Ad Valvas 1993-1994 - pagina 45

AD VALVAS 9 SEPTEMBER 1 9 9 3

PAGINA 9

Politie: tussen beste vriend en sterke arm Ordehandhavingsvraagstuk raakt kern van de rechtsstaat Bij de grote Kalkar­ demonstraties in Duitsland van zo'n aciittien jaar geleden hield een politieambtenaar hem tegen met een automatisch geweer. De toen zestienjarige scholier realiseerde zich dat als er echte moeilijkheden zouden komen de man zou móeten schieten. 'Waar haalt de politie het recht vandaan?' vroeg hij zich af. Achttien jaar later, op donderdag 9 septemb er 1993, promoveert de jurist Bernd van der Meulen op een proefschrift over ordehandhaving.

Peter Boerman Openbare ordehandhaving is net 'smeerolie', zo stelt de jurist Bernd van der Meulen in het voorwoord van zijn proefschrift Ordehandhaving. Actoren, instrumenten en waarborgen. Slechts bij incidenten, zegt hij, mag de overheid haar geweldsmonopolie gebruiken om de orde te herstellen. T o c h zijn juist die incidenten vaak de meest ingrijpende gebeurtenissen. Een voorbeeld daarvan is de inmiddels beruchte demonstratie van 8 mei 1993, waar tientallen studenten vooralsnog ongestraft door de Mobiele Eenheid werden neergeknuppeld alsof het zee­ hondjes waren. In een van de stellingen bij zijn proefschrift zegt Van der M e u ­ len dat het politieoptreden die dag uit de hand is gelopen omdat de politie de laatste jaren te weinig is geconfronteerd met grote demonstraties. D e ME en de politie zijn volgens hem niet meer ge­ wend aan grootschalige ordeproble­ men. "Op acht mei ging het er een stuk on­ beholpener aan toe dan bijvoorbeeld bij de Kalkar­demonstraties in Duitsland.

D e Duitse politie is daar in de jaren ze­ ventig heel bewust met automatische geweren en al naar toe gekomen. Mis­ schien heeft dat ook wel geholpen, want het is uiteindelijk niet uit de hand gelopen. In Duitsland was de politie echter wel een tegenstander in plaats van de onpartijdige arbiter die ze had moeten zijn. Op 8 mei stelde de politie zichzelf plotseling ook als tegenstander op. Ze wisten niet hoe ze vakkundig om moesten gaan met een paar oproer­ kraaiers onder de studenten. Want stu­ denten zijn toch een andere groep dan voetbalhooligans."

Paradoxaal Een geval als dat van de achtste mei raakt de kern van de rechtsstaat. Want is de democratie niet in gevaar als de groep die het geweldsmonopolie heeft, besluit dat de rest van de burgers zijn m o n d maar eens moet houden? M e t andere woorden: wie houdt de overheid in de hand en met welk 'recht' kan zij geweld gebruiken? En wie bepaalt er ei­ genlijk wat onder 'de openbare orde' verstaan moet worden? Is die wel voor iedereen hetzelfde? Dergelijke vragen staan aan de basis van het onderzoek dat Van der Meulen de afgelopen jaren heeft uitgevoerd. Hij ziet 'in vrijheid leven en bewegen in een openbaar ordelijke' samenleving als een grondrecht waar iedere burger zich op kan en mag beroepen. D e overheid zal met het waarborgen van dit grond­ recht echter voorzichtig moeten zijn, aangezien ze daarnaast de individuele vrijheden van al haar burgers moet zien te beschermen. En kenmerkend voor ordehandhaving is dat deze plaatsvindt door beperking en aantasting van vrij­ heden en rechten van de een ten behoe­ ve van de ander. Een paradox dus, waar de politie en de burgemeester zich goed van bewoist moeten zijn.

Beste vriend " D e politie is je beste vriend", was een tijdlang de slogan waarmee de politie haar imago probeerde te verbeteren. Dat er behoefte bestaat aan een derge­ lijke campagne geeft echter al aan dat de positie van de politie een onderwerp van discussie is. Dit is grotendeels te wijten aan het feit dat de taken van de politie maar heel beperkt in de wet zijn vastgelegd. Enerzijds moet zij hulp ver­ lenen aan degenen die dat nodig heb­ ben, maar anderzijds moet ze mensen kunnen corrigeren. Juist daar wringt meestal de schoen. De nieuwe Politiewet, die inmiddels door de Tweede Kamer is aangeno­ men, lost deze onduidelijkheid maar

Acht mei 1 9 9 3 : ordehandhavi ng of onbeholpen gedrag? ten dele op, zo betoogt Van der Meu­ len. "In de nieuwe Politiewet wordt ge­ kozen voor een stelsel van klachtenpro­ cedures. Dat lijkt me nou niet echt de juiste benadering. D e overheid moet zich bij klachten niet alleen afvragen of zij iemand moet straffen, maar ook en vooral of er recht gedaan is. Dit nieuwe systeem houdt daar onvoldoende reke­ ning mee." Niet alleen de nieuwe Politiewet krijgt in het proefschrift behoorlijke kritiek te verduren. Ook aan de nieuwe Gemeen­ tewet, die naar verwachting begin '94 in werking zal treden, schort nogal het een en ander, meent Van der Meulen. Wat Van der Meulen in het Nederland­ se rechtsstelsel met name mist, is de mogelijkheid tot administratiefrechtelij­ ke rechtsbescherming tegen politieop­ treden. Een burger die zich wil bekla­ gen over de politie kan daarvoor niet te­ recht bij een gespecialiseerde rechter, maar alleen bij andere overheidsorga­ nen. D e inmiddels beruchte 'affaire Köksal', waarin een paar Venlose agen­ ten een Turkse man zo hardhandig aanpakten dat hij overleed, liet zien dat de familie van het slachtoffer zijn klach­

ten niet goed kwijt kon. "Köksal is een voorbeeld van hoe het niet moet. D e vraag of die agenten nou gestraft moeten worden is helemaal niet de belangrijkste. Dat is vooral een orga­ nisatorisch probleem, dat binnen de politiemacht kan worden opgelost. Wat de overheid zich moet afvragen, als er een klacht wordt ingediend, is: wordt er door de overheid als zodanig wel 'recht' gedaan? Dat iemand is overleden, daar doe je natuurlijk niets meer aan, maar je zou als overheid wel kunnen zorgen voor bijvoorbeeld een schadevergoe­ ding, vervoer van en naar de begrafenis, enzovoort. De politie is nu in de eerste plaats een 'sterke arm', en het is die functie die in de rechtsstaat ter discus­ sie gesteld moet kiinnen worden. Ook de burgemeester van Venlo had zich dat moeten realiseren."

Dronkenschap Vorige week was er opnieuw een op­ zienbarend geval. Een paar Groningse agenten hadden een man op straat ge­ vonden, wiens hersenletsel ze voor dronkenschap aanzagen. Pas toen de volgende ochtend bleek dat de man niet

Bram de Hollander

zijn roes zat uit te slapen, werd hij met spoed naar het ziekenhuis gebracht. Het gaat hier weliswaar om 'menselijke' fouten (een agent is geen medicus), maar dit kan geen excuus zijn voor het ontbreken van goede rechtsbescher­ ming tegen dit soort 'vergissingen'.­ Het proefschrift van Van der Meulen kan dwalingen van de politie in de toe­ komst niet voorkomen, maar kan wel een bijdrage leveren aan de beantwoor­ ding van de vraag hoe de overheid haar burgers het beste 'recht' doet. Voor wijziging van de nieuwe Politie­ wet is het inmiddels te laat. Die ligt al bij de Eerste Kamer. Maar daarmee is het laatste woord nog lang niet gespro­ ken. Van der Meulen: "Op korte ter­ mijn zal de wetgeving er op dit punt weinig op vooruitgaan. Maar het pro­ bleem is niet gebonden aan deze gene­ ratie. Omdat het in de maatschappelij­ ke verhoudingen steeds een rol zal blij­ ven spelen zie ik op termijn nog wel eens iets verbeteren."

Van der Meulen, B M.J.' Ordehandhaving. Actoren, ins­ trumenten en waarborgen, Kluwer 1993, ISBN 90 268 248 07

Zelden hebben ze contact met studenten en toch werken ze dagehjks op de universiteit. Ook degenen achter de schermen zijn essentieel voor de VU. Wie zijn deze mensen en wat doen ze eigenlijk? De gesteentebewerker.

Acker de schermen

stenen in flinterdunne plakjes snijden Frank van Kolfschooten De aardwetenschappers zijn deze zomer weer uitgezwermd naar alle windstreken. Gesteentebewerker Bouk Lacet is benieuwd welke brokstukken ze deze keer uit de bergen hakken. D e wetenschappers moeten zich daarbij wel een beetje inhouden, want met menhirs a la Obelix kan hij niet uit de voeten. In de zagerij in de kelder van­ het Wis­ en Natuurkundegebouw laat Lacet zien hoe je een steen klein krijgt. Het is er een hels kabaal door het ge­ raas van een stofzuigmotor. Als hij dan ook nog een cirkelzaag aanzet is het ge­ luid helemaal niet meer te verdragen. Daarom draagt hij altijd oorbescher­ mers tijdens het zagen. Hij drukt een boorkern (een rolletje gesteente) tegen

de watergekoelde zaag en snijdt er schijnbaar moeiteloos een plakje af ter dikte van een vinger. De zaag heeft merkwaardig genoeg geen tanden. "Hier, voel maar. Het blad is glad", zegt Lacet en hij haalt er ter geruststel­ ling eerst zelf zijn vinger even langs. "Het snijvlak bestaat uit allemaal kleine diamantjes. Als je dat maar snel genoeg laat ronddraaien zaag je dwars door het hardste gesteente." Lacet brengt dagelijks ten hoogste twee uur door in de kelder, want ook al lijkt het snijden van de steen dan vanzelf te gaan, het is toch erg inspannend. "Als je twee uur hebt staan zagen kun je geen fijn werk meer doen. Je raakt het gevoel in je handen kwijt en ze gaan een beetje trillen. Daarom ga ik pas aan het eind van de dag naar de kelder om

het grove werk te doen." Erg gezellig zou het ook niet zijn om de hele dag in de kelder te moeten zitten, zo zonder daglicht. Het fijne snijwerk gebeurt vijf verdie­ pingen hoger, in het laboratorium dat hij samen met drie collega's bemant. D e kunst is het materiaal in zulke dunne plakken te snijden dat ze op gla­ zen preparaatplaatjes geplakt kunnen worden. Onder de microscoop kan de wetenschapper die het gesteente heeft verzameld dan bijvoorbeeld bekijken welke mineralen erin zitten. Soms bevat het gesteente ook fossielen. "Dat kun je vaak al aan de buitenkant zien", zegt Lacet en hij laat een paar stenen zien waarin hier en daar zwarte pitjes te zien zijn. Hij heeft geen speciale opleiding voor

Bouk Lacet: 'Na twee uur zagen gaan je handen tri llen' gesteentebewerker gevolgd. Die bestaat ook niet. "Je leert dit werk in de prak­ tijk. Maar je moet er wel gevoel voor hebben, want anders kan er makkelijk wat mis gaan bij de bewerking." Hij is nu bezig met een "goedje uit de Itali­ aanse Alpen. Het materiaal is zo ver­ weerd dat het al bijna uit elkaar valt als je ernaar kijkt". Als het gesteente wel stevig is kunnen er zonder al te veel poespas flinterdun­ ne plakjes van worden gesneden. Lacet haalt een schijfje graniet te voorschijn dat zo dun is als een postzegel. Er is zo op het oog weinig aan te zien, maar onder de microscoop komt het met be­ hulp van gepolariseerd licht tot leven. Er verschijnt een palet van kleuren waar Karel Appel zijn hart aan zou op­ halen. "Dat paarse wat je ziet is

Sidney Ven/uurt, AVC/VU

kwarts". Hoe oud het plakje is zou hij zo snel niet weten. Hij kijkt niet op honderd jaar meer of minder als het gaat om de ouderdom van gesteente. De leeftijd ervan kan variëren van een paar hon­ derd tot enkele miljoenen jaren. Hij weet ook lang niet. altijd wat voor mate­ riaal hij precies in handen krijgt. "Ik heb wel eens plakken moeten snijden van gesteente waarvan ik later hoorde dat het was gemonsterd in Nieuw­Zee­ land met behulp van helikopters. Dat heeft duizeiiden guldens gekost. Ik wist gelukkig niet dat het zo'n kostbaar grapje was, want anders had ik niet zo rustig staan snijden", zegt Lacet glun­ derend.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen