Ad Valvas 1993-1994 - pagina 541

AD VALVAS 16 JUNI 1994

PAGINA 5

'De behoefte om te sturen is veel kleiner geworden' Politieke kleur minister nauwelijks relevant voor hoger onderwijs Als de WD de nieuwe minister van onderwijs levert, krijgen dan alle studenten binnenkort een prestatiebeurs en komt er selectie 'aan de poort'? Nee, het zal voor het hoger onderwijs niet veel uitmaken welke partij de nieuwe minister (of staatssecretaris) levert. Hooguit op de langere termijn zal enig effect merkbaar zijn.

'Jan loopt zich warm'

Pieter Evelein

Elke minister van onderwijs laat zijn eigen erfenis na. Socialist Van Kemenade ('73-'77) de middenschool, liberaal Pais ('77-'8l3 enige WD-minister ooit op Onderwijs) de twee-fasenstructuur en christen-democraat Deetman ('82'89) de draconische saneringsoperaties in het hoger onderwijs, maar ook de HOAK-filosofie, de grotere bewegingsvrijheid voor universiteiten en hogescholen. En Ritzen, ook socialist, de tempobeurs en andere 'prikkels'. Restanten die tekenend zijn voor de onderwij sideologie van de drie grote fracties in de Tweede Kamer? "Sociaal-democratische ministers willen het onderwijs veranderen. Confessionele ministers zijn veel meer ingesteld op behoud", schetst dr H. Knippenberg de grote lijn in het onderwijsbeleid van de afgelopen 75 jaar. Knippenberg schreef vorig jaar met drs W. van der Ham Een bron van aanhoudende zorg, een boek over de historie van het ministerie van onderwijs. De ministeriële dadendrang was echter vaak omgekeerd evenredig aan de bereikte doelen. Van Kemenade predikte in zijn Contourennota de revolutie. Onderwijs moest de maatschappelijke ongelijkheid ongedaan maken. Het stuk bood een visie voor de 'komende 20 a 25 jaar', wat resulteerde in een onwaarschijnlijke hoeveelheid nota's. Tot wet-

Roel in 't Veld: 'Niemand wil naar het ministerie van Onderwijs. Daar valt niet mee te scoren' Peter Wolters - AVC/VU

ten leidden die echter nauwelijks. Die kwamen vooral van Deetman. De wet op het hbo, op het wetenschappelijk onderwijs en de studiefinanciering waren enkele mijlpalen. De extreme ambities van Van Kemenade waren zeker debet aan het gebrek aan tastbare resultaten. Zijn opvolger Pais legde de Contourennota in de ijskast omdat er te veel rood bloed vanaf droop. Belangrijker was volgens de Leidse politicoloog prof. dr R.B. Andeweg dat het maken van onderwijsbeleid een kwestie is van een extreem lange adem. Voordat een plan in een wet resulteert is meer dan tien jaar verstreken. "In Nederland is sprake van de unieke situatie dat een nieuwe minister de wetsvoorstellen van zijn voorganger meeneemt. Bills don't die. In het geval van onderwijs is er nog een extra vertragende factor. Op geen enkel ander terrein is de invloed van advies-

"Niemand wil naar Onderwijs", zegt oud-staatssecretaris R. In 't Veld beslist. "Daar valt niet mee te scoren." Tegelijkertijd merkt iemand in de wandelgangen van de Tweede Kamer op "dat Jan zich warmloopt". Bedoeld wordt WD-er Jan Franssen. Nog voordat de departementen zijn verdeeld en paars officieel een feit is, wordt driftig gespeculeerd over nieuwe bewindspersonen en staatssecretarissen. Voor wat het waard is. Onderwijs is een ongewilde portefeuille. Het is één van de spending departments. De laatste jaren betekende dat dat er veel moest worden bezuinigd. Doorgaans moet Onderwijs bij bezuinigingsoperaties een derde deel bijdragen. Dat is erg veel. Maar Onderwijs moet wel worden gedaan. Eén persoon maakt volgens ingewijden een opvallend gretige indruk: Jan Franssen, de onderwijsspecialist van de WD die minister Ritzen herhaaldelijk "zwalkend" en "visieloos" beleid heeft verweten. Maar kan hij het wél?

organen zo groot. Wetsvoorstellen worden in die circuits helemaal uitgekauwd. Andeweg verwijst naar een OESO-rapport, waarin wordt geklaagd over het gebrek aan flexibiliteit in het Nederlandse onderwijsbeleid.

Taboe De ene minister zaait, de andere oogst. Een kwart eeuw nadat Van Kemenade het plan voor de middenschool lanceerde, ging de Kamer akkoord met de invoering van de basisvorming. Onder minister Pais ( W D ) werd in 1982 de twee-fasenstructuur ingevoerd. Veertien jaar eerder had regeringscommissaris Posthumus voor minister Veringa (KVP) daar reeds de basis voor gelegd. De mogelijkheden om direct in te grijpen zijn marginaal. Andeweg: "De nieuwe minister kan in een circulaire de KNAW opdragen om veel minder onderzoekscholen te erkennen." Ingrijpende

Daar bestaan twijfels over. Een andere veelgehoorde naam is die van VNO-voorzitter Rinnooy Kan (D66), oud-rector

van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij heeft een investering van een miljard gulden in het onderwijs bepleit. Eerder deed hij stof opwaaien met de stelling dat het aantal studierichtingen moet worden teruggebracht van 300 naar 100. Rinnooy Kan zou echter een voorkeur hebben voor Economische Zaken. Nog een D66-kandidaat: Aad Nuis. Gepokt en gemazeld in het Haagse, maar als minister waarschijnlijk liever met cultuur in z'n portefeuille, wvc dus? Ritzen wil graag verder op Onderwijs, maar dat wil de PvdA niet. Cohen mag misschien wel blijven, maar wil terug naar zijn Limburgse universiteit. Ergens roept iemand ook nog de naam van Anne Lize van der Stoel, nieuw kamerlid voor de W D . Warm voorstander van de prestatiebeurs. (HOP)

veranderingen kan een nieuwe minister hoogstens proberen in gang te zetten, denkt prof dr ing. J.W. van Deth, politicoloog aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. Al of niet aangemoedigd door zijn ambtenaren. WD-er Franssen zou als minister een onderzoek kunnen laten uitvoeren naar selectie aan de poort, de mogelijkheden om schoheren na hun eindexamen een extra geschiktheidstest te laten afleggen voordat zij aan studie x of y mogen beginnen. Van Deth: "Vervolgens moet hij maar afwachten wat er van terechtkomt." Dat kan enorm meevallen. Op selectie rust een taboe, maar in het algemeen is hoger onderwijs nauwelijks of geen politiek item, constateren politicologen en onderwijskundigen eensgezind. Daar is volgens Andeweg immers geen sprake van de belangentegenstelling tussen openbaar en bijzonder onderwijs, "de

eeuwige splijtzwam in het onderwijsdebat". Zeker niet sinds in 1977 de financiering van openbare en bijzondere instellingen geheel is rechtgetrokken. Wat de nieuwe minister voor het hoger onderwijs in petto heeft, kan volgens oud-staatssecretaris prof. dr R.J. In ' t Veld "zeker niet" worden herleid tot het ideologisch gedachtengoed van zijn partij. Want niet één partij heeft een herkenbare ideologie. De verschillende voorkeuren "lopen daar door alle partijen heen", aldus In 't Veld. Een goed voorbeeld is de studiefinanciering. Binnen het CDA is een stroming die de beurzen voor uit- en thuiswonenden gelijk willen trekken. Andere christen-democraten zijn daar tegen.

Vrijheid Persoonlijke voorkeuren zijn volgens In 't Veld doorslaggevend. "Uiteraard moet de nieuwe minister het regeerakkoord uitvoeren. De vraag is hoe gedetailleerd dat wordt. De ruimte die overblijft vult de minister zelf in." Maar al wordt het regeerakkoord niet dichtgetimmerd, dan nog verwacht In 't Veld niet dat er een nieuwe Van Kemenade opstaat. "Beleid betekent tegenwoordig: selectie. Wat wil je wel regelen, wat niet? Het is mode om zo min mogelijk beleid te maken." De universiteiten en hogescholen hebben steeds meer vrijheid gekregen om hun eigen gang te gaan. Óok van de PvdA. De drang om te sturen heeft bij de PvdA steeds meer plaatsgemaakt om, zoals minister Ritzen in 1989 bij zijn aantreden zei, "de zaak financieel op orde te krijgen". Dat laatste klopt, meent de voorzitter van de Rijksuniversiteit Groningen, prof. dr E. Bleumink. Toch verwacht hij van een WD-minister een andere benadering dan van een bewindsman van PvdA-huize. "De WD geeft een ruimere invulling aan begrippen als vrijheid en eigen verantwoordelijkheid." Ingrijpende gevolgen zal dat niet hebben, denkt Bleumink, "want in grote lijnen ligt de structuur van het hoger onderwijs voor de komende jaren vast." (HOP)

'Je hebt met iedereen te maken' Ook het personeel dat dagelijks achter de schermen werkt, is essentieel voor de VU. Wie zijn deze mensen en wat doen zè eigenlijk? De emancipatie-medewerkster. Coen van Basten

Alles wat met vrouwen en de vu te maken heeft, daar houdt Monic Hodes (30) zich mee bezig. Ze is secretaris van de emancipatie-commissie. En medewerkster positieve actie. "Het is een heel afwisselende job", vindt de voorvechtster van de vu-vrouwen. "Je hebt met iedereen te maken, studenten, docenten en mensen op de werkvloer." In haar kamer op de eerste verdieping hangen een aantal posters. "Echte mannen laten hun vuile was niet door anderen doen. Emancipatie begint bij je thuis", is een van de leuzen op de affiches. Hodes is druk bezig. Telefoontjes beantwoorden. Mensen die even komen binnenwippen, helpen met hun vragen. "Ik heb hier op de universiteit 'Vrouw en beleid' gestudeerd", vertelt ze. "Ik behoorde tot de eerste lichting van die richting, die overigens nu 'Beleid, cultuur en seksevraagstukken'heet." Al tijdens haar studie, in 1991, bezette Hodes de post van secretaris van de emancipatiecommissie. Nu is het een baan voor vier dagen. De resterende dag is ze medewerkster positieve actie. "De commissie geeft gevraagd en ongevraagd advies aan het college van bestuur en aan de universiteitsraad over zaken die vrouwen betreffen", legt ze

uit. "Dat kan gaan over kinderopvang en buitenschoolse opvang. Wij hebben het college bijvoorbeeld geadviseerd een informatiepunt te installeren bij kinderdagverblijf 't Olifantje. Ouders kunnen daar in de toekomst terecht met vragen over opvang." Het gesprek wordt onderbroken door een telefoontje. Daar komen er heel wat van binnen op een dag. "Mensen hebben vragen over ouderschapsverlof. Of er bellen vrouwen die willen weten of er voor hen mogelijkheden zijn om een managementopleiding te volgen. Ik word regelmatig door faculteiten en diensten benaderd om een positief actieplan te maken. Dus maatregelen bedenken om te zorgen dat vrouwen binnen een dienst een evenredige vertegenwoordiging vormen van het gehele personeelsbestand. Moeilijke zin hè?", glimlacht Hodes. "Ja, je legt dat niet zo makkelijk even uit." Het beleid van het college van bestuur is gericht op een toename van het aantal vrouwen aan de vu. "Momenteel werken hier ongeveer 1450 vrouwen tegenover 2500 mannen. Ik breng in samenwerking met de faculteiten de positie van de daar werkende vrouwen in kaart. Welke functie hebben ze? Wat is hun leeftijd? Werken ze vol- of deeltijd? Dan bekijken we waar de knelpunten zitten. Als er veel vrouwen in een lage

Emancipatiemedewerkster Monic Hodes: 'Aan iedere baan kleeft wel een nadeel' Nico Boink - AVC/VU

schaal zitten, proberen we ze naar een hogere te krijgen door middel van een doorstroombeleid of door specifiek vrouwen aan te trekken op hoge functies." Het doel van de commissie is de realisatie van een evenredig aantal vrouwen in alle functies. Hodes: "Als op de arbeidsmarkt tien procent vrouwen is afgestudeerd op, laten we zeggen, natuurkunde, dan moeten er bij de faculteit natuurkunde ook tien procent vrouwen werken. Als dat het geval is, dan kan de commissie zichzelf opheffen." Over haar werk: "Je bent met van alles bezig. Van het voorbereiden van vergaderingen tot advies geven en lobbyen. Je komt met iedereen op de vu in aanraking. Dat maakt de baan boeiend. Een nadeel is dat je niet direct resultaten boekt. Dat gaat heel langzaam. En discussies herhalen zich. Maar ja, aan iedere baan kleeft wel een nadeel." Onlangs werd Hodes met voorkeurstemmen gekozen in de universiteitsraad. "Ik stond op een onverkiesbare plaats want ik wilde niet in de raad. Ik heb het veel te druk. In september start ik met een cursus management. Maar wellicht stap ik het jaar daarop wel in de raad." In haar vrije tijd komt Hodes op voor de belangen van de bewoners van de

Amsterdamse buurt De Pijp. "Ik ben voorzitter van het wijkcentrum van De Pijp. Als er wordt gerenoveerd, dan zorgen wij voor goede regelingen met de bewoners." Altijd bezig, altijd druk. Heeft Hodes nog wel tijd voor andere dingen? "Onlangs deed ik mee aan een voetbaltoernooi van de vu. Lekker sporten, denk je dan. Kreeg ik een trap en brak mijn

been. Drie maanden zat ik in het gips. Ik heb er nu nog last van. Maar goed. Nee, ik vind het heerlijk om een filmpje te pakken of naar het café te gaan. Even ontspaimen. Dat is goed voor een mens."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen