Ad Valvas 1993-1994 - pagina 477

AD VALVAS 9 MEi 1994

PAGINA 1 1

Universiteiten vrezen nieuwe klappen Lobbyronde stemt Ucht optimistisch VSNUvoorzitter Van Lieshout: 'Als het kabinet bezuinigt, laat het dan klare wijn schenken' Bram de Hollander

za.«y^^S^ffi/

Frank Steenkamp

Met spanning hebben de universiteitsbestuurders de verkiezingen gevolgd. En de onzekerheid houdt nog even aan. Want over het hoger onderwijs blonken de verkiezingsprogramma's niet uit in duidelijkheid - dus zal er veel afhangen van de deals bij de vorming van het nieuwe kabinet. De voortekenen zijn niet gunstig. Alle partijen spreken van omvangrijke overheidsbezuinigingen. En de lobby's voor AOW, cellenbouw en bestrijding van werkloosheid zijn al gauw krachtiger dan die van universiteiten of hogescholen. "Een onberekenbare situatie", vindt vsNU-voorzitter ir. W. van Lieshout. Sterk vernieuwde kamerfracties en een gewijzigde coalitie kunnen voor verrassingen zorgen. "Maar misschien is dat wel goed in een land waar zelfs de politiek verambtelijkt is." Dat laatste geldt zeker voor het onderwijsbeleid. Want al onderging het hoger onderwijs onder Ritzen geen zware stormen, qua betuttelende en verlammende regelgeving deed hij niet onder voor zijn voorgangers. En daar kan een echt nieuw kabinet een eind aan maken, hoopt Van Lieshout.

Onder de indruk De afgelopen maanden trok hij, net als zijn collega's van de HBO-Raad, langs kamerfracties en departementen om te lobbyen voor de universiteiten. Hoewel harde toezeggingen ontbreken, is hij toch licht optimistisch. De grote partijen werden gebrieft over de vele, vaak sluipende, bezuinigingen die de universiteiten in vijftien jaar hebben ondergaan. Het budget per student is praktisch gehalveerd, gebouwen raken verwaarloosd en men gaat gebukt onder een groeiende last aan wachtgelden voor ontslagen personeel. "De fractievoorzitters waren toch wat onder de indruk van de grafieken die we konden tonen", aldus Van Lieshout. Hij liet bijvoorbeeld zien dat de overheidsuitgaven voor onderzoek al enige jaren gestaag dalen - en dat Nederland internationaal snel achterop raakt. Bij specialisten is dat bekend, maar een fractievoorzitter staat bij zulke zaken zelden stil. "Mijn boodschap is geweest: je mag kiezen voor zo'n stap terug, maar dan moet je niet ook nog topkwaliteit blijven vragen - of zeggen dat je prioriteit geeft aan innovatie." En die boodschap

is volgens hem overgekomen. De lobby ging ook langs Zoetermeer, waar de staatssecretaris wilde praten over aanzetten tot een nieuw 'hoofdlijnenakkoord' met de universiteiten. De VSNU zag er eerst weinig in: Cohen moest niet proberen over zijn graf heen te regeren. Toch werd men het eens over een 'stand van zaken'. "Een nuttig stuk", vindt Van Lieshout, "dat aangeeft op welke koers we zitten." Er staat bijvoorbeeld expliciet in dat het investeringsniveau bij de universiteiten zorgwekkend is - en dat bij daling van het aantal studenten het budget niet omlaag moet. Niet echt nieuw, maar toch nuttig om nog eens op een rij te zetten. Op maandag 25 april zouden Cohen, de VSNU en de HBO-Raad de wereld kond doen van hun 'stand van zaken'. Maar kort tevoren besloot de staatssecretaris tot uitstel. Waarschijnlijk vreesde hij het verwijt van PvdA-verkiezingspropaganda en komt het stuk binnenkort alsnog naar buiten. Het kan dan nog van nut zijn bij de kabinetsformatie - al is het voor niemand bindend. Ook niet voor de vsNU. "Want wij willen de vrijheid hebben om na de verkiezingen op de nieuwe omstandigheden in te spelen", zegt Van Lieshout met nadruk. Die 'nieuwe omstandigheden' konden wel eens heftig worden. Want de overheid moet fors bezuinigen. Van Lieshout is het daar hartgrondig mee eens: "We kunnen komende generaties niet blijven opschepen met een oplopende staatsschuld. Dus moeten de collectieve uitgaven omlaag." En hij beseft wel dat het dan moeilijk is om het hoger onderwijs te sparen.

Regels overboord In elk geval zal de studiefinanciering weer soberder worden. Tegen dat idee verzet Van Lieshout zich niet. Maar wel moet het afgelopen zijn met de regelzucht: "Acht jaar lang zijn bewindslieden steeds weer met ad hoe-ingrepen gekomen om de uitgaven te remmen." Het gevolg is een wangedrocht van steeds veranderende regeltjes die het gedrag van studenten moeten sturen maar waarvan het effect steeds weer anders uitpakt dan verwacht. "Voor zulke instabiele wetgeving kan je toch geen goed woord over hebben?" Bij nieuwe bezuinigingen moet het anders: "Laat de overheid eens vooruitkijken: hoe gaat de studiefinanciering er in het jaar 2000 uitzien? Om het betaal-

baar te houden, zullen studenten dan meer moeten lenen. Kijk hoe de totale balans er dan uitziet, met welk bedrag het hoger onderwijs dan moet werken en gebruik de komende jaren om geleidelijk om te schakelen." Als het kabinet het zo aanpakt, heeft dat volgens Van Lieshout grote voordelen. Veel wetgeving kan dan overboord: weg met temponorm, stapelverbod of bijverdiengrenzen. "Studenten gaan zelf verantwoordehjkheid dragen - ze voelen de vertraging in hun portemonnee. Daardoor krijgen universiteiten ook echt kritischer consumenten - die kien zijn op onderwijskwaliteit en de waarde van een diploma." Er is zeker kans dat ook het onderwijs zelf weer moeten bezuinigen. Daartegen zal Van Lieshout zich hevig verzetten. "Want het kan toch niet zo blijven dat je, na zestien jaar bezuinigen, als bewindslieden elk jaar kan roepen: - er kan best nog 6 procent van het geld af - kwaliteit staat voorop - de begeleiding moet intensiever - en de werkloosheid moet omlaaggebracht?" Zulke tegenstrijdige uitspraken zouden gestraft moeten worden. Maar volgens Van Lieshout deed de hele onderwijscommissie van de Tweede Kamer er de afgelopen jaren aan mee. Hij hoopt dat dat nu anders wordt. "Als men bezui-

Leden lezerspanel Ad Valvas Met ingang van de volgende j a a r g a n g wil de r e dactie van Ad Valvas de b a n d m e t h a a r lezers versterken door het instellen van een lezerspanel, dat vijftien leden m o e t gaan tellen. Dit panel zal ongeveer drie keer p e r jaar bijeenkomen o m de n u m m e r s van Ad Valvas te bespreken en van o p en a a n m e r k i n g e n te voorzien. Zowel personeelsleden als studenten van de Vrije Universiteit k u n nen zitting n e m e n in dit orgaan. Het lezerspanel dient alleen als klankbord en heeft geen b e s t u u r lijke bevoegdheden.

De benoeming van de leden geschiedt door de hoofdredacteur. Gegadigden kunnen een brief m e t c u r r i c u l u m vitae sturen of contact o p n e m e n m e t F r a n k van Kolfschooten, hoofdredacteur a.i. van Ad Valvas, k a m e r 15B15, De Boelelaan 1107, 1081 HV A m s t e r d a m , telefoon 548-6930.

nigt, laat men dan klare wijn schenken. Geef als overheid aan welk bedrag je biedt voor welke taken. Maar laat de universiteiten vrij om op grond daarvan hun opleidingscapaciteit aan te passen, studenten te selecteren - of extra collegegeld te vragen." In plaats van betutteling moet de overheid volgens Van Lieshout universiteiten en studenten straks hun eigen verantwoordelijkheid laten dragen. "Ik durf die harde aanpak nu te verdedigen, omdat zowel instellingen als studenten bij het verhullende beleid van de laatste acht jaar in feite veel harder zijn aangepakt." Het budget daalde en de eisen werden opgeschroefd - zonder dat men reële keuzes had. "Ik vind het niet erg als studenten moeten lenen en bijverdienen, maar laat ze dan zelf verantwoordelijk zijn voor hun studietempo."

Krachtig bestuur Maar als er straks op het geld voor onderwijs en onderzoek gesneden wordt, zijn er toch pijnlijke keuzes nodig. Zijn de universiteiten daar wel toe in staat? Wie ziet hoe de nog beperkte bezuinigingsproblemen van 1994 worden aangepakt, gaat daaraan twijfelen. De ene faculteit hanteert de kaasschaaf, de ander schrapt toevallig vacante leerstoelen en een derde verdeelt de armoe louter op grond van onderwijstaken zodat juist de zwaartepunten in het onderzoek het hardst moeten bloeden. Kunnen de universiteiten de zelfstandigheid aan? Van Lieshout meent van wel, maar dan moeten er eerst een paar problemen opgelost. "Ten eerste moeten de uni- . versiteiten een krachtiger bestuursvorm krijgen." De huidige wet, die universiteitsbesturen afhankelijk maakt van vertegenwoordigers van deelbelangen en hen tegelijk vrijwel verbiedt om zich met het beleid van lagere niveaus in te laten, is volgens hem volstrekt achterhaald. Die heilige koe moet maar eens omver, vindt hij. Verder is de wachtgeldregeling voor elke faculteit een enorme belemmering om te kunnen beslissen over aanpassing van taken. "Op dit moment gaat elke poging om te bezuinigen gepaard met enorme kapitaalvernietiging: zeventig

procent van de salarissen moet worden doorbetaald, zonder dat er nog werk tegenover staat." De universiteiten zullen dit voor een groot deel zelf moeten oplossen door herplaatsing (intern en extem) van personeel, maar zelfs dan kan het bij grote bezuinigingen een onoverkomelijke belemmering worden. Maar los van deze twee problemen zijn de universiteiten volgens Van Lieshout klaar voor meer verantwoordelijkheid. "De onderlinge discipline groeit", stelt hij. Hij erkent dat het recente gevecht om een dure extra vestiging voor tandheelkunde een andere indruk wekt, maar vindt dat er ook hoopgevender voorbeelden zijn: de lerarenopleidingen zijn in een landelijk convenant gebundeld, er zijn onderzoekbeoordelingen opgezet en er is nu een landelijke gedragscode voor nevenwerkzaamheden. Ook worden de eerste stappen gezet om het onderwijs zoveel mogelijk veilig te stellen in tijden van *zwaar weer'. Van Lieshout noemt de voorbereiding van een experiment bij rechten, economie en scheikunde, waarbij enkele faculteiten samen stukken basiscurriculum opzetten: "Zo* kan je samen investeringen doen in onderwijskwaliteit die anders niet op te brengen zijn." De beslissing dat een studierichting moet sluiten, kan zo voorkomen worden. Maar als het nodig is, zal men er volgens Van Lieshout niet voor weglopen om, lokaal of in vsNU-verband, tot zulke opheffingen te besluiten. (HOP)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen