Ad Valvas 1993-1994 - pagina 189

93 I ADVALVAS 25 NOVEMBER 1993

PAGINA 9

Beyers Naudé bezoekt VU 'Nederlandse universiteiten hebben een taak in het nieuwe Zuid­Afrika' (<^ ..«^Ï^WV^'V^^

}ominee Beyers Naudé, bredoctor van de vu, wil jiat Nederlandse academici l^ooral steun bieden aan de ; varte universiteiten in ; jid-Afrika. Zij hebben het \ arder nodig dan hun overwegend witte «egenhangers, waar iKlederland van oudsher Tanden mee heeft. Afgelopen vrijdag sprak haudé aan de vu.

Erno Eskens Bi) binnenkomst in de goed gevulde zaal, krijgt hij een staande ovatie. Do­ minee Beyers Naudé (1915), geweld­ loos strijder tegen apartheid en eredoc­ tor van de theologische faculteit van de vu, loopt met een oudemanstred naar het katheder. Met zijn bi)na tachtig jaar en zijn gedrongen postuur maakt hij op het eerste gezicht een oude indruk. Dat verandert als hij het woord neemt. Naudé ontpopt zich als een begaafd spreker, zwaait met zijn armen en praat gedreven over de nauwe banden tussen 'zi)n' Zuid­Afrika ("Een land waar ik diep van houd.") en Nederland. Chnstiaan Frederik Beyers Naudé werd m 1915 geboren m een blank Zuidafri­ kaans gezin. Zijn vader, die in de Boe­ renoorlog tegen de Engelsen vocht, richtte in 1918 de Broederbond op, een met geheimen omgeven racistische ver­ eniging 'ter bevordering van het Afrika­ nerdom'. De jonge Beyers Naudé was tweeëntwintig jaar lid van de Broeder­ bond, maar nam er m 1963 afstand vpn. Hij verbrak zijn belofte tot zwijgen en veroorzaakte een landelijke rel door een deel van de ledenlijst van de Broe­ derbond openbaar te maken. Aan de breuk met het racisme ging drie jaar van twijfel vooraf In 1960 werd Naudé aan het denken gezet door het bloedbad in het zwarte woonoord Shar­ peviUe. Honderden zwarten die protes­ teerden tegen de apartheid, lieten daar­ bij het leven. Naudé, invloedrijk predi­ kant in de Nederduits Gereformeerde Kerk, was diep geschokt door de ge­ beurtenissen. Een uitvoerige bijbelstu­ die deed hem inzien dat apartheid en christendom niet langer verenigbaar waren, iets dat hij ook aan zijn blanke parochianen binnen de Nederduits ge­ reformeerde kerk kenbaar maakte. Zijn opmerkelijke breuk met de apart­ heid maakte Naudé op slag beroemd. HIJ werd directeur van het multiraciale Christelijk Instituut. In het door apart­ heid geregeerde land organiseerde dit instituut gezamenlijke religieuze bijeen­ komsten voor blanken, kleurlingen en zwarten. Dit doorbrak de strikte rassen­ scheiding. Het Christelijke Instituut kreeg het moeilijk: Agenten deden een inval en

J4*V.AÏ-/v

^H :t^

\Ê

Dominee Beyers Naudé: 'Blanken moeten leren inzien dat zij een minderheid zijn in het nieuwe Zuid-Afrika' doorzochten zelfs de preekstoel van Naudé, die van 'communistische sym­ pathieën' werd verdacht. Communisti­ sche literatuur werd niet gevonden, wel een bijbel. Desondanks verklaarde de Zuidafrikaanse regering het Christelijk Instituut 'besmet'.

Eredoctoraat In 1964, toen het werk van het Christe­ lijk Instituut al wereldwijde faam ge­ noot, bracht Naudé voor het eerst een bezoek aan Nederland. Hij was op zoek naar geld om zijn werk voort te zetten. Prof. J. Verkuyl, theoloog aan de vu, organiseerde via Trouw een geldinzame­ ling. Het contact met de vu mondde in 1972 uit m een eredoctoraat aan de theologische faculteit. "Zo'n eredoctoraat maakt ereschuld, en die kom ik vandaag inlossen door hier te spreken", vertelt Naudé in het goed gevulde auditorium. "Ik wil praten over de toekomstige verhoudingen tussen Nederland en Zuid­Afnka, Op 27 april 1994, iets meer dan vijf maanden vanaf nu, vinden de eerste democratische ver­ kiezingen plaats in Zuid­Afrika. Daarbij kunnen alle volwassenen, onafhankelijk van ras of kleur een stem uitbrengen. Er lijkt geen twijfel te bestaan dat het ANC (de zwarte verzetsbeweging, red) de meerderheid van de stemmen zal

Tanende belangstelling i 3f zwarte universiteiten op de steun 'an Nederlandse jongeren mogen reke­ len, IS voor Naudé nog een vraag. De eugd hecht namelijk niet langer aan de historische banden met Zuid­Afrika, constateert Naudé. En nu het ergste onrecht tot het verleden behoort, neemt de interesse in Zuid­Afrika af "Het is, naar mijn inschatting, geen pri­ oriteit meer voor de jongere generatie in Nederland. De belangstelling gaat :rgens anders heen: naar wereldproble­ en, zoals werkloosheid. Daar moeten e ons op richten als we de contacten ussen onze landen willen voortzetten." audé denkt niet alleen aan zaken als e leerachterstand, werkloosheid en akloosheid van zwarten. Ook de moei­ i)ke positie van blanken, kan een on­ erwerp zijn dat Nederland en Zuid­ frika in de toekomst kan binden. 'Blanken moeten leren inzien dat zij en minderheid zijn in het nieuwe de­ locratische Zuid­Afrika. Dat is niet

eenvoudig." Om de blanken tot bezinning te bren­ gen is internationale druk nodig: er moet met internationale hulp gewerkt worden aan een nieuwe gemeenschap­ pelijk cultuur in Zuid­Afrika, volgens Naudé. "In Zuid­Afrika beseffen wij nog niet genoeg dat een nieuwe grond­ wet, die in de maak is, op zich niet vol­ doende is. Wij moeten nieuwe mense­ lijke verhoudingen scheppen, over de grens van ras, cultuur en taal en gods­ dienst." Dit ideaal is nog niet geheel realiteit ge­ worden, stelt Naudé, maar met de komst van democratie is de eerste stap op de goede weg gezet. "Ik ben een van de weinigen van mijn vele vrienden die het voorrecht heeft om dit mee te maken. En als ik nog iets kan doen, hoe oud ik ook ben, om de schone, ideale verwachtingen verder te realiseren, dan zal ik dat zeker doen."

krijgen. Dus er komt een regering van overwegend zwarte Afrikanen, met een klein aantal blanken, kleurlingen en Aziërs. Dit heeft verregaande gevolgen voor de Zuidafrikaanse­Nederlandse betrekkingen." Van oudsher zijn er banden tussen Zuidafrikaanse en Nederlandse weten­ schappers. Die berustten op verwant­ schap tussen de Nederlandse en Afri­ kaanse taal en cultuur. Tot een paar decennia geleden beperkten de contac­ ten zich tot de blanke, geestverwante universiteiten. Met alle veranderingen in Zuid­Afrika is de tijd gekomen om daar definitief een eind aan te maken, vindt Naudé: "Daarmee, vrienden, wil ik niet zeggen dat de banden met de histonsche overwegend blanke universi­ teiten verbroken moeten worden. Maar ik hoop dat u uw prionteiten wilt ver­ schuiven naar de overwegend zwarte in­ stellingen. Als u dat niet doet, dan kan onze zwarte bevolking het gebrek aan belangstelling ervaren als een verborgen vorm van racisme." Steun aan de zwarte universiteiten is nodig, omdat de zwarte studenten met Met het verlenen van een eredoctoraat aan dominee Beyers Naudé rekende de vu in 1972 definitief af met het ra­ cisme van haar stichter. Abraham Kuyper. Een terugblik. "Blank en Zwart is onverzoenlijk op den duur", schreef Abraham K uyper, stichter van de vu, rond de eeuwwisse­ ling. HIJ had het over Zuid­Afrika, het land waar blanke christenen hun zwar­ te landgenoten 'vaderlijk' naar de be­ schaving leiden. Een goede zaak, vol­ gens Kuyper, want het was toch evi­ dent 'dat die Hottentotten en die Ban­ toes tot een lager ras behoorden en dat het eenvoudig dwaasheid zou zijn om hen in het gezin, in het maatschappe­ lijke verkeer en in de politiek als gelij­ ken van blanken te behandelen'. Dit dubieuze credo van Kuyper kon op veel sympathie rekenen bij de blan­ ke gereformeerde gemeenschap in Zuid­Afrika. De blanke gereformeer­ den keken altijd al met een schuin oog naar de geestverwanten in Nederland, maar met Kuyper bleek een waardig leider opgestaan. Zijn theorie van 'soe­ vereiniteit in eigen kring' gaf iedere ge­ meenschap het recht zich af te schei­ den van andere groepen in een land. Die gedachte, hoewel misschien niet

grote leerachterstanden kampen, die grotendeels het gevolg zijn van de apartheid. "De meeste zwarte universi­ teiten zijn gesticht als bush colleges (door blanken opgezette universiteiten voor kwalitatief minderwaardig onderwijs aan zwarten, red). De zwarten hebben daardoor een enorme achterstand. Hun universiteiten zijn bovendien vaak over­ vol. Bij de Universiteit van het Noor­ den vechten de studenten om de veel te kleine collegezalen binnen te komen. Daar moet iets aan gebeuren en daar kunnen Nederlandse academische in­ stellingen een bijdrage leveren. Zij kun­ nen het onderwijs voor zwarten toegan­ kelijk maken."

Strategie "De betrekkingen moeten dus niet uit­ gaan naar de overwegend blanke uni­ versiteiten van Potchefstroom, Stellen­ bosch. Pretoria en Oranje Vrijstaat, maar tot overwegend zwarte universi­ teiten, zoals die van Wes Kaapland, Fort Hare en Universiteit van het Noorden." Het is een standpunt dat de laatste

Naudé versus Kuyper zo bedoeld, paste uitstekend bij de apartheid. Vandaar dat Zuidafrikaanse studenten naar de vu kwamen om Kuypers geschriften te bestuderen. Kuyper zelf zette nooit een voet op Zuidafrikaanse bodem. Desondanks vond hij met name op de blanke uni­ versiteit van Potchefstroom veel weer­ klank. Deze universiteit was gerefor­ meerd, net als de vu, en racistisch, net als Kuyper. Met Kuypers theorieën ontwikkelde Potchefstroom zich tot een invloedrijk blank bolwerk, vertelde theoloog prof. G.D. Cloete van de zwarte universiteit van Wes Kaapland onlangs nog in dit blad. "Wij weten al­ lemaal dat vanuit Potchefstroom de rechtvaardiging voor de apartheid is gekomen door middel van de Kuyperi­ aanse theologie van soevereiniteit in eigen kring." De warme contacten van de vu met Potchefstroom ­vu­filosoof prof Van Riessen ontving er zelfs ooit een ere­

Peter Wolters, AVC/VU

jaren ook door de vu wordt gehuldigd: er wordt met name met zwarte univer­ siteiten, waaronder Wes Kaapland en de Universiteit van het Noorden, sa­ mengewerkt. Maar of dit een goede strategie is om Zuid­Afrika te helpen, is punt van discussie. Dat blijkt als prof. dr P. Drenth, oud­rector van de vu en inmiddels voorzitter van de Koninklijke Nederlandse Academie der Weten­ schappen (K NAW), een vraag stelt aan Naudé. Hij vraagt zich af of het niet beter is om de overwegend blanke uni­ versiteiten te helpen om hun poorten open te zetten voor de zwarten. "De overwegend blanke universiteiten leve­ ren 95 procent van de wetenschappelij­ ke output van Zuid­Afrika. Is het niet veel effectiever om te zorgen dat zwar­ ten deze kwaliteitsinstituten kunnen be­ zoeken?" "Nee", is het resolute ant­ woord van Naudé. "Deze universiteiten hebben geld genoeg om zichzelf op eigen kracht te hervormen. Het zijn juist de overwegend zwarte universitei­ ten die de steun uit Nederland nodig hebben."

doctoraat­ kwamen in 1976 tot een halt. Het was het resultaat van meer dan tien jaar heftige discussies binnen en buiten de vu. Vanaf 1960, toen de Zuidafrikaanse politie een bloedbad aanrichtte in het zwarte woonoord Sharpeville, werd duidelijk dat het bondgenootschap tussen gereformeer­ den m de beide landen met langer van­ zelfsprekend kon zijn. In 1972, vier jaar voordat de banden met Potchefstroom werden verbroken, maakte de vu al duidelijk geen voor­ stander te zijn van apartheid. Door een eredoctoraat te verlenen aan de Zuidafrikaanse dissident, ds Beyers Naudé, werd duidelijk partij gekozen tegen de onderdrukking. Naudé, zelf ooit predikant in Potchefstroom en lid van de racistische Broederbond, stond in zijn jeugd zelf onder invloed van Kuypers gedachtengoed, maar nam daar in 1963 afstand van. In 1969 be­ schreef hij Kuypers nationalisme in de Rand Daily Mail als 'een afwijking en vervorming van het ware Christelijke geloof. Met het eredoctoraat bevestig­ de de vu nog eens wat Naudé al wist: dat de stichter van de vu. Abraham Kuyper, het bij het verkeerde eind had. (EE)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen