Ad Valvas 1993-1994 - pagina 208

AD VALVAS 2 DECEMBER 199;

PAGINA 12

Studeren in een krankzinnig land 'Studenten voor Sarajevo' bezoeken Bosnië

u

Waar je ook bent in Sarajevo, overal kun je de heuvels zien. De heuvels zijn bedek t met goudgele bossen en omringen de hele stad. Voor de bewoners van Sarajevo vormen die heuvels de muren van hun gevangenis. Daar zitten de Serviërs, die de stad belegeren. Daar verschuilen zich de snipers, de scherpschutters die het gemunt hebben op alles wat beweegt. Een verslag van het studentenleven in Sarajevo.

Illya Bilderbeek Het is donker als ik met studente Sane­ la Hasagic door de straten van Sarajevo naar haar huis loop. D e route naar haar flat is afgebakend met betonnen platen en ijzeren schuttingen. Zo worden voet­ gangers onttrokken aan het oog van de snipers, de scherpschutters die vooral m dit gebied actief zijn. Alleen kruispun­ ten zijn met afgeschermd en die moeten we dan ook snel oversteken. Sanela's flat ligt achter het Holiday Inn Hotel, vlak bij de eerste frontlijn die de bin­ nenstad van het door Serviërs bezette gebied scheidt. Normaal loopt Sanela met zoveel door de stad en zeker niet in het donker. Maar de laatste tijd heeft ze vaak vergaderingen gehad met andere studenten van de Universiteit van Sara­ jevo. Samen bereidden zij de komst voor van een twintigtal studenten en twee docenten uit andere Europese lan­ den. Het doel van het bezoek van deze groep 'Studenten voor Sarajevo' is dat stu­ denten uit allerlei landen met eigen ogen kunnen zien in welke omstandig­ heden hun collega's in Sarajevo moeten leven. D e groep is begin 1993 opgericht door een aantal studenten uit Lyon en wil proberen het isolement van de stu­ denten in Bosnië te doorbreken. Tij­ dens een eerste bijeenkomst in mei is besloten tot gerichte acties. Een daar­ van is het sturen van een humanitair konvooi met medicijnen, voedsel, kle­ dmg en studiemateriaal (boeken, pa­ pier, wetenschappelijke tijdschriften en apparatuur), speciaal bestemd voor stu­ denten uit Sarajevo. Dit konvooi bereikt een dezer dagen de stad. Ook is er inmiddels een 'Europe­ an Student Office' opgencht in Saraje­ vo dat als centraal coördinatiepunt moet dienen voor verdere acties. Lang­ zaam maar zeker sluiten ook studenten uit andere Europese landen zich bij de beweging aan. Zo moet uiteindelijk een netwerk ontstaan van Europese univer­ siteiten en studentenorganisaties die de studenten van Sarajevo de helpende hand bieden.

Fietslampje "Aanvankelijk had ik niet zoveel fiducie in deze beweging 'Studenten voor Sara­ jevo'", bekent Sanela als we haar huis hebben bereikt. We zitten op de bank en in het halfduister kan ik haar gezicht ternauwernood onderscheiden. Het enige licht in de flat is afkomstig van een soort fietslampje dat op ingenieuze

Interieur van de in augustus 1992 verwoeste bibliotheek van Sarajevo wijze op een generator is aangesloten. Elektriciteit is er maar heel zelden m haar flat. "De toestand is hier zo uit­ zichtloos dat ik me afvraag of iemand ons kan helpen", vertelt de studente tandheelkunde. "Maar ik geloof dat het goed is dat jullie studenten eens met eigen ogen zien wat er hier gebeurt. Het is belangrijk voor ons om te weten dat er toch nog mensen m Europa zijn die zich met deze situatie bezighouden. We zijn zo van de wereld afgesloten dat ik me soms afvraag of mensen wel weten wat er gebeurt." Het appartement dat Sanela en haar ouders delen bevindt zich aan de 'goede' kant van het flatgebouw, dat wil zeggen: niet aan de front­kant. Alleen Sanela's slaapkamer is verboden ge­ bied. Haar raam ligt precies m het zicht van het front en is daarom gemakkelijk doelwit voor scherpschutters. Sinds het uitbreken van de oorlog komt zij uit­ sluitend nog in die kamer om snel wat kleren te pakken. Slapen doet zij naast haar moeder, op de slaapbank in de woonkamer. Vader Hasagic, officieel met pensioen, slaapt doorgaans op zijn werk, zittend in zijn bureaustoel. Sinds de oorlog heeft hij zijn werk weer opgepakt en maakt hij constant overuren in dienst van de Bosnische regering. D e oudste dochter van het moshm­gezin zit met man en kinderen in Duitsland. Ook Sa­ nela had de mogelijkheid om Sarajevo aan het begin van de oorlog te ont­ vluchten. Ze koos er destijds voor om te blijven bij haar ouders en haar Servi­ sche vriendje. N u is er geen weg terug meer en zit ze gevangen. Sanela be­ grijpt nu dat ze een verkeerde beslissing heeft genomen. "Soms breng ik dagen door met staren naar de muur. Het enige wat ik dan kan denken is: Ik wil weg, weg, weg."

Gevlucht Veel studenten en docenten hebben wel hun kans gegrepen m het begin van de oorlog en zijn naar het buitenland ge­ vlucht. V oor de oorlog telde de univer­ siteit vijftienhonderd professoren en docenten, nu zijn er nog achthonderd. Meer dan vijftig studenten zijn omge­ komen in deze achttien maanden. V an de studenten die over zijn zou het me­ rendeel het liefst zijn studie afmaken in het buitenland. Niet alleen willen ze de oorlog ontvluchten, vaak ontbreekt het hun in praktijk ook aan mogelijkheden

om de studie af te maken. Hoe moeilijk de situatie is op het ge­ bied van onderwijs wordt ons al snel duidelijk tijdens de eerste bijeenkomst van 'Studenten voor Sarajevo op de rechtenfaculteit. V ia een achteringang zijn we het gebouw binnengekomen, want de voordeur van het statige ge­ bouw ligt in het vizier van de snipers. Het IS binnen een stuk kouder dan bui­ ten. D e kou van de vorige winter (ge­ middeld 17 graden onder nul, zonder de mogelijkheid om te stoken) zit nog in de muren. Als er een ding duidelijk wordt deze dag is dat niemand binnen deze universiteit de oorlog heeft gewild. Nog steeds is de universiteit van Saraje­ vo een multi­culturele en multi­etni­ sche gemeenschap waar niemand iets wil horen van etnische zuiveringen. Professor Serie van de economische fa­ culteit, een van de sprekers op de eerste bijeenkomst, legt daar dan ook de na­ druk op: "We geloven dat dit uiteinde­ lijk een oorlog tegen de beschaving is. En daarmee is het ook een oorlog tegen de universiteit en het hoger onderwijs. D e Universiteit van Sarajevo en de stad zelf zijn altijd multi­culturele samenle­ vingen geweest. En dat willen we zo houden." Ondanks alle moeilijkheden gaat de universiteit door. Aan tweeder­ de van de faculteiten wordt nog steeds college gegeven, zij het aangepast aan de omstandigheden. V eel faculteitsge­ bouwen zijn verwoest of beschadigd of liggen in het door Serviërs bezette ge­ bied, zodat de toegang onmogelijk is geworden. Enkele faculteiten zijn bij een zusterfaculteit ingetrokken. Soms worden colleges bij mensen thuis gegeven. Sommige colleges kunnen he­ lemaal geen doorgang vinden. V ooral praktische vakken in de technische fa­ culteiten worden afgelast, omdat er geen elektriciteit is of omdat de beno­ digde instrumenten verwoest zijn. "Ik doe alleen tentamen in de vakken die ik voor de oorlog heb gevolgd", vertelt Zoran, een student elektrotechniek. "Zodra ik dat gedaan heb houdt mijn studie op. Nieuwe vakken worden niet gegeven."

Naar het front Het IS opvallend hoe weinig jongens zich deze dagen op de universiteit ver­ tonen. D e reden daarvan wordt al snel duidelijk. Mannelijke studenten hebben te kampen met een extra probleem: om de zoveel dagen moeten alle jongens

vechten aan het front. Ondertussen doen ze hun best om niet te ver achter­ op te geraken bij hun medestudentes. Voor een aantal studenten betekent dit een te grote belasting: zij moeten hun studie staken. Op de gang ontmoet ik Edin Rasic, een donkere man met opvallend droevige ogen. Hij is net die morgen van het front teruggekeerd. "Ik ben allereerst soldaat en pas op de tweede plaats stu­ dent", zegt hij vermoeid. De student tandheelkunde zit in het medische team van het leger. In plaats van te studeren sleept hij gewonden weg van de frontlijn. Edin neemt zijn taak heel serieus. T o e n de oorlog uit­ brak was hij in Duitsland op vakantie, maar hij koos ervoor om met de laatste trein terug te gaan naar Sarajevo. "Ik kon met wegblijven. Ik moest terugko­ men om mijn huis en mijn familie te verdedigen", legt hij me later uit als we in het trapgat van de European Office schuilen, omdat buiten granaten vallen. Hij moet lachen om het stelletje bibbe­ rende buitenlandse studenten dat in el­ kaar krimpt bij elke ontploffing. "Wel­ kom in Sarajevo", zegt hij smalend. "Gezellig hier he?" Ondanks de oorlog betekent deze eerste week van oktober voor veel studenten uit Sarajevo een aangename afleiding. D e meesten zien elkaar voor het eerst sinds maanden. Tijdens de zomermaanden zijn er geen colleges geweest en het sociale leven ligt volkomen stil. Feesten worden er niet gegeven en na tien uur 's avonds gaat de avondklok in. Hoewel er in de stad wel een paar caf­ eetjes zijn, gaan studenten daar maar zelden naar toe. D e consumpties die er te krijgen zijn kosten vijftien Duitse mark. Alleen koffie is nog enigszins be­ taalbaar: twee Duitse marken. Maar ook dat is een grote luxe gezien het feit dat een gemiddeld maandinkomen rond de drie Duitse mark ligt. Maar deze week is een uitzondering en voor het eerst sinds tijden worden er weer borrels georganiseerd, zij het dat er geen druppel alcohol te krijgen is.

Feestmaal Als Sanela Hasagic en ik 's avonds naar huis lopen, zien we kogels als rode lichtflitsen ver voor ons langs suizen. Sanela besluit een andere route naar huis te nemen. V ia steegjes en trappet­ jes haasten we ons voort. Ik struikel voortdurend over stoepranden en de

vuilnishopen die al sinds maanden overal langs de kant van de weg liggen te rotten. Sanela's ogen zijn in deze an­ derhalfjaar een stuk beter aan de duis­ ternis gewend dan de mijne. Als we tenslotte thuiskomen heeft Sa­ nela's moeder een feestmaal bereid ter ere van het feit dat haar man eindelijk weer eens thuis is en omdat er een bui­ tenlandse gast is. In de paar dagen dat ik hier logeer heeft ze een groot deel van de door mij meegebrachte voedsel­ voorraden verbruikt. Gastvrijheid is Sa­ rajevo's eerste wet, of het nu oorlog is of niet. D e rest van de winter zal de fa­ milie Hasagic weer brood en pasta eten Groenten, vlees of sauzen zijn er met. Een blik bonen in tomatensaus behoort tot de categorie delicatessen. De paar Duitse marken die de familie per maand verdient zijn nauwelijks toe­ reikend om de simpelste dingen te kopen. Een pak koffie kost veertig D M op de zwarte markt en hout voor het fornuis is al helemaal onbetaalbaar. Maar vanavond is het feest en drinken we de fles champagne die de familie wellicht voor het einde van de oorlog bewaarde. Niemand weet toch wanneer het vrede wordt, en wat die vrede dan wel moet brengen. In een stad waar binnen een straal van vijfhonderd meter een moskee, een kathedraal, een ortho­ doxe kerk en een joodse synagoge te vinden zijn, lijkt een opdeling van Bos­ nië een onmogelijk plan. Maar als ik aan Sanela vraag wat ze liever heeft: nu vrede of een multi­cultureel Sarajevo in de toekomst dan is haar antwoord dui­ delijk: "Er IS maar een ding dat ik wil en dat is dit krankzinnige land zo snel mogelijk verlaten." Illya Bilderbeek is studentredacteur van het Groningse universiteitsblad UK

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen