Ad Valvas 1994-1995 - pagina 151

ho VALVAS 3 NOVEMBER 1994

PAGINA 5

Waarom blijven de steeltjes groen? )oor de komst van een nieuwe kas op het dak van het Ivis- en natuurkundegebouw groeien genetisc h gemodificeerde tomaten en petunia's voor het eerst .^oed gescheiden van elkaar. De tomaat in de kas moet 'resistent worden tegen ziekten. De Petunia buiten de kas is toe aan een nieuw kleurtje. Maar waarom wordt toch alleen de bloem wit, en niet de hele plant? Liesbeth Klumper

7ie het lukt om de kleur van een sim­ |ele petunia te veranderen, krijgt ook azicht in de ontwikkeling van de kleur fan andere bloemen. Van rozen bij­ foorbeeld. En in gekleurde rozen zit fandel. Toch zijn commerciële contac­ en geen hoofdzaak in het onderzoek |at bioloog prof.dr J. Mol leidt. "Gro­ fere bedrijven die zich met bloemen en laden bezighouden, hebben hun eigen |io­technologische afdelingen", zegt lol. "Voor het midden­ en klembedrijf lunnen wij wel mteressant zijn, maar jie stappen er pas m als zo'n onderzoek •aantoonbare resultaten geeft en dat ^uurt bij ons jaren en jaren." Toch ziet hij binnen één tot twee jaar de eerste transgene produkten in de "schappen liggen. In de Verenigde S ta­ ten is het al zo ver. Daar is de tomaat flavour saver op de markt; een tomaat die langzaam rijpt en daardoor beter smaakt. Mol denkt dat de Nederlandse consument de primeur krijgt bij trans­ gene aardappels. "Het Bintje en de De­ siree­rassen zijn via genenmanipulatie resistent geworden tegen virussen en aaltjes die de wortels aanvreten." "Ik denk dat de consument bereid is fansgene produkten te kopen, als dui­ delijk is wat de voordelen ervan zijn. ^o'n flavour saver-tomsistt zou ik zè 'Iten. Zonder bedenkingen. Maar er angt nog een soort voodoo­waas om­ een. Dat komt doordat het met erfe­ Ikheid te maken heeft. Dat vinden de lensen eng. Maar als je kimt laten zien Bt je erfelijke afwijkingen kunt corrige­ ren door genenmanipulatie, wordt het waarschijnlijk een ander verhaal. Alleen zal daar nog wel wat tijd over heen gaan. Je moet de consument met veel informatie overtuigen."

Baan 'Sinds 1989 hebben er in totaal negen vu­wetenschappers een proefschrift aan de petunia's gewijd. Op één na hebben ze allemaal een baan in hun vakgebied. "Ik mag dus niet mopperen", zegt Mol. ­Het petuniaproject loopt al sinds 1983 aan de vu. Tijdens de Tvc­operatie, de

eerste grote bezuinigingsronde aan het begin van de jaren tachtig, werd het on­ derzoek van de UVA overgeheveld naar de vu. "Door een samenloop van om­ standigheden is het onderzoek hier te­ recht gekomen", vertelt Mol, die zich voor die tijd als universitair hoofddo­ cent richtte op onderzoek naar zoge­ naamde chloroplasten, de deeltjes die het bladgroen bevatten. "In 1984 zijn wij overgestapt op onderzoek naar de ontwikkeling van de bloemkleur." Dat er voor petunia's is gekozen, komt doordat het erfelijk materiaal van die plant redelijk overzichtelijk is en er al veel over die plant bekend was. Mol: "Wij hadden voor ons onderzoek ook paardebloemen kunnen nemen, maar er is al zoveel bekend over petunia's. Zo weten wij veel over de chemie en de werking van de enzymen. We weten hoe het pigmentatieproces werkt. Er liggen dertig, hierbij betrokken genen op verschillende chromosomen. Maar wij begrijpen niet hoe het komt dat al­ leen de bloem kleurt en waarom de stengels daar niet aan meedoen. De mechanismen die dat regelen, bestude­ ren wij. Eigenlijk is dat de vraag die alle genetici bezighoudt: wat bepaalt dat genen op het juiste tijdstip en op de juiste plaats tot uitdrukking komen?"

Overeind Het is sappelen om het onderzoek over­ eind te houden. Er komt onder meer geld vrij via NWO, waar groepen die ver­ gelijkbaar onderzoek doen in werkge­ meenschappen bijeen zijn gebracht. "Vroeger kon je als individuele groep subsidie aanvragen, maar dat is voor­ bij", vertelt Mol. "Je moet nu samen­ werken met anderen. Op zichzelf vind ik dat prima: de concurrentie is zo voor een groot deel weggevallen. Maar er is steeds minder geld beschikbaar voor steeds meer aanvragen. Je moet echt in alle stimuleringsprogramma's mee­ draaien, wil je de zaak overeind hou­ den." Mol heeft aansluiting gezocht bij colle­ ga­onderzoeksgroepen uit andere Euro­ pese landen en werkt samen met Engel­ sen, Duitsers, Belgen, Italianen en

'Het gevaar dat genetisch gemanipuleerd e planten in het milieu terechtkomen, is puur hypothetisch

Sidney Vervuurt AVC/VU

Spanjaarden in een EU­onderzoekspro­ ject naar bloemkleuren. Mols onder­ zoeksgroep kreeg zes ton; genoeg om een post­doc een paar jaar aan het werk te houden. In maart van het volgend jaar gaat er weer een EU­aanvraag de deur uit. De werkgroep genetica aan de vu be­ staat naast Mols 'petunia­ploeg' uit een aantal wetenschappers dat onderzoek doet naar zaadontwikkeling bij kool­ zaad en uit een groep die ziekteresisten­ tie onderzoekt met behulp van toma­ tenplanten. Net als bij de petunia's is er over tomatenplanten vrij veel bekend. Vandaar dat zij voor het onderzoek zijn uitgekozen. De onderzoeksgroep van dr Hille is bezig met onderzoek naar de manier waarop de plant zich verdedigt tegen de aanvallen van schimmels. Men probeert erachter te komen hoe de communicatie tussen ziekteverwekker en slachtoffer verloopt in de hoop zo het resistentie­gen te isoleren. Hille: "Als dat lukt, kunnen we misschien al­ gemene kenmerken opstellen en daar kan het bedrijfsleven dan weer mee ver­ der." De genetici zouden de planten via genetische manipulatie ongevoelig kun­ nen maken voor de schimmels. En dat zou tuinders ook de mogelijkheid geven gericht met insekticiden in de weer te gaan. De onderzoekers van Hille zijn onlangs

verblijd met de oplevering van een spe­ ciale kas voor de tomaten. Tot nu toe deelden de tomatenplanten de kas met de petunia's van Mols onderzoeks­ groep. Dat was problematisch, want to­ maten hebben meer licht nodig dan pe­ tunia's en zijn bovendien gevoelig voor ander ongedierte.

Maanmannetj es Een groot praktisch probleem was het ruimtegebrek. Omdat een deel van het tomatenonderzoek onder strengere vei­ ligheidsnormen valt, moesten er specia­ le kassen worden gehuurd. Onderzoe­ kers van de vu reisden tot in Groningen en Zeeland om de ontwikkeling van hun tomatenplanten te volgen. In de zogenaamde PK2­kas die nu is ge­ opend op het dak van het wis­ en na­ tuurkundegebouw, kunnen alle toma­ tenplanten worden gehuisvest. De spe­ ciale veiligheidseisen bestaan onder meer uit gaas in de dakramen zodat in­ sekten niet kunnen ontsnappen, een goede afdichting en een pasjessysteem voor de onderzoekers. Daarnaast zijn er strenge regels voor het vernietigen van gebruikt onderzoeksmateriaal. "Het is een degelijk beveiligde kas, maar het is geen maanmannetjeswerk", benadrukt dr J.Hille, de leider van het onderzoek. "Aan zes andere Neder­ landse universiteiten werkt men al met

dit soort PK2­kassen. En die veilig­ heidsnormen zijn erg streng. Zij zijn opgesteld in een periode dat er nog niet zoveel bekend was over dit soort onder­ zoek en men denkt er nu over die eisen wat te versoepelen." Er komt begin volgend jaar overigens wel een 'maanmannetjes­kasje' m de PK2­kas. Die kleine kas valt onder de PK3­normen, de strengste veiligheidsei­ sen die er zijn. Zo wordt er bijvoor­ beeld gebruik gemaakt van 'absoluutfil­ ters', die alle deeltjes tegenhouden. Als het over het onderzoek bij tomaten gaat, praat Hille praat steeds over een hypothetisch gevaar. De angst bestaat dat genetisch gemanipuleerd materiaal ontsnapt en buiten de kas ongecontro­ leerd gaat groeien. Planten die in de plantsoentjes rond de universiteit groei­ en, zouden zo op een onnatuurlijke ma­ nier van eigenschappen veranderen. Hille: "Het is raar dat mensen zich daar druk om maken, want een tomaten­ plant kan zich in Nederland niet in het wild handhaven. Die vriest kapot. Dus het gevaar dat genetisch gemanipuleerd materiaal in het milieu komt, is puur hypothetisch."

student politiek en communicatie, Arnoud Jansen: 'Het is de ene deur in en de andere weer uit. Hartstikke gezellig'

fAlles gaat hier per ^udentnummer'

Nico Boink - AVC/VU

Geen anoniemere achternaam dan Jansen. Ad Valvas geeft de Jansen Janssens van de Vrije Universi­ teit wekelijks een gezicht. Deze week: Amoud Jansen, student politiek en communicatie.

Jansen

Janssen

Coen van Basten

^ ' ^ k heb een ontzettend saaie achter naam", vindt Amoud Jansen, eerste jaars politiek en commtmicatie. "Jan­ sen. Anoniem en het zegt niets. Maar ja, ik ben er ook maar mee opge­ zadeld", verzucht hij. "Het is een fami­ liekwestie, zullen we maar zeggen." De 24­jarige, besnorde student heeft, alvorens zich aan de vu in te schrijven, vier jaar overheidscommunicatie in Groningen gestudeerd. "In de toe­ komst ligt het in de lijn der verwachtin­ gen dat ik bij de overheid kom te wer­ ken", verklaart hij. "Als vooriichter of als communicator. Dat vind ik leuk, dat politieke spel." De politiek beïnvloeden lijkt Jansen wel Wat. "Als je als communicator gewaar­ deerd wordt, krijg je misschien de kans

om je bezig te houden met beleidsvoor­ bereiding en ­ontwikkeling. Je gaat me­ dewerkers begeleiden. Moet mensen informeren over eventueel ontslag. Ja, een commimicator speelt een belangrij­ ke rol." Maar voor het zover is, moet hij er eerst nog tegenaan. Jansen begon dit jaar aan de verkorte opleiding politiek en communicatie. Dus hij heeft nog meer dan een jaar te gaan voor hij zijn ambities waar kan maken. Aan de universiteit van Groningen, de stad waar Jansen woont, bestaat de mogelijkheid niet om politiek en com­ municatie te studeren. Vandaar dat Jansen wekelijks naar de vu komt trei­ nen. "Vanaf de voordeur tot het mo­ ment dat ik in de schoolbanken zit, ben ik precies drie uur aan het reizen." En in de trein pakt hij een boek of maakt

zijn huiswerk. "Als ik tenminste niet gestoord wordt door roddelende oma's en kletsende kinderen." Gelukkig heeft hij maar acht uur colle­ ge per week. Dus hoeft hij niet regel­ matig de afstand van het noorden naar de hoofdstad te overbruggen. Boven­ dien heeft hij, indien noodzakelijk, een overnachtingsmogelijkheid in Utrecht. Zijn vriendin woont daar namelijk. De afstand tussen Groningen en de Dom­ stad is geen belemmering voor hun re­ latie. "Ik heb toch een ov­kaart?", lacht hij triomfantelijk. Op den duur wil hij wel in Amsterdam gaan wonen. Maar vooralsnog heeft hij het prima naar zijn zin in Gronmgen. "Het is een fantastische studentenstad. Je kunt er lekker uitgaan. Ze zeggen weleens dat Groningen de grootste kroegdichtheid per vierkante kilometer

heeft van het noordelijk halfrond. En dat klopt. Het is de ene deur in en de andere weer uit. Hartstikke gezellig." Amsterdam vindt hij minder gemoede­ lijk. Ook het uitgaansleven bevalt hem daar niet zo. "Maar misschien heb ik de juiste locaties nog niet gevonden." En ook de vu was even wennen voor hem. "Het is een enorm groot com­ plex. Ik ben een opleiding gewend met tweehonderdvijftig studenten. Hier lopen er zo'n 14.000 rond. Dat is een behoorlijk verschil. Alles gaat hier per studentnummer. Erg onpersoonlijk. Maar dat brengt zo'n enorme opleiding met zich mee. Op mijn andere school ging het per naam en toenaam." De studielast vindt Jansen tot nu toe erg meevallen. Hij houdt tijd genoeg over voor zijn hobby's: muziek ­ "ik be­ zoek graag concerten" ­ volleybal en

lezen. Momenteel is hij op zoek naar een baantje naast zijn studie. "Want de beurs gaat omlaag en de huur van ka­ mers in Amsterdam is met echt laag te noemen." Na zijn studie wil Jansen dus als com­ municator bij de overheid gaan werken. Maar hij heeft ook nog wel een paar andere wensen. "Ik zou graag willen abseilen", verklapt hij glunderend. "Kicken om met een stuk touw van een rotswand te springen. Naar beneden, de diepte in." Daarnaast wil hij aan 'speleologie' gaan doen. "De grotten in. Spleten en kieren onderzoeken. De duisternis kleineren op zoek naar het onbekende. S pannend."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen