Ad Valvas 1993-1994 - pagina 279

Ik loop niet met een bijbel op zak' Theologie-studenten lopen stage bij het ziekenhuispastoraat ier weken lang lopen theologiestudenten stage bij het ziekenhuispastoraat. Ze worden geconfronteerd met angst voor de faood, wachten op een uitslag en de eenzaamheid van patiënten. Over geloof en kerk gaan de gesprekken lang niet altijd. "Ik praat ook gewoon over voetbal en het weer."

Arjan Spit

Praten en vooral veel luisteren. D a t is de kern van het ziekenhuispastoraat. Of, zoals de studenten theologie het ook wel omschrijven: er gewoon zijn voor de patiënten, niet per se wat van hen willen. Want iedereen in een ziejenhuis moet al wat met de patiënten: lloed prikken, een extra onderzoekje, :n bezoek van de co-assistenten. De :udenten die stage lopen bij het pastoal centrum van het vu-ziekenhuis proberen juist wel de tijd te nemen lor de mensen met wie ze spreken. [et gaat niet om zieltjes winnen. D a n luden ze ook maar weinig gesprekken [oeren, want geregeld is de eerste reacie van mensen die ze bezoeken: "Je jrobeert m e toch niet de kerk in te krij|en?" Als duidelijk is dat dit niet de bedoeling is, dat het gesprek niet over geloof en de bijbel hoeft te gaan, blijken veel mensen graag h u n verhaal te willen vertellen. Want er speelt genoeg door het hoofd van mensen die op een uitslag van een onderzoek liggen te wachten, die net zijn geopereerd aan kanker, of die ineens tien dagen plat moeten liggen, terwijl ze normaal altijd druk bezig zijn. " D e mensen worden hier letterlijk op hun rug geworpen", vat stagiaire Joke Boot-de Boer samen wat ze dagelijks tegenkomt. De stage in het vu-ziekenhuis is een onderdeel van de opleiding tot predikant, die na vier jaar studie theologie begint. Naast het werken in een gemeente moeten de studenten zich hier trainen in het pastoraat. Vier weken werken ze met de hele groep - dit jaar negen studenten - in het ziekenhuis. Meelopen met de vaste ziekenhuispastores is er niet bij, de studenten hebben zelf de zorg voor een eigen afdeling.

Het gebeurt maar zelden dat mensen vragen om een gesprek met iemand van het pastoraal centrum. Elke middag kijken de studenten daarom op eigen initiatief wie er op een zaal wakker is, of wie net is opgenomen, en stappen daarop af voor een eerste kennismaking. D e volgende ochtend worden in de groep de gesprekken nabesproken aan de hand van geschreven verslagen. Het blijft niet bij dit dag-programma: 's avonds verzorgen de studenten allemaal een keer een uitzending van de ziekenhuis-omroep. En ook daarna blijft de groep bij elkaar, want iedereen logeert gedurende deze maand in het hospitiu m op het Uilenstede-terrein. Naast praktische voordelen biedt dat ook de mogelijkheid nog eens na te praten.

Medisch denken Relatie-problemen, financiële zorgen, angst voor de toekomst, veel van de vragen waar mensen mee zitten, komen in het dagelijkse leven ook voor. "Iedereen zit met centrale vragen als: wie ben ik, waar kom ik vandaan, waartoe leef ik?" zegt dr Otto Stange, die dit studieonderdeel al jaren begeleidt. "Maar als je gezond rondloopt houd je die vragen gemakkelijk van je lijf. Door zo'n ziekte komt het ineens hard op je af." H e t ziekenhuis-pastoraat is in zekere zin crisispastoraat: de problematiek die normaal ook speelt in een gemeente is hier samengebald, geconcentreerd in plaats en tijd. Daarnaast zijn er natuurlijk ook kwesties die nauw samenhangen met het ziek zijn: het pijn lijden, afhankelijk zijn van andere mensen, de confrontatie met de dood. Stange en zijn studenten beklemtonen dat de ernst van de vragen waar mensen mee zitten, niet hoeft samen te hangen met de ernst van de ziekte. "Dit hele gebouw denkt m e disch", zegt Stange, "en je denkt snel

Advertentie

' ' M ' ; ; , '^

•tssws^*}

Theologie-studenten in de studio van Radio-VU in het VU-ziekenhuis

mee in medische termen. Longkanker is erg, een huidziekte minder. Maar daarvoor moet je oppassen, want dat hoeft niets te zeggen over de sociale nood van mensen." De studenten moeten zich tijdens de stage bewust worden van de subtiele mechanismen die de voortgang van het gesprek bepalen. Bijvoorbeeld dat je zelf niet te veel de gevoelens van een patiënt in moet vullen. "Fijn dat u morgen naar huis mag", kan bijzonder verkeerd vallen bij iemand die daar als een berg tegenop ziet, omdat thuis de eenzaamheid of andere ellende wacht. De studenten moeten ook leren alert te zijn op kleine zinnetjes die vaak de overgang aangeven van de alledaagse situatie naar onderliggende vragen. Zitmetjes als: "Je vraag je wel eens af of er een bedoeling achter die ziekte zit." of: "Je moet er mee leren leven." Als iemand meer aan de oppervlakte blijft is het de taak van de pastor daar doorheen te prikken, maar voorzichtigheid is daarbij wel geboden, vindt Anne-Marie van der Wilt. "Mensen houden zich toch op die manier overeind. Als dat wegvalt en je hebt verder geen gesprekken meer met ze, blijven ze ontredderd achter."

Verborgen agenda

Scherpe kleurenafdrukken tegen scherpe prijzen: bij SARA! Voor weinig geld kunt u nu professionele full colour afdrukken maken van uw PostScrIpt-bestanden. Op papier ofoverhead-sheet, In A3-of A4-formaat. De kleurenprinterservice van SARA staat garant voor afdrukken van hoge kwaliteit. Onze Agfa XC 305 laserprinter werkt met een resolutie van 400x400 dpi en met meer dan 16 miljoen kleuren. Voor de prijs hoeft u het niette laten: al vanaf ƒ 5,(excl. BTW) hebt u een kleurenafdruk in A4-formaat. Hoe maakt u zo'n professionele kleurenafdrul<? U kunt uw bestand aanbieden vanaf de SARA-systemen via het computernetwerk. In dat geval moet u van tevoren contact opnemen met ons informatiecentrum. De kleurenafdrukken worden u zo spoedig mogelijk toegestuurd. Ook kunt u naar het SARA-gebouw aan de Kruislaan gaan om daar, vanaf een Macintosh, toegang te krijgen tot het computernetwerk. De kleurenafdrukken kunt u dan bij onze balie aldaar afhalen. Formaten en prijzen (excl. BTW) afdruk op papier op A4-formaat: ƒ 5,00 afdruk op papier op A3-formaat: ƒ 7,50 afdruk op overhead-sheet (A4): ƒ 8,00 Wilt u meer weten? Neem dan contact op met: Informatiecentrum SARA Kruislaan 415,1098 SJ Amsterdam tel: 020-592 8016 ^ E-mail: IC@SARA.NL SARA Open op werkdagen van 9.00 '17.30 uur

Vóór haar studie theologie werkte Anne-Marie in de verpleging, het ziekenhuis is voor haar geen vreemd terrein. D a t leverde in het begin van de pastoraat-stage wel een lastige rolverwarring op: "Als verpleegkundige doe je iets concreets bij de patiënt, je komt ergens voor, en zo raak je m contact met iemand. Maar als pastor heb je niets, je komt alleen maar naast iemand zitten." Volgens Anne-Marie moet je als pastor niet te zeer gericht zijn op het voeren van een diepzinnig gesprek. "Ik heb geleerd om geen verborgen agenda meer te hebben, die had ik in het begin wel. Ik vond toen dat het gesprek zinnig moest zijn, dat de mensen echt moesten komen met waar ze mee zalen. Ik wilde merken dat het echt heel belangrijk was dat jij bij ze langskwam, dat het erg was als je er niet was geweest. Ik moest er aan wennen dat het vaak niet zo gaat. N u heb ik ook wel gesprekken over het weer of over voetbal. Een meneer op mijn afdeling blijft alleen maar bij zijn medische verhaal, ik weet absoluut niet wat er achter zit. In het begin had ik daar moeite mee, maar nu ga ik er gewoon nog maar eens langs." Joke Boot-de Boer, die pastoraat als hoofdvak van haar studie koos, neemt duidelijk stelling tegen het idee dat in het pastorale gesprek het geloof aan de orde moet komen. "Ik vind het waanzin als het gesprek niet geslaagd zou zijn, wanneer de kerk of de bijbel niet aan de orde zijn gekomen. Het moet wel kunnen als de mensen het zelf willen, maar ik ben zelf niet iemand van het type

'Lach of ik schiet'. Ik loop ook niet met een bijbel op zak." Een heel enkele keer vragen patiënten juist wel om een meer religieuze bijdrage van de aspirant-pastores, bijvoorbeeld om samen te bidden of uit de bijbel te lezen. Joke vertelt over een m a n die dat de afgelopen week op een indirecte manier ter sprake bracht. Zijn eigen dominee was wel op bezoek geweest maar had niet met hem gebeden. "En wat voor dominee is dat dan?" was zijn commentaar daarop. Hij was dan ook blij toen Joke voorstelde wel met hem te bidden. Zelf vindt ze dat niet moeilijk, als maar duidelijk is dat de patiënt het zelf wil. "Stel je bij gebeden ook geen eindeloze litanieën voor. H e t gaat vaak om heel concrete dingen. Je vraagt meestal wat ze graag tegen G o d willen zeggen. Concreet is dat bijvoorbeeld de zorg voor hun echtgenote, dat ze minder onrust voelen, minder angstig worden. Dat kunnen ze zelf vaak niet uitspreken. Een ander weet dan woorden te vinden die je zelf niet hebt."

Angst Op de afdeHng oncologische heelkunde, waar Joke werkt, is de angst voor de dood nadrukkelijk aanwezig. De mensen die hier liggen zijn weliswaar niet terminaal, gaan nog een keer naar huis, maar beseffen wel dat het einde nadert. "Het is voor veel mensen de eerste of tweede harde confrontatie met het feit dat je aan een ziekte lijdt waaraan je waarschijnlijk zult overlijden." Mensen maken dan veelal voor zichzelf de balans op van hun leven. "En G o d komt daarbij, ook bij niet-kerkelijken, op de een of andere manier om het hoekje kijken. Het wordt niet altijd zo genoemd, ook wel 'iets hierna', 'een macht', 'een kracht'. Maar ze bedoelen allemaal hetzelfde: krijg ik straks op mijn lazer?" Die angst is niet zomaar weg te nemen. Soms kan de pastor wel zijn eigen geloofs-idee er tegenover zetten, zodat het gesprek op gang komt. In de ervaring van Joke kunnen mensen dan soms verrassend goed aangeven waar die angst vandaan komt. Dat kan bijvoorbeeld zitten in een uitspraak uit een zware geloofsleer die is blijven hangen. Berucht is in dat verband de zinsnede uit de Heidelbergse catechismus: "Is G o d dan niet barmhartig? Jawel, maar hij is ook rechtvaardig!" "Als de uitspraak al waar zou zijn, dan valt m e op dat mensen het eerste gedeelte vergeten, en dat uitsluitend het laatste gedeelte blijft hangen." Vooral de oudere generaties spreken zo over de angst voor de dood. Jongeren verwoorden hun gevoelens op een andere manier. "Maar of ze nu bij de kerk horen of niet, op een of andere manier sluipt er wel iets in van het idee dat je nog eens wordt beoordeeld op wat je gedaan hebt. Ook bij stromingen uiterst

NICO Boink - AVC/VU

ver van de kerk, vind je dat terug. Die gedachte lijkt wel in de genen van de mens meegegeven."

Radio-VU In de avond komen de studenten nog een keer terug naar het ziekenhuis, voor het avondgebed dat de ziekenhuis-radio om kwart voor tien uitzendt. D a t betekent niet dat er een kwartier lang gebeden wordt, het is een dagsluiting, met wat muziek en een korte overdenking. Anne-Marie heeft voor haar uitzending gekozen voor muziek van de film Out of Africa en leest enkele regels van het begin van de bijbel, het boek Genesis. Voordat de zoete herkenningsmelodie " van het ziekenhuis-pastoraat klinkt, hangt er een zenuwachtige sfeer in de kleine studio. D e andere studenten zijn ook allemaal aanwezig, om te supporten. Anne-Marie zit achter het glas van de opnamekamer. "Maar je kunt haar beter niet aankijken, dat irriteert nogal", waarschuwt de geluids-technicus. Uiteindelijk klinkt de overdenking plechtig en zonder stem-trillingen door de kliniek. Anne-Marie spreekt over het contrast tussen de schoonheid van de schepping, zoals die is bedoeld volgens de bijbel, en de ellende die de mensen hier in het ziekenhuis meemaken. "Maar de chaos, het verdriet, heeft niet het laatste woord", houdt zij de luisteraars ter bemoediging voor. Aan het slot spreekt ze een gebed uit, en vraagt om een rustige nacht, zonder angst en pijn. "Zegt ze wel 'Amen' aan het einde?" vraagt de radioman aan de andere studenten. Nauwelijks heeft ze dat inderdaad gedaan of hij laat, als ging het om een commerciële zender, de luide jingle 'Radio-vuuu' door alle oordopjes van het ziekenhuis klinken. T o t ontsteltenis van de theologie-studenten. Wie vredig aan zijn nachtrust was begonnen, is nu weer klaarwakker. N a wat gemopper daarover en complimentjes voor Anne-Marie, vertrekt de groep naar het hospitium: "Op naar de wijn."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen