Ad Valvas 1993-1994 - pagina 73

AD VALVAS 23 SEPTEMBER 1993

PAGINA S

De vrouw als winkeldochter

Proefschrift over vrouw en arbeidsmarkt Je moet vrouwen niet neerzetten als willoze slachtoffers van mannelijke onderdrukkers, meent sociologe Margo Brouns. En domme blondjes zijn ze ook niet. "Vrouwen zijn bewuste, actief handelende mensen, die zelf vorm geven aan de werkelijkheid." Brouns promoveert deze week aan de vu op een proefschrift met de intrigerende titel De homo economicus als winkeldochter. Dirk de Hoog

Vrouwen hebben een lager opleidingsniveau en minder werkervaring, zo probeerden wetenschappers in de jaren zeventig de achterstand van vrouwen op de arbeidsmarkt te verklaren. Die achterstand in opleiding en ervaring is inmiddels behoorlijk ingelopen. Toch verdienen vrouwen nog steeds gemiddeld een kwart minder dan mannen. "Gangbare theorieën over de arbeidsmarkt slagen er echter niet in dat verschil te verklaren. Er moeten dus ook andere factoren zijn", is de stellige overtuiging van drs M.l.M. Brouns, die donderdag 23 januari promoveert aan de faculteit der sociaal-culturele wetenschappen. Het inkomensverschil tussen mannen en vrouwen is berekend door het totale inkomen van vrouwen uit betaalde ar-

beid te delen door het aantal gewerkte uren. Zo is ook het uurloon van mannen berekend. Factoren als deeltijdwerk en de lagere arbeidsparticipatie van vrouwen verklaren het verschil dus niet. Onderzoek naar betaalde arbeid van vrouwen heeft zich in de loop der jaren telkens op andere facetten gencht. Vóór het ontstaan van de tweede feministische golf aan het eind jaren zestig hadden onderzoekers weinig aandacht voor werkende vrouwen en hun achterstelling op de arbeidsmarkt. Het probleem was toen 'de afwezige moeder en de gevolgen voor het gezin'. Nu is volgens Brouns het beeld van de homo economicus dominant binnen onderzoek naar betaalde arbeid. "Die opvatting gaat ervan uit dat mensen rationele keuzes maken in het leven na het afwegen van kosten en baten. Volgens

mij klopt dat mensbeeld niet. Wie kiest er nu bijvoorbeeld voor kinderen op grond van een rationele afweging van de kosten en de opbrengsten." Brouns' proefschrift draagt de mysterieuze titel De homo economicus als winkeldochter Wat betekent dat? "Ach ja, het is een wat literaire woordspeling. Een winkeldochter is een woord voor een produkt dat in de winkel blijft liggen omdat er geen vraag naar is. Ik bedoel ermee dat het beeld van de louter rationeel handelende mens niet klopt en weg moet uit de sociale theorie. Het staat het ontwikkelen van nieuwe onderzoeksvragen in de weg."

staan", zegt Brouns. In haar proefschrift pleit Brouns voor een herwaardering van het begrip macht bij onderzoek naar de positie van vrouwen op de arbeidsmarkt. "Het klinkt als een open deur, maar er zijn nog steeds allerlei materiële beperkingen voor vrouwen om volwaardig te kunnen werken. En er bestaat ook nog gewoon discnmmatie. Er zijn beroepsgroepen waar vrouwen niet binnenkomen. Dat heeft met macht te maken. Gangbare theorieën hebben daar nauwelijks aandacht voor. Daar gaat het om optimale marktverhoudingen en winstmaximalisatie." Ze vindt dat het klassieke machtsbegrip uitgebreid moet worden met inzichten Macht uit vrouwenstudies, hoewel ze ook kriSamen met de sociologe Alie Schokker tiek heeft op ontwikkelingen binnen de publiceerde Brouns m 1990 al het rapport Arbeidsvraagstukken en sekse. Daar- feministische wetenschap. "In de jaren zeventig maakte het marxisme furore. in staat onderzoek beschreven naar de Die theorie verbond arbeid direct met positie van vrouwen op de arbeidsmacht. Met het overboord gooien van markt. Het proefschrift van Brouns is het marxisme lijkt ook de aandacht een theoretisch vervolg op dat rapport. voor matenële machtsverschillen verd"Ik vind onderzoek naar theoneèn bewenen. Bij vrouwenstudies is erg veel langrijk, omdat ze opvattingen weeraandacht gekomen voor subtielere spiegelen die ook in de dagelijkse wermachtsvormen, zoals het ontstaan van kehjkheid voorkomen. Als je als femibeelden over vrouwen en mannen. Dat niste niet tevreden bent met bestaande IS een verrijking, maar klassieke maatschappelijke verhoudingen, moet machtsongelijkheid bestaat echt nog." je ook kijken hoe bepaalde ideeën over die verhoudingen tot stand komen. Hoe Volgens het traditionele machtsbegrip kun je mensen dwingen iets te doen of binnen de wetenschap bijvoorbeeld te laten. Binnen arbeidsverhoudingen beelden over vrouwen en mannen ont-

Margo Brouns: 'Discriminatie van vrouwen bestaat gewoon nog' Peter Wolters, AVC/VU

heeft dit machtsbeeld zeker bestaansrecht, meent Brouns: "Er is immers een baas die zegt wat je moet doen en die de regels vaststelt." Bij het machtsbeeld dat vrouwenstudies bestudeert gaat het erom dat mensen zelf volgens bepaalde opvattingen leven, maar ook dat die opvattingen worden geproduceerd door de samenleving. Brouns: "Vrouwelijkheid als zodanig is bijvoorbeeld een nietszeggend begrip. Het is daarom ook met geschikt als categorie bij het bestuderen van discriminatie. Het begrip moet nader worden ingevuld. Bijvoorbeeld door het te verbinden met een opvatting over moederschap, of de wens een carrièrevrouw te zijn. De wijze waarop mensen hun eigen werkelijkheid waarnemen en hoe ze over zichzelf denken heeft ook met macht te maken."

Werkvloer Brouns vindt dat onderzoek naar het arbeidsproces met behulp van dit machtsbeeld moet plaatsvinden. "Achterstelling van vrouwen bij betaalde arbeid moet niet alleen worden verklaard door processen buiten de werkvloer. Bijvoorbeeld dat vrouwen meer tijd aan zorgtaken besteden. Je moet juist op zoek naar die subtiele machtsprocessen binnen het werk. Wat voor werkcultuur heerst er? Als je geen zestig uur werkt, heb je geen ambities en dat soort opvattingen. Maar natuurlijk ook hoe mannen en vrouwen het beeld over zichzelf definiëren in relatie tot betaald werk." Daarbij gaat het erom vrouwen enerzijds niet neer te zetten als een willoos slachtoffer van onderdrukking door mannen, maar anderzijds vrouwen ook weer niet voor te stellen als incompetente domme blondjes die liever voor de kinderen zorgen dan betaald werk verrichten. Brouns: "Vrouwen zijn bewuste, actief handelende mensen, die zelf vorm geven aan de werkelijkheid en binnen bepaalde voorwaarden zelf een beeld over vrouwelijkheid creëren. Op grond van die beelden geven vrouwen, en ook mannen, zelf een invulling aan ^ het leven." Wat voor mensbeeld in de plaats moet komen van de homo economicus weet Brouns met precies. "Iets als homo van alles. Mensen doen een heleboel dingen tegelijk, vanuit verschillende motieven. Het ene moment zijn ze moeder, dan weer werkneemster, of een verliefde vrouw. BIJ al die rollen en beelden spelen niet alleen sekseverschillen mee, maar ook klasseverschillen en etniciteit. Mij gaat het erom dat de vraag naar de kwaliteit van het leven weer wordt gesteld. De homo economicus doet dat niet. Die streeft alleen maar winstmaximalisatie na."

Brouns. Margo De homo economicus als winkeldochter Theorieën over arbeid macht en sekse Uitgeverij Sua Amsterdam 1993 ISBN 90 6222 255-2 Prijs ƒ 45,00

Kopieerbaarheid van Tronk' is zegen Elke studierichting kent handboeken die jaar na jaar op de boekenlijst staan. Waarom gebruiken de docenten ze, wat staat erin en wat vinden de studenten van deze verplichte kost?

Het HAND boek Deze week het handboek Medische genetica voor studenten geneeskunde.

Peter Boerman

Het boek Medische genetica oogt als een echt handboek. Veel tekst, veel plaatjes en een uiterst overzichtelijke opbouw. Je zou bijna verwachten dat eerstejaars geneeskundestudenten op de boekhan­ del afstormen om de laatste exempla­ ren te kunnen bemachtigen. Het boek gaat m de wandelgangen onder de naam 'Pronk' door het leven. Dit komt omdat dr ir J.C. Pronk het rijtje auteurs aanvoert dat op de kaft te vinden is. Na hem volgen nog de namen van dr J.P.M. Geraedts, dr G.J.P.A. Anders, dr A.W. Eriksson en dr M.F. Niermeijer. Binnen in het boek staan nog eens 30 medewerkers ge­ noemd, alsof de kwaliteit van het boek uit de kwantiteit van de medewerkers moet blijken. Bij het doornemen van de studiegids van geneeskunde doorneemt blijkt dat

het boek bij meer dan één vak op de lijst staat. Zo krijgen niet alleen de eer­ stejaars met het boek te maken tijdens vakken als 'Zieke en gezonde mensen' en 'Van molecuul tot cel', maar zien ook tweedejaars het boek weer op de li­ teratuurlijst terugkeren wanneer ze bij­ voorbeeld het vak 'Bloed, oncologie en genexpresie' van prof.dr C.J.L.M. Me­ ijer gaan volgen. In de vu­boekhandel liggen twee ver­ sies van het boek, een grijze en een witte. Opvallend is dat de grijze tot voor kort maar liefst zeventien en een halve gulden duurder was dan de witte, waar je ook nog altijd 75 gulden voor moet betalen. De inhoud van de twee boeken is echter precies hetzelfde. Zelfs het formaat is even groot, alleen de kaft had een ander tintje. Waarom is de ene dan toch zoveel duurder dan de andere? "Ja, dat is me ook al wel eens opgevallen", zegt een

medewerker van de boekhandel non­ chalant. Een collega van hem reageert daarentegen furieus en belt gelijk de uitgever op. Hoe of hij denkt dat ze die dure boeken ooit nog kwijt moeten raken? De woordenwisseling die daarop volgt resulteert er een dag later al in dat de prijs van de boeken gelijk is getrok­ ken: 75 gulden. Dan kun je nog kiezen welke kleur je wilt ook.

Run Niet dat de run op het boek dit jaar waarschijnlijk zo overweldigend zal zijn. "Het IS in onze richting niet echt een goed boek", zegt een meisje bij de MFVU, de studentenvereniging van de medische faculteit. "Als je een goed handboek wilt, zijn er genoeg andere: Guyton, Juncquiera en Hoedemaker en zo, sommige zelfs van dezelfde uitge­ ver. Bij het college waar ze het boek ge­ bruiken kwam ik trouwens ook al nooit.

Ik heb daar een beetje op mijn biologie­ kennis van het vwo geteerd. Het boek is bovendien ideaal om te kopieren. Je hebt ook steeds maar een stuk of tien pagina's nodig, dus het is niet echt de moeite waard om het te kopen." Een collega­student is het roerend met haar oordeel eens. "Er staan leuke plaatjes in het boek en het staat aardig in je boekenkast, maar daar is geloof ik het beste wel zo'n beetje mee gezegd. Ik ben denk ik bijna de enige die het boek thuis heeft staan. Je moet er ook rekening mee houden dat boeken in dit vakgebied snel veranderen. Bovendien: je kan toch met alle boeken gaan kopen?"

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen