Ad Valvas 1993-1994 - pagina 161

1

PAGINA 5

nOVALVAS 1 1 NOVEMBER 1993

ociale functie gevangenissen in gevaar Sociak Rechtenfaculteit neemt afscheid van prof. De Smit periode zeer gewaardeerd." Twee aspecten van de vu vielen de oud­uvA­student tijdens zijn verblijf aan de vu met name op. T e n eerste de interdisciplinaire samenwerking van de rechtenfaculteit met de andere facultei­ ten. T e n tweede de ideologie van de vu. "Ik zie die ideologische basis als een soort vangnet waardoor de weten­ schappelijke trapezewerkers h u n salto mortales kunnen uitvoeren. Daardoor krijg je een soort zelfvertrouwen. Je weet dat je gesteund wordt en dat er mensen achter je staan. Zo kon ik in die twintig jaar steeds van onderwerp wis­ selen al naar gelang mijn eigen interes­ ses. Ik kon hier mijn eigen doelen 'naja­ gen' in de goede zin van het woord." Al eeuwenlang speelt zich tussen genees­ kundigen en juristen de moeilijke dis­ cussie af óf en in welke mate een rech­ ter rekening moet houden met de men­ tale toestand van de verdachte. Ook fi­ losofen en geestelijken mengden zich maar al te vaak in deze discussie. "Ziek of stout?" zo vraagt De Smit zich af. De teruggetreden hoogleraar, die jaren­ lang als getuige­deskundige de rechter terzijde stond, weet dat hij zich met zijn specialisatie op moeilijk terrein heeft begeven. "Ik ben hier wel altijd op mijn rol als medicus gedrukt. Dat is, zoals ik al eerder zei, ook het aardige van de rechtenfaculteit: die verwevenheid van disciplines."

Na twintig jaar hoogleraarscliap houdt prof. dr N.W. de Smit liet voor gezien. De recliten­ faculteit verliest daarmee een opmerkelijke persoon­ lijkheid. Mede naar lanleiding van zijn afscheid werd het symposium 'Moord en waan' georga­ niseerd. Een portret.

Peter Boerm an Ik sta er voor honderd procent achter at er meer cellen komen", zei prof. dr W. de Smit al in 1989 in een inter­ ;w met Ad Valvas. "Maar dan moe­ ;n we er wel in slagen om m de jaren egentig de dijk te dichten. We moeten T dan aan werken om de geblakerde lakte weer groen te krijgen." Een ver­ geefse oproep, want het cellentekort is tijdens De Smits hoogleraarschap niet opgelost. Begin deze maand nam hij af­ scheid van de VU. De Smit (63) kijkt met tevredenheid ^ e r u g op de twee decennia die hij ver­ londen is geweest aan de vakgroep trafrechtwetenschappen van de juridi­ che faculteit. "Ik heb hier eigenlijk Ine perioden gekend. D e eerste, van 70 tot '78, was maatschappelijk gezien oor mi) een hele rijke. H e t was de pe­ iode van de strafrechthervormingen, ie Coomhertliga, de herziening van de vet voorarrest en de pseudo­decrimina­ isering. D e eerste drie jaar was ik hier Is buitengewoon lector, dat had je oen nog. Die mochten niet in toga, naar gingen in jacquet. Pas in '73 werd ; echt hoogleraar. En een paar jaar ter kwam er een boek van mij uit dat aatschappelijk nogal wat stof deed ipwaaien Jij liever dan ik.

rankzinnigenrecht )e tweede periode, van ongeveer '78 | o t '85, kenmerkte zich met name door lijn interesse voor het gezondheids­ recht. Samen met een aantal juristen

r.fti

D e politieke toekomst van zijn vakge­ bied ziet De Smit niet erg zonnig in. "De gevangems wordt tegenwoordig steeds meer als een opbergplaats voor gedetineerden gezien. Aandacht voor h u n terugkeer in de maatschappij raakt in het politieke krachtenspel steeds meer ondergesneeuwd. De politiek, ge­ dreven door de maatschappelijke on­ rust, tracht de toegenomen criminaliteit vooral te beheersen door een drastische uitbreiding van het aantal cellen. De gevangenis verliest daardoor haar func­ tie als sociaal instituut. Dat lijkt me een gevaarlijke ontwikkeling." Prof. dr N.W. de Sm it: 'Ik ben net een olietanker' deed ik onderzoek naar krankzinnigen­ recht en doceerde ik het keuzevak ge­ zondheidsrecht. Dat was weer iets heel anders dan ik daarvoor gedaan had. D e derde periode, van 1985 tot nu, kenmerkte zich enerzijds door stabilise­ ring en anderzijds door internationali­ sering van het vakgebied. Zo mocht ik, als voorbeeld van die internationalise­

AVC/VU

ring, hier aan de vtJ in 1988 het eredoc­ toraat overhandigen aan de Russische dissidente psychiater A.I. K oryagin. In de Sovjetunie werd de psychiatrie toen nog vaak misbruikt voor politieke doel­ einden. Dissidenten werden daar als psychiatrische patiënten behandeld. M e t name door dit soort ingrijpende ontwikkelingen heb ik ook de laatste

'Beheersdenken' In zijn afscheidsrede sprak hij zijn zor­ gen uit over de huidige politieke ont­ wikkelingen. Het gegroeide 'beheers­ denken' heeft volgens hem de relatie tussen gevangenis en maatschappij ern­ stig verstoord. De gevangenis komt daardoor als instelling in een isolement terecht. D e roep om meer cellen zal worden gevolgd door een roep om nog meer cellen omdat dat als de oplossing wordt beschouwd.

"Daarbij is ook het gevangenismilieu zelf m een crisis komen te zitten", meent De Smit. "De toename van be­ halve geesteszieke, ook met­Nederlands sprekende allochtone en drugsverslaaf­ de gedetineerden betekent een breuk in de relatie bewaarder­bewaakte. Er heerst een soort Babylonische spraak­ verwarring binnen de gevangenismu­ ren. Het 'sociale vlechtwerk' van bewa­ kers en bewaakten met zijn subtiele evenwicht tussen hulpverlening en dwang gedijt met langer meer. De situ­ atie in de gevangenissen is verworden tot een 'uitzichtloze, anomische, norm­ loze gemeenschap'. D e gevangenisme­ dewerker trekt zich terug uit een gefrag­ mentariseerd gevangemsregime, waar­ door een vacuum ontstaat met cnsis op crisis als gevolg: gijzelmgen, ontsnap­ pingen, hongerstakingen en zelfmoord­ pogingen. Daar waar eigenlijk een geza­ menlijke inzet zou moeten bestaan, geldt nu nog slechts een ieder voor zichzelf."

Gezamenlijke aanpak De vertrekkende hoogleraar pleit ervoor de psychiatrische benadenng in de strafrechtspleging weer centraal te stel­ len. Daarbij zou onder andere de rol van de districtspsychiatrische diensten moeten worden versterkt. D e gevange­ nispsycholoog verdient m zijn ogen ook een belangrijkere plaats dan hem nu wordt toebedeeld. Een samengaan ervan in een kleiner aantal regionale diensten voor gezamenlijke aanpak van problemen lijkt De Smit een redelijke oplossing. "Aandacht voor psychologie komt eigenlijk nu pas op m de juridi­ sche wetenschap én praktijk. Daar kan nog heel veel in verbeteren." De Smit zelf laat die taak nu echter graag aan anderen over. Hij wil nu zijn belangstelling voor de geschiedenis van zijn vakgebied gaan uitwerken. Ook blijft hij nog een jaar verbonden aan het bureau psychiatrisch/psychologisch ad­ viseurs van het ministerie van Justitie. "Ik ben net een olietanker. Ik houd niet van abrupte veranderingen. Ik moet mijn koers altijd langzaam verleggen. In de toekomst wil ik meer gaan schnjven, me meer op bibliotheekwerk gaan toe­ leggen. Ik vind het nu heerlijk om geen verplichtingen meer te hebben. Maar dat wil natuurlijk niet zeggen dat ik zomaar zal stoppen. Ik zal alleen mijn tijd wat anders gaan indelen."

Zelden hebben ze contact met studenten en toch werken ze dageHjks aan de universiteit. Ook degenen achter de schermen zijn essentieel voor de VU. Wie zijn deze mensen en wat doen ze eigenlijk? De conservator.

Achter de schermen

^Mijn vak is mijn liobby' Coen van Basten iWillem Heijting (50) is conservator. I Collectiebeheerder op de afdeling , Handschriften en Oude drukken van de 'bibliotheek. Heijting werkt al sinds |1971 aan de vu. Daarvoor studeerde .|hi) Nederlands. "Tijdens mijn studie , legde ik mij toe op de geschiedenis van 'het boek. En ik werkte in mijn vrije uurtjes in een antiquariaat. Je ziet, toen } al was ik erg geïnteresseerd in het oude

,iboek." ' In zijn kamer op de eerste verdieping .^ staat een ouderwetse houten kast vol boeken. M e t een liefdevolle blik vertelt hl) over de drukwerken. "Mijn werk is I mijn hobby. Ik heb grote belangstelling Ivoor het boek als medium om gedach­ Iten over te dragen. De meeste historici

I

de maatschappij. Maar ik wil ook weten hoe die ideeën worden overgedragen via handschriften en drukwerken." Heijting is nu 22 jaar conservator. Wat doet hij precies? "Als collectiebeheer­ der koop je boeken, gericht op het ge­ bruik van de universiteit. Je zorgt dat ze gecatalogiseerd worden. Verder beheer je de collectie boeken. Dat beheer is erg belangrijk bij oude drukwerken, want ze zijn zeer kostbaar. D e omstandighe­ den waaronder ze bewaard moeten worden, vragen om specialistische ken­ nis." D e waardevolle woordenschatten van de vu worden in de kelder bewaard. Er staat twee kilometer aan oude boeken. D e waarde ervan: dertig miljoen gul­ den. "Deze gedrukte werken variëren in tijd van 1475 tot 1800", vertelt H e ­ ijting die dagelijks in het souterrain

rondloopt. "Ieder jaar komen kunsthis­ torici voor hun onderzoek de collectie getijdenboeken op de vubekijken. Dat zijn gebedenboeken uit de Middeleeu­ wen voorzien van illustraties." De handschriften in de kelder stammen uit de veertiende tot achttiende eeuw. Maar een paar documenten zijn ouder. "Dat zijn de spijkerschnfttabletten. Teksten die op kleitabletten geschreven staan. Sommigen zijn meer dan vijfdui­ zend jaar oud."

Vraatzuchtig Niet vreemd dat deze kostbaarheden goed onderhouden moeten worden. Het zou immers zonde zijn als vraat­ zuchtige boekenwurmen zich in de drukwerken zouden nestelen en zich meester van de collectie maken. "In het magazijn letten we op de temperatuur

Conservator Willem Heijting beheert de handschriften en oude drukken van de bibliotheek Nico Bomk, AVC/VU

en de luchtvochtigheid. Goede klimato­ logische omstandigheden zijn belang­ rijk. Anders komen er schimmels op de boeken." Daarnaast heeft de conserva­ tor een bewakingsmonitor in zijn kamer hangen. Een klem televisietje waarmee hij alles in de studiezaal van de oude drukken m de peiling kan houden. D a n zijn er nog andere dingen te doen voor Heijting. "Ik hou de antiquariaats­ coUectie bij en kies daar boeken uit. Daarbij hou ik bijvoorbeeld rekening met aio­projecten of onderzoek van do­ centen. Ik hou de post bij, en verstrek instanties inlichtingen over boeken. Soms IS niet duidelijk wie de auteur is, of er zit een boekband om het druk­ werk die van historisch belang is." Een deel van de boeken moet gerestau­ reerd worden. Oude leren en perka­ menten banden met versieringen erop.

worden gerepareerd. "Oude boeken hebben een lang leven achter zich en vertonen daarvan de sporen. Er staan namen van vroegere bezitters in. Soms wordt er een aantekening van honder­ den jaren geleden gevonden in zo'n boek. Een huisrecept of een kwitantie." Een keer vond Heijting een brief van een bekende persoonlijkheid. "Van Coccejus, een theoloog uit de zeven­ tiende eeuw. Geweldig om zoiets te vinden. D a n heb je echt een topdag." Naast oude drukwerken heeft Heijting nog een passie. "Lange afstanden wan­ delen. Samen met mijn zoon ben ik nu bezig met een wandeling naar Rome. Als we tijd hebben reizen we naar het laatste punt tot waar we gekomen zijn. Vervolgens trekken we verder. Rugzak­ je op je rug en lopen maar."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen