "Uiteindelijk geeft Lucebert God de schuld van wat in de oorlog is gebeurd. God heeft het joodse volk uitverkoren als zijn volk. Daarmee heeft God ongelijkheid tussen de volkeren geschapen, en die heeft uiteindelijk tot rassewaan leidt. Lucebert verwijt God de mens niet als bevrijde wereldburger te hebben geschapen. Daarom wil de dichter de schepping overdoen", vat De Feijter het dichterlijk programma van Lucebert samen. "Het thema is alleen niet altijd duidelijk te herkennen", licht ze toe. "Nu is het heel gewoon om over de oorlog en de jodenvervolging te spreken, maar vlak na de oorlog lag dat niet zo eenvoudig. De ervaringen waren nog te vers en de dichter zocht letterhjk naar woorden om zijn verhaal te vertellen. Luceberts gedichten zijn vaak moeilijk direct te begrijpen, maar soms is het thema duidelijk." Ze pakt de bundel en reciteert een aantal regels van het gedicht Vaalt. hij zei mij veeg vrij dit excrementenplein en ik in de zonneschijn nam vork en spade op een meisje van de flikfabriek in flarden nam ik op mijn riek en wierp haar klappend in een kar van het gemeente-energiebedrijf Het gaat de dichter niet alleen om de

oorlog en het lot van het joodse volk. Uiteindelijk onderzoekt Lucebert in zijn werk de taal. Maar juist daarin ligt volgens de promovenda een relatie met God als schepper van deze wereld met al het menselijke lijden. Lucebert heeft zich in zijn werk namelijk sterk laten inspireren door de joodse mystiek, die zich onder de naam Kabala aan het einde van de middeleeuwen met name in Spanje sterk ontwikkelde. De joodse mystici deden eigenlijk niets anders dan op een vindingrijke manier de Bijbel uitleggen. Een van de elementen die in de Kabala is uitgewerkt, is de bijbelse opvatting dat God de wereld geschapen heeft door te spreken. De Kabala kent het verhaal dat God eerst de letters van het alfabet als het ware uitgehouwen heeft. Met die letters, de taal dus, heeft God de schepping verder voltooid. De mystici nemen dat heel letterlijk. Elke letter uit het alfabet staat voor een deel van de werkelijkheid. De Feijter: "Het is natuurlijk voor een dichter een fascinerende gedachte dat God, taal en schepping samenvallen. En zeker de gedachte dat een nieuwe taal een andere schepping, een andere wereld kan voortbrengen. Lucebert wil een nieuwe taal. God heeft het niet goed gedaan, daarom is het tijd dat de mens emancipeert en met zijn eigen taal zijn eigen werkelijkheid creëert." Volgens de onderzoekster heeft Lucebert behalve uit de joodse mystiek ook veel inspiratie geput uit het werk van de Duitse schrijver Hölderlin. Voor Lucebert, die in 1924 in de Amsterdamse Jordaan is geboren, is de hele Duitse literatuur, onder wie Nietzsche, van groot belang. Zijn leraar Duits heeft hem samen met zijn klasgenoot en latere collega-dichter Hans Andreus sterk gestimuleerd om Nietzsche te lezen. Hölderlin heeft al zo'n anderhalve eeuw voor Lucebert God gekritiseerd omdat hij Christus zo eenzaam geschapen heeft. Der Einzige noemt hij hem. Hij

combineert elementen uit allerlei religies en de Griekse oudheid. Hölderlin maakt Christus minder eenzaam door andere godenkinderen tot zijn broers en zusters te verheffen. Lucebert verwijt God Christus alleen maar geschapen te hebben om aan het kruis te sterven. Christus is hèt van God gegeven woord, dat de dichter de noodzaak van een nieuwe taal ingeeft De Feijter vindt dat haar proefschrift een nieuw licht werpt op het werk van Lucebert, die ze 'een van de belangrijkste Europese dichters van deze eeuw' noemt. "Er zijn wel meer mensen geweest die op de invloed van de joodse mystiek en het oorlogsthema hebben gewezen. Maar het is wat anders om die invloeden in de gedichten zélf aan te kunnen wijzen. Dat heb ik in mijn proefschrift als eerste systematisch gedaan voor de dichtbundel Apocrief/de analphabetische naam." Maar waarom heeft ze niet gewoon aan de dichter gevraagd wat die gedichten nu echt betekenen? Ze moet lachen om de vraag: "Zo werkt het niet. Lucebert heeft zijn teksten in de vorm van gedichten gegeven, dat is zijn boodschap. Hij is geen dichter die via essays of spreekbeurten zijn werk nader verklaart. Toen mijn onderzoek klaar was, heb ik met hem gesproken, maar ik heb hem geen uitleg van zijn gedichten gevraagd. Dat zou ik ook niet willen, want het is onbeschaamd in iemands binnenste te willen kijken. Hij heeft wèl beaamd inspiratie voor zijn werk gevonden te hebben bij de joodse mystici en Hölderlin, maar natuurlijk ook nog bij veel anderen." De Feijter, F J.M Luceberts 'Apocrief/ de analphabetische naam' Het historisch debuut in het licht van de intertekst van Joodse mystiek en Hölderlin Uitgave in eigen beheer

Behalve dichter is Lucebert ook schilder. Zelfgemaakte illustratie uit zijn eerste dichtbundel.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen