Ad Valvas 1993-1994 - pagina 57

i 1993

sen en interHeldin, te Sinle-

IDVALVAS 16 SEPTEMBER 1993

PAGINA 5

Niets is mooier dan begrijpen lioe het eclit zit' oleculair bioloog prof. Plasterk is niet bang voor kwalijke gevolgen van erfelijkheidsonderzoek optreden in het DNA dat de groei van cellen regelt. Tranposons veroorzaken ook veranderingen in het DNA waar ze zich nestelen. Plasterk vermoedt dat er parallellen bestaan tussen de wijze waarop transposons DNA veranderen en de manier waarop kanker ontstaat.

Aids­onderzoek Tfia'0-

•lek rgemet iroef5 en

j

om

".y 4,'-',y

AV^.^*

^'A V " /- v.--.>

-

w>. , V, : ü :

•.*-^.;

j,>i

ijelazz, ­i>|^

:'».vNICO Boink, AVC/VU

Prof.dr R. P l a s t e r k : ' D e m e n s bestaat do o r t o e v a l '

de

"Ik proef bij mensen wel eens de angst dat het leven aan waarde verliest als we beter begrijpen hoe de biologische basis eruitziet. 'Laat het mysterie van het leven toch het mysterie blijven', zeggen ze dan. Maar ik denk dat het leven al­ leen maar mooier wordt als je echt be­ grijpt hoe de dingen in elkaar steken", ^egt prof. dr Ronald Plasterk. Hij is feinds kort bijzonder hoogleraar in de loleculaire microbiologie aan de medi­ sche faculteit van de vu. Zijn belang­ rijkste onderzoekswerk vindt plaats in tiet Nederlands Kanker Instituut, waar­ nee de v u samenwerkt in de onder­ zoekschool Oncologie, waar Plasterk piede­directeur van is. Hij onderzoekt de kleinste levende we­

Sleutelen aan het erfelijkheidsmateriaal DNA roept bij veel mensen angstbeelden op van gemanipuleerde supermensen. Moleculair bioloog prof. dr R.H.A. Plasterk houdt zich dagelijks bezig met onderzoek naar de werking van het erfelijk materiaal in de hoop een bijdrage te leveren aan het genezen en voorkomen van kanker en aids. "De feiten zijn de feiten", zegt hij, "zo zit biologisch de basis van ons leven in elkaar. Ik vind dat niet eng, maar juist prachtig om te weten." zens die er bestaan, de transposons. Die bestaan uit niet meer dan een gen en een klompje eiwit. Ze planten zich voort door binnen te dringen in het DNA van een ander organisme, waar ze

zichzelf kopiëren. Plasterks onderzoek leidt niet direct tot nieuwe geneesmid­ delen. Het geeft wèl meer inzicht in processen die kanker veroorzaken. Kanker ontstaat doordat veranderingen

Sinds een paar jaar houdt de onder­ zoeksgroep van Plasterk zich ook bezig met onderzoek naar aids. Het Hiv­virus maakt namelijk gebruik van dezelfde technieken als transposons om mense­ lijk DNA binnen te dringen en zich daar te vermenigvuldigen. "We weten welk gen en welk eiwit van het Hiv­virus een rol spelen bij het binnendringen van het menselijk DNA. Als we een stof vinden die dat binnendringen weet te voorko­ men, kan het aids­virus zich niet meer vermenigvuldigen en is onschadelijk ge­ maakt." iViet steun van de farmaceuti­ sche industrie gaat de onderzoeksgroep honderdduizenden stoffen testen om te zien of ze het binnendringen van het aidsvirus vertragen. Uit fundamenteel DNA­onderzoek blijkt dat bij allerlei levende organismen de­ zelfde stukjes erfelijkheidsmateriaal voorkomen. D e mens, de worm, het transposon, ze maken alle gebruik van dezelfde DNA­modulen die de evolutie heeft voortgebracht. "Biologisch ge­ sproken zijn er geen hogere en lagere levensvormen", zei Plasterk afgelopen vrijdag bij zijn eerste ofS ciële college als hoogleraar. "Een transposon is een overleefinachine, net als alle andere or­ ganismen inclusief de mens. Ze zijn er niet omdat ze nuttig zijn, maar omdat ze de evolutie tot nu toe hebben over­ leefd." Volgens de onderzoeker is het verloop van de evolutie gebaseerd op toeval. "De mens is het gevolg van een toevallige aaneenschakeling van veran­ deringen in erfelijkheidsmoleculen. Als we de evolutie over zouden doen is de kans klein dat precies weer zo'n aan­ eenschakeling zou ontstaan. Het is net zoiets als dat de getallenserie van een avond roulette spelen nog een keer pre­ cies hetzelfde uitpakt."

Het boze oog Plasterk vindt dit wereldbeeld niet pes­ simistisch of tragisch. "Nu we langza­

merhand de prachtige complexiteit van het leven in verband kunnen gaan bren­ gen met de 4­lettercode van het DNA en de 20­kralige ketting van eiwitten, wordt weer een stukje mythologie door kennis vervangen. Kanker is niet het gevolg van het 'boze oog', maar van een storing in het erfelijk materiaal." Hij kan zich wel voorstellen dat sommi­ ge mensen moeite hebben om dit we­ reldbeeld te aanvaarden. "Maar", zegt hij, "in de loop der jaren zullen mensen er wel vertrouwd mee raken. Vroeger zag men het hart ook als het centrum van levenskracht en liefde. N u ziet men het als een pomp, die we repareren of vervangen als die stuk is." M e t het sleutelen aan de genen zal het ook die kant opgaan. "Over een poosje zullen medici DNA­fouten herstellen. Als er in een familie een ernstige ziekte heerst omdat op een plek in het DNA toevallig gen a zit, terwijl er gen b moet zitten, waarom zou je dat niet repare­ ren?" Plasterk gelooft niet dat het DNA­onder­ zoek zal leiden tot het construeren van supermensen. "We zijn nu veertig jaar bezig met DNA­onderzoek. D e komende jaren zal nog veel worden ontdekt en het zal snel gaan. Maar hoe meer we weten hoe ingewikkelder het allemaal blijkt te zijn. Het is een samenspel van zoveel factoren. Ik geloof niet dat het mogelijk is de erfelijkheidsstructuur volledig te manipuleren." Bovendien gelooft Plasterk ook in de rationaliteit van de mens. "Mensen zul­ len met DNA niet alles doen wat moge­ lijk is. Kijk het gaat erom dat we in een democratische samenleving blijven leven, waarin zaken gecontroleerd wor­ den. Bovendien heb je geen DNA­tech­ nieken nodig om mensen te onderdruk­ ken of uit te roeien. Dat kan je ook met een houten stok doen." Voor alle duidelijkheid. De nieuwe hoogleraar zegt van zichzelf dat hij een rationalist is, maar vindt ethische vra­ gen rondom DNA­onderzoek en het leven legitiem en noodzakelijk. "Als we­ tenschapper zeg ik echter dat het leven biologisch gezien zo in elkaar zit. Je moet naar de feiten kijken. In verboden kennis geloof ik niet. Ik heb er alle ver­ trouwen in dat die kennis ten goede en niet ten kwade wordt aangewend."

Destijds vertelden vier nieuwe eerstejaars in Ad Valvas • T ^ I Z T : : ! : ? ¥ A A t > ¥ A T"¥7r> ^"^^^ '^"" verwachtingen en aspiraties. Wij zijn twee 1 W x i l i J A A K L . / \ 1 r l K . jaar verder, zij volgden colleges en deden tentamens. Hoe is het ze vei^aan?

Ik lieb moeten vecliten' Liesbeth KJumper

David B o s s c h a e r t ( 2 2 ) s t u d e e r t K u n s t m a t i g e Intelligentie a a n d e faculteit w i s k u n d e e n i n f o r m a t i c a . Zijn eerste jaar g i n g d o o r ziekte d e mist in, hij b e g o n v o r i g jaar d u s o p ­ nieuw. B o s s c h a e r t is e n t h o u s i a s t over zijn s t u d i e . " I k h e b verschil­ lende m e n s e n a a n g e r a d e n h e t t e gaan d o e n . " "Ik heb het eerste jaar helemaal overge­ daan. Een paar vakken uit het eerste se­ mester had ik al gehaald maar het twee­ de semester moest ik nog helemaal doen en ik moest alles in één keer halen," vertelt David Bosschaert op zijn zonnige balkon. D e opluchting is op zijn gezicht te lezen. "Ik heb nog nooit 20 hard gewerkt maar ik het is gelukt: ik heb alle tentamens binnen. N u moet ik nog twee practica afmaken en dan heb ik mijn propaedeuse." "Het was echt bikkelen, voor een soci­ aal leven had ik geen tijd." Bosschaert kreeg halverwege zijn eerste jaar last van moeheid die maar niet overging. De ziekte van Pfeiffer was het niet, maar de juiste diagnose is nooit gesteld. Samen met zijn huisarts stelde hij ge­ dragsregels op die hem er boven op moesten helpen. "Ik ben heel regelma­ tig gaan leven. Elke avond om tien uur naar bed, 's ochtends hardlopen en drie keer per dag gezond eten. Ik heb me er consequent aan gehouden, geen uitzon­ deringen. Heel braaf allemaal, maar ik ben nu weer helemaal gezond, die vage moeheid is weg." "Ik heb moeten vechten om het voor

elkaar te krijgen, maar door die zelfdis­ cipline heb ik mezelf goed leren ken­ nen. Dat hardlopen bijvoorbeeld vind ik strontvervelend, maar het moet: ik moet mijn conditie en weerstand op peil houden. Die discipline werkt in alle lagen door merk ik. Je komt in een be­ paald ritme en uiteindelijk weet je niet beter." "Terugkijkend moet ik zeggen dat ik ei­ genlijk niet geleefd heb, ik heb voorna­ melijk gestudeerd en dat is nieuw voor mij. Ik heb gymnasium­bèta en daar heb ik niet veel voor hoeven doen, het kwam me eigenlijk een beetje aanwaai­ en. Daarbij komt dat je op de universi­ teit veel alleen moet doen en ook dat vraagt discipline. Ik vind dat je dat op het vwo al zou moeten leren. Het on­ derwijs zou minder schools moeten zijn zodat je beter voorbereid bent op wat zo'n studie van je verlangt. Ik ken vee! mensen die een vwo­diploma op zak hebben maar niet zelfstandig kunnen werken. D a n kom je op de universiteit in de problemen." Als voorbeeld noemt Bosschaert het schrijven van scripties, iets waar hij grote moeite mee heeft. "Ik weet van leerlingen op de Internationale S chool dat zij elke week een essay moeten inle­ veren. Zo leren zij bijna spelenderwijs zelfstandig werken en schriftelijk for­ muleren. Kijk, ik heb gymnasium­bèta maar kan nog geen behoorlijk stuk schrijven. Dat is toch raar? Als je op de universiteit terechtkomt hoor je dat in je vingers te hebben. D a n moet je al­ leen nog maar bezig zijn met de inhoud en niet meer hoeven puzzelen over de vorm."

Bosschaert probeerde zich bij te spijke­ ren tijdens de onderwijsdagen die in het kader van Noblesse Oblige werden georganiseerd. S tudenten en docenten discussieerden daar over de kwaliteit van het onderwijs aan de vu. "Er stond een workshop Scriptie schrijven aange­ kondigd. Ik verwachtte dus dat je daar wat tips zou krijgen over het schrijven. Verschrikkelijk was het, ik heb er niks aan gehad. Misschien dat het voor do­ centen wel interessant was, maar er stonden wat types tamelijk zelfingeno­ men te vertellen hoe geweldig zij hun studenten wel niet helpen tijdens het schrijven. Maar ik ben er niets wijzer van geworden. Ja, ik weet nu dat er aan de vu cursussen worden georgani­ seerd." N a het komend studiejaar kiest Bos­ schaert een specialiteit, dat wordt juri­ dische kennistechnologie. Hij wil uit­ eindelijk computerprogramma's gaan ontwerpen die een analyse maken van een bepaald juridisch probleem en een oplossing daarvoor aandragen. "Waar­ schijnlijk zal ik dan nog heel wat van Rechten moeten gaan doen. Maar daar zie ik niet tegenop." N a zijn afstuderen wil hij een paar jaar bij een bedrijf gaan werken. En daarna misschien naar het buitenland of een eigen bedrijfje begin­ nen. "Ik zie wel, je moet toch ergens te­ genaan lopen. Ook over mijn latere in­ komen heb ik nog niet goed nagedacht. Ik wil zoveel verdienen dat ik me er verder niet druk over hoef te maken. Rare dingen zal ik sowieso niet doen, maar 80 duizend gulden per jaar is toch normaal voor een beginnend academi­ cus? Of 60 duizend?"

-ï4

David Bo sschaert: ' V o o r e e n so ciaal leven had ik g e e n t i j d ' Martijn van de Gnendt

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen