Ad Valvas 1993-1994 - pagina 489

AD VALVAS 26 MEI 1994

PAGINA 7

'Ik zweef tussen twee werelden' Varga: eredoctor in Pécs, ridder in Nederland in'Pécs::: :::';S _P|derfanl -hèm'tot-| van dé Nf leeuw. Dl geboortëlan Nederland v( ;geiIiW:ijdlg:iffilië'fitf^ viel, is typerend vöOr het leven van letterkundige S.A. Varga \fanK|bedr^fl|t ::;zweef tussen t w ^ l l l l ^ ;wereldèn,"\ ;V:';; ^:;'^'-'--3i^

Erno Eskens Eigenlijk voerde het toeval hem naar Nederland. Zijn moeder werd ziek, het ziekenhuis werd geconfisceerd door het leger en op zoek naar medische hulp trok de familie Varga weg uit Hongarije. Via Duitsland belandde Varga m 1948 in Nederland. "Mijn vader wilde eigenlijk zo snel mogelijk terug. We hebben nog lang gewacht tot de situatie in Hongarije beter werd, maar van uitstel kwam uiteindelijk afstel." Omdat hij zijn middelbare school in Hongarije net af had, besloot Varga Frans te gaan studeren aan de Gemeente Universiteit, de latere UVA. "Voordat we vluchtten, had mijn vader - een echte francofiel - geregeld dat mijn broer en ik eens per week les kregen van een Franse dame. Ik kende dus al wat Frans. En omdat ik een hekel had aan de Duitse grammatica, lag het voor de hand dat ik Frans ging studeren." Vanaf het begin was Varga meer geïnteresseerd in de vorm van boeken, gedichten en romans, dan m de inhoud ervan. Terwijl hij ervan droomt om ooit een literatuurgeschiedenis te schrijven waarin geen enkele auteur wordt genoemd - "Alleen vormen en structuren van sonnetten en romans." - promoveert hij in Leiden op een verhandeling over versvorm in de Franse literatuur. In Hongarije bleef Varga's wetenschappelijke werk aanvankelijk onbekend. Het proefschrift en ook zijn latere boeken en artikelen werden niet verspreid. "Voor 1970 kreeg je in Hongarije op je donder als je mij citeerde. Dat veranderde onder het liberale bewind van Kadar. Al ver voor de omwenteling van 1989 kon ik daarom een zekere rol spelen m Hongarije. Er werd wel eens een gedicht van mij gepubliceerd en ik werd wel eens aangehaald. Maar het was allemaal niet officieel goedgekeurd." De ofSciële goedkeuring kwam in 1990. Varga werd benoemd tot buitenlands lid van de Hongaarse academie voor wetenschappen. "Ik ben toen for-

Eredoctor en ridder prof.dr S.A. Varga: 'Als een onderwerp in de mode is, is het niet leuk meer'

meel binnengehaald, ktm je zeggen." Inmiddels is de universiteit van Pécs nog een stapje verder gegaan. Het heeft Varga onderscheiden met een eredoctoraat voor zijn verdiensten in de literatuurwetenschappen.

Vluchteling "Pécs is een kleine maar moderne universiteit. Mede dankzij die beroemde meneer Soros, die zoveel heeft verdiend met speculeren op de valutamarkt, heeft die universiteit geid om studenten en docenten te laten reizen. Vandaar dat er goede contacten zijn met het westen. Men is er goed op de hoogte van wat er hier speelt. De Franse filosofie IS er nu bijvoorbeeld nogal populair." Vandaar dat Jacques Derrida, de beroemde, maar zeer moeilijk leesbare Franse filosoof, al eerder een eredoctoraat kreeg in Pécs. Dat de eveneens filosofisch ingestelde Varga dit jaar in Pécs een eredoctoraat kreeg is niet toevallig. "Filosofie is een internationaal vak. Ik schnjf over retorica en de problematiek van de literaire genres. Dat zijn filosofisch getinte onderwerpen, die erg geliefd zijn. Daarbij komt natuurlijk dat ik veel m het Hongaars schrijf en dat ik redelijk goed

word gelezen in Hongarije." In 1987 verzorgde Varga voor het eerst colleges aan de universiteit van Pécs. Drie jaar later bezocht hij de universiteit nogmaals, dit keer met een delegatie van de vu. "Er is toen een uitwisselingsverdrag gesloten. Sindsdien hebben verschillende faculteiten en diensten van de vu contact met Pécs." Ondanks zijn regelmatige bezoeken aan de universiteiten van Pécs en Boedapest, denkt Varga er niet aan om terug te keren naar zijn geboorteland. "Ik zou natuurlijk terug kunnen gaan, maar dat is voor niemand echt vanzelfsprekend. Voor mij niet en voor de Hongaren met. Ik heb hier het grootste deel van mijn leven doorgebracht, ik heb een Nederlands paspoort en als ik naar Hongarije terug zou gaan, zeggen ze 'Wat kom je doen. Al die tijd zat je ver weg en nu het wat beter gaat, wil je zeker weer hier zijn.'" "Ik ben geen vluchteling meer, maar ik kan niet meer terugkeren. Daarvoor ben ik te veel een buitenstaander geworden. De Hongaarse schnjversbond - als dichter ben ik daar ook lid van zal mij bijvoorbeeld ook niet snel naar een Nederlandse literaire manifestatie sturen om de Hongaarse schrijvers te

Voedsel als geneesmiddel Coen van Basten Voedsel kan soms dienen als medicijn. Dat zei prof.dr H.P. Sauerwein bij de aanvaarding van zijn bijzonder hoogleraarschap in de voeding van de mens. Klinische voeding (gedefinieerd als voeding voor acuut of chronisch zieke mensen binnen en buiten het ziekenhuis) is volgens Sauerwein iets anders dan voeding voor gezonde mensen. "De voedingsadviezen voor gezonde mensen richten zich op de minimale hoeveelheid die gegeven moet worden om de gewenste lichaamssamenstelling m tact te houden. Bij zieke mensen vindt destructie plaats. Zij verliezen eiwitten waardoor verlies van orgaan-

ftincties plaatsvindt. Zij hebben in hun voeding dus de maximale hoeveelheid nodig aan eiwdtten." Een gezond iemand heeft volgens Sauerwein 40 gram eiwitten per dag nodig. Een ziek iemand heeft de maximale hoeveelheid van 120 gram nodig. Voor gewichtheffers geldt bijvoorbeeld ook de laatstgenoemde norm. "Bij gezonde mensen blijven de spieren in tact met het minimum van 40 gram aan eiwitten. Bij zieken maak je met het maximum van 120 het verlies van spieren zo klein mogeHjk." "Als iemand longkanker heeft, verandert zijn stofwisseling. Het is niet de kanker die zijn lichaam om zeep helpt", legt Sauerwein uit. "Het zijn stoffen die door het gezonde lichaam gemaakt worden, die de schade veroorzaken. Zij

breken het lichaam af." "Met klmische voeding, die aan zieke patiënten wordt gegeven, beogen wij beter inzicht te krijgen in afwijkingen van koolhydraten, vetten en de eiwitstofwisseling in het lichaam. Met deze voeding manipuleren we de stofwisseling van het lichaam waardoor dit m goede conditie blijft, ook al is de persoon in kwestie ziek. En daarom moet klmische voeding niet gezien worden als voeding, maar als een geneesmiddel." Sauerwein, internist en endocrinoloog, IS een dag per week aangesteld bij de vakgroep chirurgie voor patiëntenzorg en research. De overige dagen werkt hij in het Academisch Medisch Centrum.

vertegenwoordigen. Daarvoor ben ik te veel Nederlander en te weinig Hongaar." Hij zweeft tussen twee werelden en heeft er vrede mee. "Ik heb hier het grootste deel van mijn leven doorgebracht. En ik blijf hier." Desondanks blijft Varga zijn gedichten in het Hongaars schnjven. "Op mijn veertiende begon ik met dichten. Dat deed ik m het Hongaars en dat ben ik blijven doen. Het zou mij niet lukken om in een andere taal te dichten. Hongaars is namelijk een heel aparte taal. Als je in het Nederlands zegt 'Ik ga vaak weg', heb je daar in het Hongaars één woord voor. De voorzetsels en toevoegsels zitten aan het werkwoord vast. Dat biedt de mogelijkheid om hele vreemde woordcombinaties te vormen. Ik maak daar graag gebruik van."

Miche! Claus - AVCAU

ruggrijpen op de Romeinen en Grieken, want in de latere literatuur werd retoriek alleen maar gezien als iets oppervlakkigs: holle retoriek. In 1970 schreef ik Rhétonque et Littérature, mijn meest geciteerde boek. In Parijs had men op datzelfde moment toevallig ook de retorica ontdekt. Roland Barthes maakte het onderwerp populair en toen was het plotseling overal retorica wat de klok sloeg. Als je dan terugkijkt, blijkt dat je ongemerkt hebt bijgedragen aan een modieuze stroming. Klaarblijkelijk hing het in de lucht."

IJver

Zijn goede neus 'voor wat er in de lucht hangt' en zijn niet afiatende ijver voor de Hongaarse cultuur heeft hem ook in Nederland een onderscheiding opgeleverd. "De week nadat ik terugkwam uit Pécs, werd ik ontboden op het AmsterSchilderkunst damse stadhuis. Ik ben toen ridder m de Nederlandse leeuw geworden. De Nadat een paar bundels noodgedwonfaculteit der letteren had mij voorgegen buiten Hongarije verschenen, dragen. Het IS grappig: in Hongarije wordt Varga's poëzie sinds 1991 weer ben ik onderscheiden voor dingen die in zijn geboorteland gelezen. Ook zijn ik in Nederland heb gedaan en in Nejongste wetenschappelijke werken over derland voor mijn werk voor de Hon'woord en beeld' zijn in Hongarije opgaarse gemeenschap." gemerkt. Varga gaat er waarschijnlijk De ridder-onderscheiding was voornavolgend jaar een collegereeks over geven voor promovendi in Pécs. "Het is melijk bedoeld als beloning voor zijn inspaimingen voor de Hongaarse geheel vreemd met dit soort onderwermeenschap in Nederland. "Ik zit in verpen. Je denkt jaren dat je de enige bent schillende verenigingen. Ik ben voorzitdie ermee bezig is en plotseling is het ter van de Federatie van Hongaarse dan mode. In 1982 zei ik voor het eerst tegen mensen in de faculteit dat het mij Verenigingen m Nederland. Dat is een was opgevallen dat het onderscheid tus- beetje een slapende club die alleen bij officiële gelegenheden tot leven komt sen literatuur en schilderkimst vroeger en die iets meer dan tien Hongaarse minder groot was. Schrijvers en schilverenigingen vertegenwoordigt. Daarders zaten vroeger erg op een lijn. Ik naast ben ik zeer actief in Mikes, een vroeg mij af waarom dat was veranvereniging van Hongaarse intellectuderd. Toen besloten we daarover eens elen in Nederland. Mikes organiseert een college te geven." Het college groeide uit tot een bijvak en ieder jaar een groot congres en was destijds een van de eerste verenigingen die later tot een volledige studie. "Onlangs Hongaren uimodigde. Ik weet nog dat hebben we het eerste lustrum van men in Nederland verbaasd was dat wij Woord Beeld aan de vu gevierd. Inmiddels zijn er over de hele wereld zvord de Hongaarse overheid zover kregen and imagestudies. Heel raar. Alsof het in om bepaalde mensen te laten uitreizen. Als je in 1968 een Hongaar op bezoek de lucht hing. Het is nu dermate in de kreeg, werd je al snel voor communist mode dat ik er zo langzamerhand geuitgemaakt." Achteraf bezien blijkt dat noeg van heb. Als er honderden menjuist het reizen van intellecmelen de sen mee bezig zijn, is het niet leuk kloof tussen Oost en West heeft gemeer." dicht. Varga weet waar hij over praat, want het is hem eerder overkomen. "In 1965 gaf ik een doctoraal college over retorica. Ik had toen de grootste moeite om er boeken over te vmden. Je moest te-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen