Ad Valvas 1994-1995 - pagina 419

AD VALVAS 16 MAART 1995

PAGINA 9

'Mijn gedichten rijmen en dat vinden ze niet modern' De Petrarca van de lage landen staat met lege handen Van WWiotheeN-medeweriier Jan*llaï kwam vorige week de twaalfde bundei uit: 'Het schrijvershuis'. Het bevat vijftig sonnetten, waarvan er 38 gaan over schrijvers en twaalf over het Fonds voor de Letteren, de instantie die de overheidssubsidie verdeelt. *De Petrarca van de lage landen', zoals hij laatst tijdens een televisie-programma werd aangekondigd, heeft een torenhoge schuld en wijst beschuldigend naar de bestuursleden van het Fonds. "Een vriendenclubje dat al jaren de centen onderling verdeelt." En Kal behoort niet tot de vrienden.

Liesbeth Klumper Als ik op het afgesproken tijdstip ­ laat m de ochtend ­ bij Jan Kal aanbel, gaat na enige tijd op drie hoog het raam open en verschijnt er een slaperig hoofd. De dichter is nog niet gedispo­ neerd. Ik ga een blokje om en een half uur later verschijnt hij in de deurope­ ning: zijn grijze paardestaart nog voch­ tig en de kaken geurend naar aftersha­ ve. De dag kan beginnen. Jan Kal werkt twee middagen en twee avonden in de universiteitsbibliotheek. Maar zijn hoofdbezigheid is het schrij­ ven van sonnetten. En dat in een enorm tempo: gemiddeld verschijnt er elke tien dagen een nieuw sonnet. Hij heeft er inmiddels 1080 gemaakt. Het is prettig leesbare, begrijpelijke en rij­ mende poëzie. En dat in een genre dat veel disciplme vergt van de maker, want de vorm ­ twee maal vier dichtre­ gels en tweemaal drie ­ ligt immers al vast. In zijn nieuwste bundel Het schrij­ vershuis heeft Kal 38 sormetten over schrijvers en twaalf sonnetten over het Fonds voor de Letteren samenge­ bracht. Hij putte voor een groot deel uit bestaand, ouder werk. Het oudste gedicht in de bundel is dat over Slauerhoff. Kal schreef het in 1967. De sonnetten over het Fonds zijn van de laatste jaren. Kal: "Er zit een half leven tussen, maar zij staan broe­ derlijk naast elkaar. En het klopt: het is

een eenheid. De titel Het schrijvershuis is voor buitenstaanders makkelijk te onthouden. Bovendien is het de naam van het pand waar de Vereniging van Letterkundigen en het Fonds voor de Letteren huizen."

Sneer Behalve Slauerhoff, behandelt hij onder anderen Hooft, Nijhoff, de stalinist Theun de Vries en Jean Pierre Rawie. Bij de sonnetten over Ten Berge, Van Marissing en Vogelaar, allen al bijna twintig jaar prominente Fondsleden en vet gesubsidieerd, deelt Kal de eerste sneren uit. Het laatste deel van de bundel gaat he­ lemaal over het Fonds en de vreemde gang van zaken rond de subsidieverde­ ling. De sonnetten over het Fonds voor de Letteren zijn uit woede ontstaan, toen 's lands literaire geweten Kal voor de zoveelste keer geen beurs toewees. Voor ingewijden in het literaire wereld­ je is die weigering onbegrijpelijk. "O n­ bewijsbare corruptie", noemt een voor­ malige uitgever van Kal het. Jan Kal studeerde geneeskxmde toen hij in 1973 Tim Krabbé wat sonnetten over wielrennen opstuurde. Krabbé was enthousiast en de gedichten werden meteen gepubliceerd in Propria Cures en Het Parool. Een paar maanden later kwam Kals eerste bundel uit: Fietsen op de Mont Ventoux. Het debuut werd be­ jubeld. En Gerrit Komrij, over het alge­

Jan Kal: 'Een vriendenclubje stopt elkaar al jaren de overheidssubsidie toe' meen niet scheutig met positieve kri­ met de drukker gaan praten en kreeg te tiek, plaatste hem tussen de grootste horen dat er vlijtig doorgedrukt was. dichters van deze eeuw: Achterberg, De royalties van die extra, al dan niet Dèr Mouw en Komrij zelf. Een vliegen­ stiekeme drukken heeft de dichter ech­ de Stan dus, maar daarna is er het een ter nooit ontvangen. en ander misgegaan in Kals loopbaan. Sappelen In de tijd van zijn debuut verwachtte Kal later als arts door het leven te gaan, Kal stapte over naar de Arbeiderspers maar zijn geneeskundestudie raakte in en publiceerde nog een paar bundels. het slop toen hij 0,4 punt te weinig Toen men daar ongezien zijn vertalin­ scoorde voor zijn doctoraal. En met de gen van Sinatra­songs weigerde, ging literaire loopbaan ging het ook niet naar hij in zee met de kleine uitgeverij van wens. Zijn keus van uitgevers was onge­ Kees Aarts. Achteraf geen verstandige lukkig en hij was goedgelovig en be­ beslissing, want de verspreiding van de scheiden. Fietsen op de Mont Ventoux uitgaven was slecht. De bundels die Kal kwam bij Peter Loeb uit, en daar zijn •publiceerde waren slechts m een paar volgens Kal vreemde dingen gebeurd. boekhandels in de grote steden te krij­ De bundel was een groot succes maar gen. En daarmee bestond de dichter de opbrengst viel Kal wat tegen: in to­ Jan Kal nauwelijks meer. O pnieuw koos taal driehonderd gulden. Hij is eens hij een andere uitgever maar deze tim­ merde ook niet erg aan de weg; en nu is Kal met Het schrijvershuis terug bij de Arbeiderspers. En er staat nog wat op stapel: later dit jaar komt een boek vertalingen uit van Klassieke poëzie en de titel voor de vol­ gende btmdel met eigen werk ligt als vast: Huis, tuin en kosmos. "Dat is zo'n algemene titel, daar kan ik alles in kwijt", vertelt Kal en wijst daarbij vaag naar zijn bureau. De kleine woning in de Jordaan is orderlijk maar overvol. Zijn bed staat ingebouwd tussen ar­ chief­ en boekenkasten die zelfs een paar ramen bedekken. Kal offert zijn uitzicht graa^op. "Ik kijk toch maar uit op nieuwbouw, dus ik mis niks." Het is aan de welwillendheid van zijn huisbaas te danken dat hij nog steeds een dak boven zijn hoofd heeft, want Kal had onder meer een indrukwekkep­ de huurschuld. Het hoort een beetje bij het leven van een dichter: eeuwige ar­ moede. Jan Kal doet er graag wat klage­ rig over. Hij is het sappelen moe. "Ik ga nooit met vakantie, heb geen televisie of cd­speler en heb in zeventien jaar tijd

een schuld van vijftigduizend gulden opgebouwd. Dat was niet nodig ge­ weest als het Fonds mij de beurs had gegeven die mij toekomt. Maar zij vin­ den mij niet goed genoeg. Terwijl ik het meest produceer van al mijn generatie­ genoten en met de kwaliteit zit het ook goed: ik ben de meest gebloemleesde moderne dichter. En het zijn steeds an­ dere sonnetten die worden opgenomen in bloemlezingen. Maar ja, mijn ge­ dichten rijmen en dat is niet modem of zo."

Graaien Het steekt hem dat coUega­dichters elk jaar weer geld krijgen en daar nauwe­ lijks produktie tegenover stellen. En wie de lijst van gesubsidieerden bekijkt, stuit op namen van mensen met een goed betaalde baan. Maar iedere dich­ ter die aan kan tonen dat zijn belast­ baar inkomen onder de 65 duizend gul­ den per jaar ligt, komt in principe in aanmerking voor een beurs uit het fonds. Met een belastmgconsulent komt een Nederlandse dichter ­ of wat daar voor door moet gaan ­ dus al een heel eind. Kal: "Ten Berge, Van Maris­ sing, Hamelink en Vogelaar hebben aan het eind van de jaren '60 een toppositie ingenomen en graaien smds die tijd uit 't subsidiepotje. Die gaan nooit meer weg. Zij zitten zelf beurtelings in het bestuur en spelen elkaar de bal toe. Die gaan nooit meer weg. De gasten waar ik zo tegen tekeerga, krijgen allemaal een beurs voor twaalf maanden per jaar. Ik vroeg voor drie maanden een toelage en dat is me de laatste jaren geweigerd." "Zo iemand als H.C. ten Berge doet nog steeds alsof hij de avantgarde is. En maar klagen in Vrij Nederland, maar hij krijgt wel duizend gulden per week. Hels word ik daarvan." Binnen de dis­ cipline van het sonnet verwoordde Kal het in apnl van het vorig jaar als volgt:

't Fonds voor de Letteren is echt niet pluis. Het twintigste verzoek dat ik ze zond is afgehandeld: in 'Het schri j vershuis' wees bijna elke duim weer naar de grond.

^^:i^.

Voor de schaarse bezoekers van het benefiet voor het kankerfonds bood de dansvloer meer dan voMoende ruimte Bram de Hollander

Opkomst benefietfestival valt tegen De opkomst van het benefietfestival 'Live music for life', dat twee vu­studenten afgelopen zaterdag in de sporthallen Zuid organiseerden ten bate van De Nederlandse Kankerbestrij­ ding, is niet zo goed bezocht als verwacht.Organisator Anne­ marieke Schuitema, vijfdejaars scheikunde aan de vu, had gerekend op zo'n vierduizend man. In plaats daarvan kwa­ men er drie­ tot vierhonderd mensen opdagen. "Ten eerste was het heel mooi weer", geeft Schuitema als verklaring. "Ten tweede heeft iemand 's ochtends op het ka­ belnieuws vermeld dat het concert was afgelast." De organi­ satie is bezig uit te vinden wie dat geweest is.

Peter Wolters - AVC/VU

Toch liet Schuitema haar humeur niet verpesten door de lage opkomst. "Er waren leuke bands. Clouseau, de Tröcke­ ner Kecks en de Urban Heroes bijvoorbeeld. Zij hebben fan­ tastisch gespeeld. Ze hadden echt contact met het publiek. En de sfeer was goed. De manager van Clouseau stelde zelfs voor om nog een benefietconcert te regelen om de strop van de lage opkomst te boven te komen. En natuurlijk zou Clou­ seau weer meedoen." Hoeveel verlies de organisatie heeft ge­ leden, is nog niet duidelijk. De omvang van de strop wordt nog geïnventariseerd. (CvB)

Mijn werk hoort blij kbaar in ons land niet thuis. Het Fonds lij kt wel de j Sov et­schri j versbond: het tnaatschappij veranderend gespuis vreet zich aan onze staatsruif kogelrond. Dit quasi­solidair bevri j dingsfront ­ een kwart eeuw lang de klauwen in de kluis ­ ontneemt me ^elfs de kruimels uit de mond. Ik krij g al twintig j aar, niet per abuis, geen 'basisbeurs' (drie maanden). Een affront.' Doe er wat aan, beoogd minister Nuis.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen