Ad Valvas 1994-1995 - pagina 337

ARIlsi

fl99J eitJon ivenvi t inten 1 moge n proe burger coilegi mg,. 5len s o f be rijfforn

IALVAS

iwart seksueel misbruikte kinderen fysiek bescliadigd omovenda Lamers pleit voor aanstelling speciale artsen in academische ziekenhuizen n onvoorstelbaar ook, zelfs baby's zijn soms achtoffer van seksueel misbruik. Francien Lamers, onderzoekster en pedagoog in een medisch ndercentrum promoveert volgende week op een iderzoek naar seksueel misbruik van jonge kinderen, [en moeilijk en omstreden onderwerp, omdat het zo ivoorstelbaar is," zegt ze zelf.

irk de Hoog

cht ngof

PAGINA 5

9 FEBRUARI 1 9 9 5

^tuurlijk mogen ouders met hun I m bad als ze dat willen. Aanraken Itrelen is zelfs heel belangrijk voor I kind. De meeste mensen weten : de grens tussen wat kan en niet . Met een baby neuk je niet, punt I Dat is iets anders dan het voeren I een heksenjacht. Een kind van twee f )e toch ook geen glas jenever of J sigaret?", aldus Francien Lamers. Igende week promoveert ze aan de lop het proefschrift Seksueel misbruik fpnge kinderen. |ksueel misbruik vindt ook plaats : heel )onge kinderen", zegt Lamers. oe onvoorstelbaar dat voor veel isen ook is. Maar het bestaan van lietigingskampen in de Tweede Wepoorlog gaat het verstandelijk vermol ook vaak te boven". Volgens verJillende onderzoeken begint seksueel Ibruik in eenderde van de gevallen |r het zesde levensjaar, eenderde tus] het zesde en twaalfde jaar en nog |s eenderde daarna. Over de omvang I seksueel misbruik in Nederland be^n geen harde gegevens. In het Imruchte onderzoek van Nel Draijer 11990 gaf één op de zeven volwassen juwen aan ooit met ongewenste sekïle intimiteiten geconfronteerd te Volgens een recent onderzoek van I J.J. Noordhoek bestaat bij bijna tien leent van de drieduizend kinderen I te maken hebben met hulpverlening 1 onder andere medische kinderdag|bli)ven, een ernstig vermoeden van fsueel misbruik, aers analyseerde de gegevens van ' kinderen tot twaalf jaar waarvan in jjaren tachtig in Nederland het verleden bestond dat ze seksueel waren sbruikt. In 62 gevallen is het mispik bewezen geacht. In de meeste geilen omdat de pleger bekende of pdat m hoger beroep de veroordeling [idhield. Bij nog eens 125 kinderen blden twee deskundigen onafhankef van elkaar 'het ernstige vermoeden L misbruik', maar ontbrak het juridibe bewijs en bij nog eens veertig kinpen meenden de deskundigen dat het Qoeden van misbruik niet terecht

tatie kan komen tot en met uitgescheurde vagina's en anussen, kinderen die echt kapot zijn." Volgens Lamers is het raadplegen van een arts niet alleen van belang voor het verzamelen van bewijsmateriaal, zoals resten sperma in vagina, anus of mond, maar heeft het ook een geruststellende werking op de betrokken kinderen. "Kinderen hebben gezag voor dokters. Als een dokter zegt dat hun lichaam nog heel is of weer gemaakt kan worden, geloven de kinderen dat." Maar volgens de onderzoekster is het niet altijd raadzaam om bij een vermoeden van misbruik naar de huisarts te gaan. "Het hangt er maar helemaal van af hoe zo iemand reageert op seksueel misbruik. Juist de eerste contacten met deskundigen zijn belangrijk voor het verdere verloop van het onderzoek. Eigenlijk zouden in alle academische ziekenhuizen goed getrainde artsen moeten zijn, die adequaat weten te reageren bij een vermoeden van misbruik. In sommige ziekenhuizen bestaan al zulke teams, zoals in het Sofia-ziekenhuis in Rotterdam, maar in Noord-Holland nog niet bijvoorbeeld. Daar ligt in mijn ogen een goede taak voor het vu-ziekenhuis."

Doktertje spelen rt^e sp< Bij de groep misbruikte kinderen komen, naast de fysieke beschadigingen, ook andere signalen significant naar voren. 32 procent van de kinderen vertoont psychosomatische klachten, terwijl dat bij de controlegroepen respectievelijk dertien en drie procent was. De kinderen vertonen ook opvallend vaak (44 tegenover zeven, respectievelijk twee procent) angsten voor bijvoorbeeld de badkamer, mannen of de aanraking van bepaalde lichaamsdelen. Bij de misbruikte kinderen is bij 44

procent sprake van een regressie in de ontwikkeling, zoals bijvoorbeeld weer gaan bedplassen en poepen; twee keer zo vaak als bij de niet misbruikte probleemkinderen. Volgens Lamers is het meest in het oog springende signaal het afwijkend seksueel gedrag van de kinderen. Dit werd bij bijna de helft van de misbruikte kinderen geconstateerd en maar bij één op de tien van de andere probleemkinderen. "Alle kinderen doen seksuele spelletjes, zoals doktertje spelen en eikaars geslachtsorganen onderzoeken," zegt Lamers, "maar bij deze kinderen is de aandacht voor seks zodanig dat de meeste mensen het niet normaal meer vinden. De kinderen kunnen er niet mee stoppen, ook als de verzorgers of de leerkrachten zeggen dat ze op moeten houden."

Stokjes Er is wel een probleem met het interpreteren van het seksuele kindergedrag. "Over de ontwikkeling van kinderen is van alles onderzocht; hoe de lichamelijke- en de taalontwikkeling gaat. Opvallend genoeg is er nauwelijks iets bekend over de normale seksuele ontwikkeling en het gedrag van kinderen", zegt Lamers. "Is het bijvoorbeeld gewoon dat jonge kinderen stokjes m eikaars kutje of poepertje stoppen? Juist naar wat normaal is op dit gebied zou meer onderzoek moeten plaats vinden, om afwijkende signalen te onderkennen." Seksueel misbruik vindt overigens niet alleen met meisjes plaats. In Lamers onderzoek bleek een kwart van de slachtoffertjes een jongen te zijn, een percentage dat de laatste jaren ook bij andere onderzoeken is gevonden. Overigens was in zeventien procent van de misbruikte gevallen de omgeving niets opgevallen. Het misbruik kwam aan het licht omdat plegers bekenden en de naam van het kind noemden, of omdat kinderen in pornofilms herkend werden, zoals gebeurde bij recent opgerolde netwerken. Lamers: "We weten nog niet voldoende hoe schadelijk misbruik is voor kinderen. Als er op jonge leeftijd geen gedragsstoringen opvallen, kan het best zijn dat die later wel optreden, bijvoorbeeld bij het bereiken van de geslachtsrijpe leeftijd of bij het aangaan van volwassen seksuele relaties. Eigenlijk zouden de slachtoffertjes van nu gevolgd moeten worden om te zien hoe het hen

later vergaat." "Overigens geeft het overgrote deel van de kinderen wel signalen af dat ze problemen hebben. In de praktijk kan aan die problemen iets aan worden gedaan als minstens één van de ouders echt voor het kind kiest en het beschermt. Anders kun je eindeloos therapie doen met zo'n kind, maar slaat het niet aan." Lamers heeft zich in haar onderzoek niet echt met de plegers van seksueel misbruik beziggehouden, maar er wel wat gegevens over verzameld. "Het zijn in doorsnee heel gewone mensen, uit alle lagen en milieus van de samenleving afkomstig", zegt ze. "Maar bij onderzoek zie je wel een vertekening. Plegers die eerder met justitie of hulpverlening te maken hebben gehad, lopen eerder tegen de lamp, omdat er meer op hun wordt gelet. En in de gegoede kringen zullen de zaken sneller in de privé-sfeer worden opgelost door het kind naar een internaat te sturen bijvoorbeeld, of door de man in privé-therapie te doen. Dan merkt de buitenwereld er niets van."

Van de vermoedelijke plegers komt 62 procent van binnen het gezin. In de helft van de gevallen is de dader de (stief-, pleeg- of echte) vader. In zo'n vijftien procent van de gevallen is een vrouw, vaak de moeder, (mede-)pleegster van het delict. In ander onderzoek komt ongeveer een zelfde percentage vrouwelijke daders naar voren. Alleen in een paar jaar geleden verschenen overzicht van klachten bij de Kindertelefoon komt veel vaker naar voren dat jongens door vrouwen zijn aangerand. Lamers wil een hardnekkige mythe uit de wereld helpen, namelijk de passieve medeplichtigheid van de moeder die, omdat ze zelf geen zin in seks heeft, haar dochter bijna letterlijk aanbiedt aan haar parmer. "Daar is geen enkel bewijs voor gevonden." In het verleden zijn hulpverleners, waaronder Lamers zelf, in de media beschuldigd van het ontketenen van een onterechte heksenjacht op incestplegers. Ze is daar niet van onder de indruk. "Het onderwerp seksueel misbruik hgt nu eenmaal gevoelig, omdat het voor veel mensen onvoorstelbaar is. Daar springen kranten op in door de rol van deskundigen ter discussie te stellen. In deze kwesties zitten hulpverleners toch altijd al tussen twee vuren.

Als ze misbruik aannemelijk achten, krijgen ze de wind van voren van de verdachten. Als ze misbruik niet bevestigd achten, hebben ze vaak ruzie met de mensen die het vermeende misbruik aanmeldden. Dat is met veel zaken zo. Vraag bij een vliegtuigongeluk aan drie deskundigen commentaar en je krijgt drie verschillende verhalen. Zo is het met vermoedens van misbruik ook vaak. Daarom is zorgvuldig onderzoek van een potentieel slachtoffertje zo belangrijk."

Poppen Desgevraagd helpt Lamers nog een misverstand de wereld uit. "Ik heb de methode van onderzoek met 'anatomisch correcte' poppen niet in Nederland geïntroduceerd. Die was er al toen ik met het werk begon. Ik heb wel, in een geval waar ik als getuige-deskundige in een rechtszaak optrad, een uitgebreid onderzoeksprotocol opgesteld, waarin precies beschreven stond hoe we het kind onderzocht hadden, inclusief een beschrijving van het interview met de poppen. Daar is de media bovenop gesprongen. Vroeger volstond de rechtbank met een simpele verklaring van de deskundige inzake misbruik of niet. Ik ben gewoon zorgvuldig te werk gegaan. Tegenwoordig vindt men juist zo'n uitgebreid onderzoeksprotocol erg belangrijk bij strafzaken." Wat is voor haar nu de belangrijkste conclusie uit het onderzoek? "Er is een grote groep kinderen gevonden, die hetzelfde scoren als de kinderen waarbij misbruik bewezen is geacht. Deskundigen hebben dan ook een ernstig vermoeden van misbruik, maar geen juridisch bewijs. We kunnen die kinderen dus meestal niet echt helpen en misschien gaat het misbruik wel door. Daar maak ik me grote zorgen over. Het gaat er niet om zoveel mogelijk plegers achter de tralies te krijgen - dat interesseert me niet zo - het gaat me om het lot van die kinderen."

ermoeden het onderzoek van Lamers is seksumisbruik als volgt gedefinieerd: leksuele contacten tussen een volwase en een kind onder de twaalf jaar, plaatsvinden tegen de zin van het ld of zonder dat het kind, als gevolg lichamelijk of relationeel overwicht, otionele druk, dwang of geweld, het oei heeft (gehad) de seksuele conten te kunnen weigeren." Zaken als idwongen naar porno kijken vallen s buiten de omschrijving. Het misbjuik kan variëren van seksueel betasvan de geslachtsorganen tot en met ^ginale, anale en of orale penetratie. in de kinderen was elf procent onder twee jaar, meer dan de helft tussen drie en de vijfjaar en bijna een art tussen de zes en acht jaar. De gevens van de kinderen werden vergelein met die van een groep die om anOjïre redenen, zoals verwaarlozing en iishandehng, met hulpverleners te Jaken hadden en met een groep zoge, amde normale kinderen. ^nderen met bewezen misbruik of een istig vermoeden daarvan, vertoonden meer dan een kwart van de gevallen ffihamelijke tekenen van seksueel misJuik. Bij de controle groepen was dat Vee en drie procent. Lamers noemt 4at opvallend. "Het gebeurt zelden dat 19 een vroegtijdig stadium een arts "ordt geraadpleegd, maar dat lijkt toch n goede zaak. In veel gevallen zijn er sieke signalen van misbruik, variërend n rode uitslag die niet door luierirri-

,y

Francien Lamers: 'Het gaat er niet om zoveel mogelijk plegers achter de tralies te Itrijgen'

Peter Wolters - AVC/VU

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen