Ad Valvas 1994-1995 - pagina 485

ADVALVAS 13 APRIL 1995

PAGINA 9

Huisvesten chronisch psychiatrische patiënten in stad succes N a inrichting zorgen mensen weer voor zichzelf op eigen flatje "Aeh zo'n proces verloopt natuurlijk met vallen en opstaan. De betrokken mensen gemictttëtd tien

'Men zal eraan moeten wennen dat er mensen met psychische problemen in de stad wonen'

Dirk de Hoog

Pim Duurkoop werkt als onderzoeker bij de Frederik van Eedenstichting. Dit is één van de drie organisaties die in Amsterdam de huisvesting en opvang van psychiatrische patiënten moet verzorgen nu de hulpverlening van het Provinciaal Psychiatrisch Ziekenhuis Santpoort wordt gedecentraliseerd. Van de elfhonderd bewoners daar is zo'n zeventig procent afkomstig uit Amsterdam, de stad waar ze nu weer naar terugkeren. De eerste groep van veertig patiënten kwam in 1986 naar het flatgebouw De Kempering in de Bijlmermeer. Daar kregen de bewoners een eigen woning, die ze met twee a drie mensen delen, met de mogelijkheid van psychiatrische hulpverlening in de directe woonomgeving. Voor deze eerste groep waren patiënten uitgekozen die in het ziekenhuis Santpoort nog een redelijke mate van zelfredzaamheid vertoonden en niet op een gesloten afdeling verbleven. Toch ging het in de beginfase niet allemaal even goed. Sommige bewoners van De Kempering gingen terug naar de inrichtmg. "Dat kwam mede door een praktisch probleem", zegt Duurkoop. "De verhuizing vond een beetje overhaast plaats, doordat in het betreffende pavil)oen in Santpoort de verwarming kapot ging. Daardoor is de verhuizing een halfjaar vervroegd. Vooral het verplegend personeel was nog niet optimaal op de situatie voorbereid. Bovendien was er in Nederland nog weinig ervaring met het op kleine schaal in de stad huisvesten van patiënten die langdurig in de inrichting hebben gewoond."

Privacy In het provinciaal psychiatrisch ziekenhuis Santpoort verbleven zo'n elfhonderd patiënten in gebouwen uit de vorige eeuw. Daar was nauwelijks ruimte voor privacy. Vaak moest de slaapzaal met tien, twaalf anderen worden gedeeld. De bewoners waren volledig 'gehospitaliseerd' en hadden het veelal afgeleerd nog iets zelf te doen op het gebied van de dagelijkse verzorging. "Niet alle betrokken bewoners vonden in het begin een verbetering dat zijzelf hun bed op moesten maken. De volledige verzorging was natuurlijk ook een beetje een voorrecht voor het feit dat je ziek bent. Het is natuurlijk leuk dat je zelf kofSe kunt zetten, maar je moet het ook weer opruimen", schetst Duurkoop

de zaken die in het begin speelden. "De bedoeling was dat de bewoners van De Kempering de eerste tijd twee keer in de week een warme maaltijd in het restaurant konden halen, om de overgang naar volledige zelfverzorging niet al te groot te maken. Dat leek goed te lopen, want het aantal verstrekte maaltijden klopte ongeveer met de verwachting. Tot iemand na een paar weken op het idee kwam eens te kijken wie nu die maaltijden kwamen halen. Toen bleek de ene helft van de bewoners bijna iedere dag te komen en de anderen nooit. Die mogelijkheid was even over het hoofd gezien." Na zo'n halfjaar is in De Kempering een redelijk stabiele groep bewoners ontstaan. Na zeven jaar is het restaurant allang weg en hebben een aantal bewoners zelfs de weg naar een echt eigen huis gevonden, met weliswaar de mogelijkheid van medicijnengebruik en hulp als dat gewenst is. "Het succes van het project hangt af van de criteria die je stelt", vindt Duurkoop. "In de jaren zeventig kwam je veel idealisme tegen binnen de zogenaamde gekkenbeweging. Er leefde een utopie dat met het sluiten van de inrichtingen ook het ziektebeeld, de gekte, zou verdwijnen. Vrijheid is het beste medicijn was de leuze. Maar ik ben wat realistischer. De chronische patiënten zijn echt ziek. Schizofrenie bijvoorbeeld kunnen we niet genezen. Vergelijk het met suikerpatiënten. Met gebruik van medicijnen en een bepaalde levensstijl kan het heel redelijk gaan, maar echt beter worden zit er niet in."

Contacten Duurkoop vindt het project De Kempering een succes. "De mensen zijn veel zelfstandiger gaan functioneren en hebben weer een doel, zoals zorgen dat hun huisje een beetje gezellig is. Ook zie je dat mensen minder met hun ziekte bezig zijn." Eén doelstelling lijkt niet gehaald. Met de terugkeer in de stad zijn de sociale contacten met buurtbewoners niet toegenomen. Maar Duurkoop vindt die doelstelling te hoog gegrepen. "Je ziet dat mensen met psychische problemen al voor een opname vaak in een geweldig sociaal isolement verkeren en nauwelijks nog een sociaal netwerk hebben. Nu de mensen hier in de Bijlmer wonen, zullen die relaties niet zo snel weer op een niveau komen als bij doorsnee burgers. Maar het voordeel boven

de inrichting is dat ze weer instrumentele contacten met mensen hebben. Ze gaan boodschappen doen, nemen de bus en de tram en lopen weer op straat in plaats van de hele dag op het terrein van de inrichting te blijven." Uit de ervaringen met De Kempering heeft Duurkoop nog een lering getrokken: er moeten voorzieningen achter de hand zijn voor het geval bewoners in een crisis terechtkomen. Omdat die voorzieningen er in de beginfase nog niet waren in de stad, zijn mensen teruggeplaatst naar Santpoort. Daarom is Duurkoop ook zo enthousiast over het tweede project dat hij heeft gevolgd, de Woongemeenschap Surinameplein. Hier wonen in een verbouwd bejaardenhuis 64 voormalig chronische patiënten uit Santpoort. Het pand werd een half jaar na De Kempering in gebruik genomen. "Het bijzondere van dit project is dat alle soorten langverblijvende patiënten uit de inrichting mee naar de stad zijn genomen. Dus ook de bejaarden en agressieve patiënten van gesloten afdelingen. Want alleen als dat zou lukken, was de complete decentralisatie van Santpoort mogelijk", legt Duurkoop uit.

Separeercellen In het vijf verdiepingen tellende gebouw zijn op de twee benedenetages gesloten afdelingen met een aantal separeercellen. Maar het streven is dat de bewoners zoveel mogelijk op een eigen kamer op een open afdeling verblijven en alleen ten tijde van problemen naar de gesloten afdeling of naar 'de separeer' gaan. "Sommige mensen doen nogal kritisch over dit project", zegt Duurkoop. "Het is toch een ziekenhuis, weliswaar kleinschalig, zeggen ze dan. Maar ik denk dat je realistisch moet zijn. Wat moet je anders met een patiënt die bij een woedeaanval stoelen door de ruiten gooit of brand op zijn kamer sticht? Achterlaten in Santpoort?" Uit zijn onderzoek bhjkt dat de mensen aan het Surinameplein veel zelfstandiger zijn gaan functioneren. Een aantal kon naar een minder restrictief woonvoorziening verhuizen. Het succes van het Surinamepleinproject blijkt ook uit het feit dat het aantal plaatsen op de gesloten afdeling van negentien naar vijf is teruggebracht, met daarnaast zeven crisisplaatsen. Ook het gemiddeld aantal uren dat een patiënt in de separeerruimte doorbrengt, is in de

loop der jaren sterk teruggebracht tot minder van 24 uur per jaar per bewoner. Daarnaast is bij veel bewoners de rechtelijke machtiging die aan de verpleging ten grondslag lag, ingetrokken. Kortom, Duurkoop vindt het Surinameplein project zo'n succes dat in zijn ogen de afbouw van Santpoort, waar nu nog ruim driehonderd patiënten verblijven, kan doorgaan. Toch lijkt niet iedereen het met die conclusie eens. Zo hield nota bene de directeur van het psychiatrisch ziekenhuis Amsterdam vorig jaar nog een pleidooi om een deel van de inrichting in stand te houden als "asielplek voor degenen die zich in de samenleving niet staande kunnen houden." Duurkoop is het daar niet mee eens. "De decentralisatieprojecten kunnen heel goed in de behoefte voorzien om mensen een tijdje uit de stress van de maatschappij te halen. Alleen zou je misschien nog wat meer aan sommige praktische voorzieningen moeten doen, zoals een grotere binnentuin bij het complex aan het Surinameplein. Maar het blijkt dat de bewoners redelijk goed kunnen fianctioneren als er maar een voorziening bestaat om bij een acute crisis iemand een poosje apart te zetten om tot bedaren te komen."

Peuken De bewoners van beide Amsterdamse woonvormen bhjken in ieder geval tevreden met hun nieuwe situatie getuige een artikel in het blad voor de geestelijke volksgezondheid. Mentaal. Een bewoonster van het Surinameplein, die net met de zelf gedane boodschappen binnenkomt, zegt: "In Santpoort was het een onvoorstelbare rotzooi. De peuken lagen overal op de grond en het regende binnen harder dan buiten en van privacy was al helemaal geen sprake. Dit huis in Amsterdam is een enorme vooruitgang." Een 71-jarige bewoonster van de flat in de Bijlmer is ook tevreden. "Dit is mijn kamer, mooi hè. Dit is wel heel iets anders dan Santpoort, waar we met minimaal tien personen een slaapzaal deelden. In deze flat woon ik met twee anderen, maar ik heb m'n eigen slaapkamer. Hier heb ik mijn huis, hier hoor ik thuis. Mijn eigen slaapkamer geef ik nooit meer af." Maar hoe reageert de buurt als zo'n 'gekkenhuis' in de omgeving verrijst? Duurkoop: "Als je het van tevoren zal

Bram de Hollander

vragen, hoor je vast veel negatieve geluiden, want mensen zijn niet meer gewend om met psychiatrische patiënten om te gaan. Maar met deze twee centra in de stad zijn nauwelijks negatieve ervaringen opgedaan. In het begin werd naar de flat in de Bijlmer nog wel eens gebeld dat er weer 'iemand van jullie' in de goot lag. Dan bleek het helemaal geen patiënt te zijn, maar een dronken buurtbewoner of een zwerver. En ach ja, de mensen zullen er aan moeten wennen dat er mensen met psychische problemen in de stad wonen, net als gehandicapten en zwakzinnigen. Ze horen er gewoon bij." Duurkoop wil wel een misverstand uit de wereld helpen. De berichten dat steeds meer mensen met psychische problemen op straat rondzwerven, hebben niets te maken met de decentralisatie van de zorg. "De wet die het mogelijk maakt mensen gedwongen op te nemen, is een paar jaar geleden gewijzigd. Het is erg moeilijk gemaakt iemand tegen zijn of haar wil op te nemen. Dan moeten er eerst erge dingen gebeuren. Aan de ene kant begrijp ik die rechtsbescherming wel en het is ook moeilijk om onwillige patiënten te helpen. Maar soms denk ik dat het toch beter zou zijn om eerder te kunnen ingrijpen. Als mensen in psychische nood een ernstig delict plegen, is dat niet meer ongedaan te maken, terwijl het misschien door een gedwongen opname voorkomen had kurmen worden." "En ja, veel psychische aandoeningen tasten toch ook het zelfbeeld van de mensen aan. En kan iemand die geestesziek is nog echt zelf beslissingen nemen over wel of niet opgenomen willen worden? Als mensen echt in de war zijn kunnen ze dat zelf vaak niet meer zien. Ze weten niet dat ze ziek zijn. Soms moet een dokter zulke mensen toch tegen zichzelf kunnen beschermen door ze te laten opnemen. Maar zorg dan wel voor een humaan behandelingsklimaat, waar mensen tot hun recht komen en niet alleen maar opgeborgen zijn. De Amsterdamse projecten tonen aan dat dit kan." Duurkoop, Pim Terug naar Amsterdam Longitudinaal onderzoek naar het functioneren van chronische patien ten in nieuwe woonsituaties Amsterdam 1995, uitgave van de Fredenkvan Eedenstichting Postbus 75867, 1070 AW Amsterdam

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen