Ad Valvas 1993-1994 - pagina 175

993 ADVALVAS 18 NOVEMBER 1993

PAGINA 7

^e kabouter van de homeopathie Homeopaten klagen over miskenning op eigen congres

Ie

Homeopathie werkt. Maar hoe bewijs je dat aan koppige, ouderwetse, positivistisch ingestelde wetenschappers? Die vraag kwam afgelopen vrijdag aan de orde op het tweede congres van de Vereniging van Homeopathische Artsen in Nederland (VHAN).

h­

Erno Eskens

/an

:ft at it­ r

ig Ie rie d­ n 1­ de ei­ 1­

tn­ s! •A'

"Waarschijnlijk preek ik voor eigen pa­ rochie", vertelt Harry Bodde, privaat­ docent homeopathie aan de v u en voormalig voorzitter van de Vereniging van Homeopathische Artsen Nederland (VHAN, "maar homeopathie werkt echt. Dat merk je in de dagelijkse praktijk. Gisteren had ik nog iemand die tegen mi) zei 'u hebt een wondermiddel voor­ geschreven'. Ik kan zoiets niet ontken­ nen." Uit de zaal klinkt een instemmend ge­ luid. Eigenlijk zijn de homeopathische artsen al lang overtuigd van h u n kun­ nen, maar in de samenleving bestaat nog veel scepsis. Daarom willen de ho­ meopaten via het congres h u n genees­ kunde wetenschappelijk onderbouwen. Wetenschap is een belangrijk marke­ tinginstrument voor homeopathie. Maar het blijkt niet altijd eenvoudig de laat achtnende­eeuwse ideeën van H a h ­ nemann, grondlegger van de homeopa­ thie, en de moderne wetenschap te ver­ enigen. T o c h moet het kunnen, vertelt ^gastspreker dr R. van Wijk, moleculair :elbioloog in Utrecht. "Homeopathi­ sche middelen kunnen werken, als die middelen de aanmaak van bepaalde af­ weer­eiwitten in de cel stimuleren." Jammer genoeg weet Van Wijk niet of dit ook daadwerkelijk gebeurt. En daar­ mee blijft het broodnodige bewijs nog even achterwege. Voor de homeopaten is dat jammer, want zij hebben behoefte aan nieuwe argumenten om homeopathie maat­ schappelijk geaccepteerd te maken. D e overheid wil namelijk maar niet over­ tuigd raken van het nut van homeopa­ thie. Sinds juni zijn homeopathische middelen zelfs geschrapt uit het basis­ pakket van het ziekenfonds. D e werking van de geneesmiddelen staat niet vast, vmdt de overheid, en daarom moet de patiënt het spul maar zelf betalen. Met een onderzoek van dr E. de L ange, medicus aan de v u en homeopathisch arts, dachten de homeopaten onlangs een wapen in handen te hebben gekre­ gen om de overheid op andere gedach­ ten te brengen. D e L ange beweerde 'een licht positief effect' te hebben ge­ meten van homeopathische middelen

bi) snotterende kinderen. Het effect was echter niet statistisch significant, moest D e L ange toegeven. D e resultaten kon­ den dus volledig op toeval berusten. Desondanks bleef D e L ange beweren dat homeopathie werkt. Eén landelijke dagblad zag er de humor van m en kopte: "Homeopathie werkt alleen aan de v u . " In D e n Haag lag niemand daar wakker van. Homeopathische middelen werden niet in het basispakket opgeno­ men. Het was een kleine tegenslag, maar de homeopaten hadden nog een troef in handen. D e L imburgse meta­onderzoe­ ker Kleijnen concludeerde namelijk al eerder, na een vergelijking van 107 ef­ fectstudies, dat uit het meeste onder­ zoek blijkt dat homeopathie wel dege­ lijk werkt. Kleijnen heeft in interviews overigens laten weten nog steeds niet te geloven in de werking van homeopa­ thie. Dat heeft de homeopaten er niet van weerhouden te leuren met Kleijnens re­ sultaten. T o t hun verbazing gaan de sceptici echter niet overstag. " H u n ar­ gument is dat homeopathie niet kan werken en dus ook niet werkt", aldus Bodde. Homeopathie wordt vergeleken met geloof in kabouters. Ook die be­ staan niet. Maar zeg nou eerlijk, als ik hier een kabouter uit mijn tas te voor­ schijn haal, dan gelooft u toch ook in kabouters?" Bodde, naast privaatdocent aan de v u ook homeopathisch arts in Rotterdam, wordt een beetje moe van de onwillige sceptici, maar hij geeft het niet op. H e t is zaak de 'kabouter' van de homeopathie zo levensecht te maken, dat de sceptici er niet meer om­ heen kunnen. Zo moet het bewijs wor­ den geleverd dat de werking van home­ opathie niet alleen berust op een place­ bo­effect. H e t succes is niet afhankelijk van het charisma van artsen, van witte jassen, of van aandacht voor de patiënt, volgens Bodde. Het spul werkt. P u n t uit.

Prima placebo Daar is dr Ph. Spinhoven, klinische psycholoog en psychotherapeut te L ei­ den, het echter niet mee eens. H o m e o ­ paten zijn prima placebologen en juist daarom zijn ze in staat goede resultaten

Homeopathische medicijnen: wondermiddelen of l<about ersnoepjes? te boeken. "Ze wekken het vertrouwen van de patiënt en geven h u n h o o p . " Dit bieden van hoop is volgens Spinhoven belangrijker dan het onderbouwen van de homeopathische theorie. De patiënt heeft weinig aan een methodologische onderbouwing. Met een zogenaamd dubbel­blind, gerandomiseerd effecton­ derzoek kun je weliswaar aantonen dat een medicijn werkt, maar als je hetzelf­ de onderzoek na enige tijd herhaalt, vallen de resultaten vaak tegen. Mid­ deltjes werken klaarblijkelijk alleen bij een 'nieuw­en­dus­beter' medicijn. "Je moet medicijnen toepassen, voordat ze dubbelblind zijn getest", grapt Spinho­ ven, "dan werken ze tenminste nog." Volgens Spinhoven is het bieden van hoop belangrijker dan het voorschrijven van een medicijn. D e sfeer zit er aardig in, reden voor dagvoorzitter Bodde om er een schepje bovenop te gooien. "Ik ken een grappig gezegde. Dat luidt: in de reguliere ge­ neeskunde gaan mensen dood aan de bijwerkingen, in de homeopathie aan de ziekte." Het publiek bescheurt het. D a n beklimt dr D . Reilly, internist en hoofd van het Glasgow Homoeopathic Hospital, het spreekgestoelte. M e t een

stevig Schots accent vertelt hij d a t hij veel onderzoek naar homeopathie heeft gedaan en dat het gewoon werkt. Aan wetenschappelijk bewijs is volgens Reil­ ly dan ook geen gebrek. "Probleem is meer dat niemand de uitkomsten durft te accepteren", vertelt hij. "Ik ben zelfs beschuldigd van fraude, alleen omdat ik iets gevonden heb dat niet in de huidige theorieën over geneeskunde past. O p z'n moment merk je dat medische we­ tenschap een geloofsysteem is; dat de kerkelijke habijten zijn verruild voor witte jassen, maar dat de dogma's zijn gebleven. In deze context is het dubbel­ blind onderzoek een onbruikbaar ins­ trument om mensen te overtuigen."

Doorbraak Een en ander is voor Reilly geen reden om het maar op te geven. Er is namelijk hoop. "In de jaren tachtig draaide het medische geloof om plausibiliteit. Er werd toen alleen waarde gehecht aan iets dat geloofwaardig leek in de ogen van de gevestigde artsen. In de jaren negentig gaan andere factoren meespe­ len: de kosten van de gezondheidszorg moeten in de hand worden gehouden en de consument­beleving wordt be­

Sidney Vervuurt, AVC/VU

langrijker. D a t zal ertoe leiden dat de reguliere geneeskunde haar prominente plaats kwijtraakt. Uit mijn onderzoek blijkt dat 38 procent van de mensen die goedkope homeopathische middelen gebruiken, minder dure reguliere medi­ cijnen nodig heeft. Die kostenbesparing zal uiteindelijk de doorbraak voor de homeopathie te weeg brengen, voorspel ik." Of Reilly gelijk heeft, valt nog te bezien. D e kosten van de gezondheidszorg lopen weliswaar uit de hand, maar tot nu toe is de Nederlandse overheid niet bereid om goedkope medicijnen te ver­ goeden waarvan de werking niet weten­ schappelijk is bewezen. D e Gezond­ heidsraad heeft de overheid onlangs aangeraden om meer onderzoek te sub­ sidiëren naar alternatieve geneeswijzen. O p die manier moet het kaf van het koren worden gescheiden. Of meer on­ derzoek zoden aan de dijk zet, blijft de vraag. Homeopaten zetten steeds meer vraagtekens bij de waarde van onder­ zoek. En, als we Reilly mogen geloven, reguliere artsen hechten hoe dan ook geen waarde aan onderzoeksresultaten die hen niet goed uitkomen. Het lijkt een patstelling.

Na bedrust altijd een kneus Liesbeth Klumper Dat bedrust funest is voor de kwaliteit van onze botten, was bekend. Maar dat de degeneratie zo hard gaat en zo lang doorwerkt, is nieuw. Al na vier dagen holt de kwaliteit van onze botten ach­ teruit en herstel gaat later maar heel langzaam. Bovendien is het de vraag of het ooit nog helemaal goedkomt. Van der Wiel bekeek het botverlies bij zestien mensen die h u n onderbeen bra­ ken. Het waren gecompliceerde breu­ ken, de patiënten moesten gemiddeld acht weken in bed blijven liggen. Het gezonde been fungeerde als controle. Van der Wiel bepaalde met röntgenfo­ to's hoe het met de kwaliteit van het skelet zat. Onmiddellijk na de rustkuur was de botmassa in de heup met 8,5 procent teruggelopen ten opzichte van de uitgangswaarde.

Ver te zoeken Optimisten die denken dat het lichaam die achterstand wel weer inloopt, heb­ ben het mis. N a een jaar was het kwali­ teitsverlies alleen maar toegenomen. Vergeleken met de uitgangswaarde was het verlies aan botmassa opgelopen tot vijftien procent. "Ik stond er echt van te kijken", bekent Van der Wiel, die als

Verhoogde kans op botbreuken na periode van absolute rust Wie acht weken het bed houdt, heeft nog jarenlang een verhoogde kans op botbreuken. De internist Van der Wiel stuitte tijdens zijn promotie-onderzoek op dit verschijnsel. Het is een verrassende uitkomst. "Ik heb alles nog een paar keer nagerekend en het klopt." Van der Wiel promoveert vrijdag 19 november op een onderzoek naar effecten van immobilisatie op het skelet.

osteoporose­deskundige verbonden is aan het IJssellandziekenhuis in Capelle. "Mijn medewerkers en ik waren erg onder de indruk van deze percentages, we hadden het nooit verwacht. Je denkt in eerste instantie dat je je vergist hebt als zoiets naar voren komt. Ik ben het dus nog maar een paar keer gaan nare­ kenen, maar het klopt echt. E n ik zal het je nog sterker vertellen: die patiën­ ten heb ik nu, na twee jaar, weer terug­ gezien en volledig herstel van botmassa is nog steeds ver te zoeken. Een jaar na de fractuur zaten ze dus op 15 procent minder botmassa, na twee jaar hebben ze nog altijd 12 procent minder dan

voor de bedrust. Dat laatste gegeven heb ik niet meer opgenomen in mijn proefschrift. Daar was het te laat voor."

Spitten Achteraf realiseert Van der Wiel zich dat hij al eerder aanwijzingen kreeg voor deze percentages. Chirurgen stuurden hem wel eens patiënten door die ogenschijnlijk zomaar een kalkarm skelet hadden. "Die kwamen dan bij me met een ontkalkt skelet en een heupfractuur. Als je wat m de ziektege­ schiedenis ging spitten, bleek vaak dat ze jaren eerder, zo rond hun vijftigste, al een gecompliceerde breuk hadden

gehad. Het zou dus kunnen dat de ge­ volgen van de bedrust na zo'n moeilijke fractuur nog jaren doorwerken." Van der Wiel relativeert zijn bevindingen ook. "Onze proefpersonen waren alle­ maal op leeftijd, 55 jaar of ouder. Het zou kunnen zijn dat jongeren sneller herstellen."

Neusspray D e promovendus onderzocht ook of er een therapie is die het kwaliteitsverlies van de botten kan tegengaan. Hier waren de proefpersonen veertien her­ niapatiënten (tussen 32 en 56 jaar oud) die tien dagen het bed hielden. De in­

ternist gaf h u n calcitonine, een hor­ moon dat het lichaam ook zelf maakt en dat de calcium­spiegel regelt. Het was al langer bekend dat calcitoni­ ne remmend werkt op de afbraak van botten. Van der Wiel voerde een d u b ­ belblind onderzoek uit en gaf zijn proefpersonen meteen op de eerste dag van hun bedrust­periode al calcitonine. Bovendien kregen zij het niet in een pil­ letje maar als neusspray toegediend, zodat het direct in de bloedbaan kwam. Uit urine­ en bloedonderzoek bleek duidelijk dat de 'bot opetende cellen' wat lui werden terwijl er geen bijwer­ kingen waren. Calcitonine stopte de botafbraak weliswaar niet helemaal, maar remde het wel voor een groot deel af. "Stel je eens voor wat dat zou kun­ nen betekenen," vertelt Van der Wiel enthousiast. "Je weet nu dus dat calci­ tonine geen bijwerkingen heeft en die botafbraak voor een groot deel remt. Het kan er dus voor zorgen dat mensen minder snel iets breken. Je zou allerlei risicogroepen calcitonine kunnen geven. Zoals ouderen die door te wei­ nig beweging een verhoogde kans lopen op een heupfractuur. Het zou die oude­ ren een heleboel ellende besparen en voor de gezondheidszorg een giganti­ sche kostenbesparing opleveren."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen