Ad Valvas 1993-1994 - pagina 293

­994 AD VALVAS 3 FEBRUARI 1994

PAGINA 9

'Jij bent de sigaar als er iets misgaat' voelt zich bedreigd. Wellicht door en­ kele alinea's in het voorwoord van Wolffers. 'Producenten van geneesmid­ delen maken enorme winsten, waar ie­ dereen schande over spreekt. Terwijl de prijzen in Nederland, waar de medicij­ nen toch al het duurst van Europa zijn, blijven stijgen, probeert de overheid daar enige verandering in te brengen. D e grootverdieners ­ producenten, groothandel en apothekers ­ die in on­ doorzichtbare netwerken met elkaar te maken hebben schuiven elkaar soms de zwartepiet toe en soms overleggen ze met elkaar hoe ze wat kunnen bezuini­ gen zonder in te leveren. Artsen krijgen een pen en mogen een week op een congres naar Malta als ze maar willen luisteren naar de boodschap van de producent, en dat zal toch wel effectief zijn, anders stopte de industrie niet 700 miljoen tot een miljard gulden per jaar in de promotie van geneesmiddelen. D e patiënten betalen zonder dat ze het zelfs in de gaten hebben. H e t Ujkt een komedie."

Coen van Basten if', "Het is h e t b e s t e b o e k o v e r m e d i c i j ­ e nen d a t je i n d e h e l e w e r e l d k u n t vinden." D a t zegt I v a n Wolffers, er hoogleraar bij d e v a k g r o e p sociale r geneeskunde, o v e r zijn b o e k Medi­ n cijnen, een handleiding voor de consu­ r ment, w^aarvan o n l a n g s al d e 3 3 s t e herziene editie is v e r s c h e n e n : 3nd "Ik heb twintig jaar alles bijgehouden wat met geneesmiddelen te maken heeft", zegt Wolffers over het boek dat hij in 1977 voor het eerst publiceerde. "Het is up to date en betrouwbaar. H et t beste. Als je dat zelf niet gelooft, moet je zo'n boek niet gaan schrijven. K u n je Q of beter romans gaan schrijven." In medicijnen heeft Wolffers eigenlijk totaal geen interesse. H ij vindt er niks aan. Sterker nog, hij vindt het saai. " N a mijn studie medicijnen in Utrecht, werd ik huisarts. Ik wist lang niet altijd welke medicijnen ik mijn patiënten moest voorschrijven. D a t leer je niet ;ns­ goed op de universiteit. Ze zijn daar met erg op de praktijk toegespitst. Ik lel was verbaasd hoe weinig ik, en ook 1, al mijn collega's, eigenlijk van geneesmid­ n", delen wist." ig te Wolffers verdiepte zich hier verder in vilt en kwam tot een verbijsterende con­ clusie. "Artsen weten vaak niet goed wat ze voorschrijven aan een patiënt. Het is het grootste bedrog van deze eeuw! Dit mocht niet onbekend blijven. Hi) Hier moest ik over schrijven." laar Ondanks zijn desinteresse in medicij­ nen ging hij met zijn onderzoek verder. il "Ik was gedreven om iets te doen aan ivil de onkunde op het gebied van genees­ middelen. H e t was mijn plicht. Ner­ gens konden mensen terecht voor infor­ matie. D a t moest veranderen." Hij las alles over medicijnen, hield zijn literatuur goed bij. Schreef ironische columns over poeders en pillen voor de Volkskrant. E n vond geneesmiddelen steeds interessanter worden. "Die co­ lumns waren leuk, maar ik vond het tijd worden voor een substantiëler boek." Dat werd dit boek. Zeg maar pil, want dat kun je met 729 pagina's gerust zo stellen. Je treft er allerlei geneesmidde­ len in aan. Van plas­ en diareepillen tot middelen tegen ontstekingen, aids en kanker." "Er waren in de jaren zeventig totaal geen boeken met een overzicht van alle medicijnen", vertelt Wolffers. "Dit was i

'-I ''Ü

Ivan Wolffers: 'Het was mijn plicht om iets te doen aan de onkunde op het gebied van genees­ middelen.'

Nico BoinkAVC/VU

0^^>^"

,-•'.,- t * * i .

,isr. ­:v­r<^ V*­.^

^•«.-

..^^­­­a^''**'' ^ " i ' '

,^ 4 - •r"'*'-' -

\bi­\. ^ \ .

:^;­V;^"

het eerste. He t is per ongeluk uitge­ groeid tot een succes. E n in het land der blinden is eenoog koning." Wolffers is die koning? " D a t zal je mij niet horen zeggen", lacht hij.

Sinds de eerste uitgave zijn al 400.000 exemplaren over de toonbank gegaan. En is het inmiddels ook in het Duits te lezen. H e t medicijnboek is uitgegroeid tot het meest betrouwbare en geraad­

"Natuurlijk is de farmaceutische indus­ trie niet een grote mafiafamilie", ver­ klaart Wolffers. "Maar laten we wel wezen, het gaat om economische belan­ gen. Bedrijven willen winst maken. De klant bepaalt niet wat hij koopt, de arts doet dat voor hem. Z o ' n systeem werkt corruptie bijna in de hand. Artsen krij­ gen jaarlijks voor vierduizend gulden aan cadeautjes van producenten. H e t is een verstrengeling van belangen. Onge­ looflijk." Wolffers ontvangt stapels brieven van consumenten. "Vaak over de miscom­ municatie met hun arts. Zij lezen in mijn boek over bijverschijnselen bij het gebruik van een bepaald medicijn. Daar willen ze vervolgens alles over weten van h u n arts. E n terecht. H e t gaat im­ mers o m je lijf. Sommige artsen voelen zich dan in het defensief gedrukt. Zij weten natuurlijk ook niet alles. Daarom . is communicatie tussen arts en patiënt belangrijk. Want als er iets mis gaat kan de arts makkelijk zeggen ' D a t is jam­ mer', maar jij bent de sigaar."

pleegde naslagwerk op dit gebied in Nederland. Uiteraard zijn de reacties wisselend. D e consument is blij met een in begrijpelijke taal geschreven boek. Maar de farmaceutische industrie

,'Oude ideeën wijken niet zomaar voor nieuwe feiten'

il

Colleges over wetenschappelijke revoluties sinds de 16de eeuw pirk de Hoog

•'Veel schrijvers v a n g e s c h i e d e n i s ­ boekjes zijn n i e t c o m p e t e n t als h e t om w e t e n s c h a p s g e s c h i e d e n i s g a a t " , |telt d r C . d e P a t e r n a a r eigen z e g ­ een ' k e i h a r d ' vast. " H e t lijkt w e l of |e de b r o n n e n niet kennen. N o g in }980 s t o n d er i n e e n s c h o o l b o e k d a t jalileï g e m a r t e l d is, terwijl t o e n al neer d a n h o n d e r d jaar b e k e n d w a s lat d a t v o l k o m e n u i t d e l u c h t g e g r e ­ len i s . " D e P a t e r geeft v a n a f vrijdag amen m e t d r L H . Stamhuis werk­ oUeges over wetenschappelijke evoluties s i n d s d e z e s t i e n d e e e u w . Iet eerste college gaat eeuwen verder erug dan het begin van de Renaissan­ e, namelijk naar de oude Grieken en net name Aristoteles. "Je kan niet om iristoteles heen. T o t in de 18de eeuw ijn zijn denkbeelden van invloed op de retenschap en eigenlijk is tweeduizend aar lang zijn wereldbeeld dominant geweest", vertelt de Pater. Spijtig constateert hij dat andere belangrijke na­ bronnen van kennis, zoals de Chinese nk en Arabische literatuur, wegens tijdge­ jn ])rek niet aan b o d kunnen komen. ders dan velen denken is de belang­ :p­ ijkste wetenschappelijke omwenteling 5? an de 16de en de 17de eeuw niet al­ een het gevolg van nieuwe waarnemin­ gen of ontdekkingen, maar ook van een zen groeiend inzicht in de betekenis van de up wiskunde en het doelgericht experi­ menteren. "Bovendien zie je dat etenschappers van de Renaissance net aby's zijn die zelf willen lopen, maar :elkens toch weer op een volwassene te­

rugvallen". Ze wijzen vaak Aristoteles af en willen zelfstandig onderzoek doen, maar tegelijkertijd volgen ze toch dikwijls weer een of andere Griekse denker. Zo komt Copernicus niet zozeer op grond van waarnemingen tot de stelling dat de aarde om de zon draait, maar op grond van (neo)plato­ nische ideeën, die hem ertoe brachten het stelsel van de griekse astronoom Ptolemeüs af te wijzen en de zon als symbool van het licht een centrale plaats toe te kennen. Overigens staat volgens D e Pater ook de rol van de kerk in die tijd vaak wat overtrokken negatief in de schoolboek­ jes beschreven. Copernicus was een ge­ lovig katholiek, die zijn boek aan de paus opdroeg. Driekwart eeuw later wordt Galileï pas door de toenmalige paus veroordeeld, toen hij diens stand­ punt belachelijk gemaakt had. Aanvan­ kelijk was deze paus zelfs een groot vriend en bewonderaar van Galileï. D a t hij later door de kerk in de banvloek werd gedaan had mede andere redenen dan zijn wetenschappelijke opvattingen. D e in die tijd belangrijke kardinaal Bel­ larmino schreef dat er niets op tegen was om het copernicaanse denken als hypothese te gebruiken, maar dat het natuurlijk heel wat anders was om te bewijzen dat de aarde ook in werkelijk­ heid om de zon draaide. Galileï hield echter ten onrechte vol dat hij de waar­ heid hiervan bewezen had. De hele af­ faire zou misschien met een sisser afge­ lopen zijn, als Galileï zijn tegenstanders niet in talloze discussies genadeloos had neergesabeld. D e eerste tegenstanders van Galileï waren zijn collega's aan de universiteit.

In populaire beschrijvingen wordt meestal over het hoofd gezien dat er se­ rieuze argumenten tegen het coperni­ caanse stelsel konden worden aan­ gevoerd. Als de aarde zich steeds op een andere plek in het heelal bevindt, waarom ziet de sterrenhemel er dan steeds precies eender uit? Een sterk ar­ gument, dat nog aan kracht won, toen bleek dat de eerste telescopen hier niets aan veranderden. Pas in de 19de eeuw bleek dat er inderdaad verschülen te zien zijn aan de hemel.

Hemeltnechanica Het is weliswaar zo dat Galileï's ont­ dekkingen afbreuk deden aan het Aris­ totelische wereldbeeld. Maar hij sloeg de plank mis, toen hij de conclusie trok dat hiermee de waarheid van de coper­ nicaanse stelsel was bewezen. Er bestond wel degelijk een alternatief: het gemengde wereldsysteem van de Deense astronoom Tycho Brahe, waar­ in de aarde nog steeds het middelpunt van het heelal was. Alle ontdekkingen van Galileï konden hier moeiteloos worden ingepast. De rooms katholieke kerk had gewoon gelijk dat de opvattin­ gen van Copernicus niet bewezen waren. Volgens De Pater heeft de ontwikkeling van de hemelmechanica een belangrijke rol gespeeld bij de afbraak van het oud­ Griekse aristotelische wereldbeeld. Uiteindelijk heeft Newton met zijn ont­ dekking van de zwaartekracht in 1687 definitief met het klassieke beeld afge­ rekend. T o e n Newtons denkbeelden eenmaal geaccepteerd waren was men in euforie dat het menselijke vernuft een theorie

had voortgebracht die zowel het vallen van een appel van een boom, de eb en vloed­ bewegingen als de bewegingen van de hemellichamen kon verklaren. "Dan zie je in de 18de eeuw een bewe­ ging ontstaan van wetenschappers die op hun eigen vakgebied ook zo'n alge­ mene theorie willen ontwikkelen. In die zin staan zelfs sommige Darwinisten in het spoor van Newton, als ze hopen dat het principe van de natuurlijke selectie in de biologie een soortgelijke rol zal spelen als de zwaartekracht voor de newtoniaanse natuurkunde", vindt De Pater. Qua onderzoeksmethode kan Newton gezien worden als grondlegger van de moderne natuurwetenschap. H ij ging uit van heel gerichte vragen die via ex­ perimenten en met behulp van wiskun­ dige berekeningen getoetst moesten worden. Veel wetenschappers voor hem bleven vaak steken in onbewezen filoso­ fieën of bizarre experimenten, die aller­ lei feiten opleverden, maar die zonder enige theoretische samenhang bleven bestaan. T o c h was Newton zelf een minder modern wetenschapper dan mensen nu denken. Een groot deel van zijn tijd besteedde hij aan theologie en alchemie. Volgens D e Pater was hij zeker niet alleen maar een rationele verlichtingsdenker. D e docent maakt zich nog een keer boos over de schrijvers van geschiede­ nisboekjes. "Over de Franse koning Lodewijk XIV staan bladzijden vol. Over Newton misschien een alineS. Zijn denken heeft niet alleen wetenschappelijke invloed gehad, maar ook een enorme verandering in de cultuur tot stand gebracht. Waarschijn­

lijk is zijn invloed op de geschiedenis veel groter dan die van de Zonneko­ ning." Waarom juist in die tijd, in een tijdsbe­ stek van zo'n 150 jaar zoveel verander­ de, is nog niet opgehelderd. Allerlei factoren zijn genoemd. Al eerder ging het over de afbraak van het Aristotelis­ tische wereldbeeld. Ook de ontdek­ kingsreizen waren daarin zeker een factor van betekenis. "Volgens de Griekse geografen konden mensen niet in de tropen wonen vanwege de hitte en dat geloofde men nog in de tijd dat de Portugezen de zeeën gingen beva­ ren. T o e n ze met negers uit de tropen terugkwamen waren mensen enorm verbaasd. Dit was onmogelijk. H et we­ reldbeeld begon te schuiven." Blijkbaar wisten de Grieken ook niet alles en kon je beter je eigen ogen vertrouwen en om zo te zeggen je eigen achtertuintje opnieuw bekijken. H e t zelfbewustzijn won het steeds meer van het respect voor de oude denkers."Opvallend is dat het wetenschappelijk establishment dik­ wijls een conservatieve inslag heeft. M e n probeert van alles te bedenken om de bestaande theorieën te handhaven door wat kleine aanpassingen. Soms zie je dat verouderde opvattingen pas ver­ dwijnen als de aanhangers ervan ge­ storven zijn. Wat dat betreft is er denk ik vandaag de dag nog niet veel veran­ derd. D e geschiedenis leert dat oude ideeën niet zomaar wijken voor nieuwe feiten, die een probleem vormen." Wetenschappelijke revoluties sinds de 16de eeuw Bijvakcollege vanaf morgen 4 februan. Aanvang 13.30 uur zaal B-015 Wiskunde gebouw. Info 5482986.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen