Ad Valvas 1993-1994 - pagina 431

1994 ADVALVAS 2 1 APRIL 1 9 9 4 rs en >chip zuid-

PAGINA 5

Tweelingen zijn ideaal onderzoeksobject

0-er-

VU opent deuren voor internationaal symposium

.VER Bel C, Sm 20-

Dusias )P WIS alen) e 3on en

Vrijdag 22 april en zaterdag 23 april wordt aan de vu een groot internationaal symposium over tweelingen gehouden. De psychonomen van de vu houden sinds 1986 een register van tweelingen bij. Zij bekijken onder meer welke invloed erfelijkheid en omgeving hebben op de ontwikkeling. Op het symposium komt van alles aan de orde: van de groei in de baarmoeder tot onderwijskundige problemen.

Liesbeth Klumper Sinds 1975 worden er in de ontwikkelde landen steeds vaker tweelingen geboren. Deze toename van het aantal tweelingen komt voornamelijk op rekening van de twee-eiige tweelingen. M e t hormoonbehandelmgen, reageerbuisbevruchtingen, en kunstmatige inseminatie kan de medische wetenschap paren helpen die vroeger kinderloos bleven. Maar door die ingrepen is de kans op j een meerling groter. Bij de een-eiige i tweelingen is er een lichte stijging te zien, die waarschijnlijk te verklaren is uit hormoonbehandelingen. Voor wetenschappers die onderzoeken welke menselijke eigenschappen zijn aangeboren en welke zijn aangeleerd, zijn tweelingen ideaal. Het ouderlijk milieu is voor beide kinderen gelijk en daarbij hebben een-enge tweelingen hetzelfde genetische materiaal. Bij twee-eiige tweelingen is gemiddeld vijftig procent van het erfelijke materiaal identiek, evenveel als andere broertjes en zusjes gemeenschappelijk hebben. Wanneer bij een onderzoek naar bijvoorbeeld roken blijkt dat de gewoontes van een-eiige tweelingen meer op elkaar lijken dan die van twee-eiige, dan kan men aannemen dat de erfelijk1 heid hier een belangrijke rol speelt.

Dosering Maar hoe ideaal ze voor de wetenschap ook zijn, de stijging van het aantal meerlingen brengt ook enorme medische kosten met zich mee. Ze komen vaak te vroeg ter wereld, moeten langdurig de couveuse in en blijven ook daarna in sommige gevallen kasplantjes. De 135 meerling-kinderen die voor 32 weken zwangerschap ter wereld kwamen, kostten de samenleving in 1990 acht miljoen gulden aan postnatale zorg. Zeven procent van hen blijft daarna gehandicapt. Het kost 22,5 miljoen gulden om deze kinderen de rest van h u n leven een menswaardig bestaan te bieden. Dr D . Braat zal tijdens het symposium vertellen wat er gedaan kan worden om de stijging van het aantal meerlingen te beperken. Zij is gynaecologe en hoofd van de afdeling IVF (reageerbuisbevruchtingen) van het Dijkzigt ziekenhuis in Rotterdam. T o t voor kort werkte zij in het vu-ziekenhuis. "Ik denk dat naast de hogere leeftijd van de moeders

de hormonenkuren de belangrijkste oorzaak zijn van meerlinggeboortes, belangrijker dan de reageerbuismethode. Het IS dan ook zaak om in die kuren heel zorgvuldig om te gaan met de doseringen. Zo komt het nogal eens voor dat vrouwen die geen eisprong hebben domweg hormooninjecties krijgen zonder dat er wordt gekeken naar de oorzaak van het uitblijven van die eisprong. Bij vrouwen met bijvoorbeeld anorexia of met een tumor zie je dat de eisprong verdwijnt. Die kan je dan wel gaan stimuleren met hormonen en dat zal best succes hebben maar eigenlijk moet je natuurliik eerst de oorzaak behandelen."

Injecties M o c h t hQt gebruik van hormonen echt niet te vermijden zijn, dan moeten artsen beginnen met het voorschrijven van tabletten in de lichtste dosering. Pas daarna kan naar grover geschut als injecties gegrepen worden. Braat is in het Dijkzigt-ziekenhuis heel voorzichtig. "Tijdens de behandeling controleren WIJ met een echografie het aantal rijpende eicellen. Als het er te veel zijn, adviseren wij de patiënten om een voorbehoedmiddel te gebruiken. Anders is de kans op meerlingen wel heel erg groot." Ook bij de reageerbuismethode is Braat terughoudend, zij zet twee en in uitzonderingsgevallen drie embryo's terug m het moederlichaam. Er zijn buitenlandse ziekenhuizen waar men rustig vijf of zes embryo's terugzet, met natuurlijk een grotere kans op een meerlinggeboorte. D e Nederlandse artsen moeten manoeuvreren tussen de kinderwens van de patiënten en het risico van meerlmgen. "Zolang het ziekenfonds maar drie rvF-behandelmgen vergoedt, rust er een druk op artsen om binnen die drie keer succes te hebben. Sommige ziekenhuisdirecties willen alleen maar hoge slaagpercentages zien, want dat trekt nieuwe patiënten aan. Voor artsen wordt dan de verleiding wel heel groot om dne embryo's terug te plaatsen met alle risico's en kosten van dien. Ik denk dat het uiteindelijk allemaal een stuk goedkoper wordt wanneer het ziekenfonds er toe over zou gaan om zes rvF-behandelmgen te vergoeden. Dat haalt de druk van de ketel." Dankzij de vakgroep psychonomie kun-

Het aantal tweelingen stijgt door hormoonbehandelingen, reageerbuisbevruchtingen, en kunstmatige inseminatie Jan Lankveld/HH

nen wetenschappers putten uit een grote voorraad tweelingen. In 1986 begon men daar met het aanleggen van een register van tweelingen. Zo'n lijst is uniek in Europa. De opbouw van het . register is systematisch aangepakt. Wanneer de dame van de felicitatiedienst bij de jonge ouders thuis komt, heeft ZIJ behalve gratis luiers en potjes babyvoedsel ook een folder bij zich waarin gevraagd wordt om medewerking aan het vu-onderzoek. Ongeveer de helft van de ouders geeft hun tweeImg op voor deelname aan het onderzoek en er staan nu negenduizend jonge tweelingen ingeschreven. De oudste groep (30-65 jaar) is via advertenties en toevallige contacten in het register terechtgekomen. Gemeentebesturen hebben informatie gegeven over de groep adolescenten-tweelmgen. In totaal zijn er op dit moment 15 duizend tweelingen geregistreerd.

Stress-resistent Het is een lijst waaruit de onderzoekers van de v u kunnen putten voor h u n onderzoek, maar waarvan ook wetenschappers van buiten de universiteit graag gebruik maken. Bij Psychonomie zijn er inmiddels twee mensen gepromoveerd op tweelingonderzoek terwijl zes andere proefschriften in voorbereiding zijn. Het register drukt zwaar op

het budget van de vakgroep want het beheer er van is een dagtaak en er gaan maandelijks duizenden vragenlijsten de deur uit. "Het register dreigt aan het eigen succes ten onder te gaan", vertelt dr D . Boomsma, die het tweelingonderzoek bij Psychonomie coördineert. Wetenschappers van Psychonomie onderzochten onder meer of ouders van driejarige tweelingen h u n kroost lastiger vonden dan ouders met maar één peuter. Daarnaast hoopten de onderzoekers er achter te komen of erfelijke invloeden een rol spelen bij het ontstaan van probleemgedrag. Maar ook of er bij tweelingen misschien vaker gedragsmoeilijkheden zijn dan anders. "Onder probleemgedrag verstaan wij zaken als slaapmoeilijkheden, depressies of verminderd concentratievermogen", vertelt Boomsma. Uit het onderzoek blijkt dat probleemgedrag bij peuters voor de helft wordt bepaald door de eigen genetische aanleg van het kind. De opvoedmgsstijl van de ouders blijkt een ondergeschikte rol te spelen. Boomsma: "Ook zagen wij dat er nauwelijks verschil is tussen een eenling of een tweeling. Er was wel een lichte trend die aangaf dat tweelingen minder vaak problematisch gedrag vertoonden, maar dat kan ook aan de moeders liggen. Tweelingen hebben over het algemeen wat oudere, meer ervaren moeders en die doen het beter. Bovendien zou het zo kunnen zijn dat die oudere moeders wat meer stress-resistentie hebben en dat zij daardoor het gedrag van die peuters als minder problematisch er/aren." Het onderzoek naar het probleemge14

drag van dnejangen is weliswaar afgesloten, de onderzoekers laten de kinderen niet los. Als de kinderen zeven zijn, komt er een vervolgonderzoek. Boomsma: "Zij zijn dan naar de basisschool gegaan en dat betekent een grote verandering voor ze, daarom willen we kijken hoe het tegen die tijd met het eventuele probleemgedrag gesteld is. Waar we benieuwd naar zijn is of je uit de ervaringen met die dnejangen een voorspelling kan doen over het gedrag als zevenjarige." D e meest onverwachte zaken blijken wel of juist niet erfelijk bepaald te zijn. Uit een onderzoek naar alcohol- en sigarettengebruik kwam in ieder geval naar voren dat niet aanleg, maar de sociale omgeving bepalend is voor het wel of met gaan roken of alcohol drinken. "Of ouders roken of niet heeft amper invloed op het startgedrag", vertelt Boomsma. "Maar de hoeveelheid waarin zij roken en dnnken wèl. Kinderen met ouders die matig zijn in het gebruik van genotmiddelen zijn later zelf ook matige gebruikers. Je kunt dus niet in het algemeen stellen dat rokende ouders een slecht voorbeeld geven."

1906 1916 1926 1936 1946 1956 1966 1976 1986 Deze grafiek geeft het aantal tweelingen per 1 0 0 0 geboortes weer. De daling tot 1 9 7 5 werd veroorzaakt doordat vrouwen op steeds jongere leeftijd moeder werden

Laura Samson-Rous/HH

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen