Ad Valvas 1994-1995 - pagina 139

PAGINA 9

E AD VALVAS 20 OKTOBER 1994

Wetenschappelijke ketter Sheldrake toert door Nederland Bizarre experimenten om de wereld te veranderen Sheldrake voorstelt, is niet uitvoerbaar in Nederland, omdat het zich moet afspelen in een termietenheuvel. Sheldrake wil ophelderen hoe twee groepen blinde termieten met elkaar communiceren bij het bouwen van hun woning, ook al zijn ze van elkaar gescheiden door een metalen plaat.

wanneer haar zoon, die matroos is, naar zijn ouderlijk huis komt, omdat de kat vanaf dat moment klaaglijk begint te miauwen op de voordeurmat. Er zijn volgens Sheldrake zoveel van dergelijke anekdotes bekend, uiteenlopend van honden en katten tot zelfs papegaaien en schildpadden, dat ze niet zo maar van tafel kunnen worden geveegd. De wetenschap heeft het verschijnsel volgens hem genegeerd omdat er een taboe bestaat op het onderzoeken van mogelijke paranormale verschijnselen en het bestuderen van huisdieren. De gebruikelijke sceptische verklaring is dat deze huisdieren hun voorspellende gedrag wel degelijk baseren op normale zintuiglijke boodschappen, maar dal hun baasjes die over het hoofd zien of zelf (onbewust) een handje meehelpen. Hij hoopt dat bezitters van huisdieren met voorspellende gaven een experiment willen uitvoeren waarbij deze conventionele wijze van informatieoverdracht wordt uitgesloten. Dat zal serieuze wetenschappers dwingen het verschijnsel serieus te nemen, denkt Sheldrake.

'Fantoompijn' Bovenstaande experimenten zijn al ongebruikelijk, maar de proeven die Sheldrake in het tweede deel van zijn boek beschrijft, werken helemaal op de lachspieren. Wat te denken van een experiment waarbij een proefjpersoon moet aangeven of iemand naar hem staart of, nog lachwekkender, op de schouder wordt getikt door een 'fantoomarm'. Met het eerste experiment heeft hij naar eigen zeggen zelf al veelbelovende resultaten behaald, vooral bij enkele proefpersonen uit Oost-Europa. Sheldrake vermoedt dat mensen die hebben geleefd onder repressieve communistische regimes eerder merken wanneer ze in de gaten worden gehouden. Het andere experiment borduurt voort op 'fantoompijnen' in geamputeerde ledematen. Mensen die een been, arm, neus of borst zijn kwijtgeraakt hebben niet alleen het gevoel dat het lichaamsdeel nog steeds aanwezig is, velen ervaren zelfs hevige pijnen op die plek. Volgens de heersende materialistische wetenschapsopvatting moet de oorsprong van deze fantomen in de hersenen worden gezocht, die zenuwimpulsen ontvangen uit het overgebleven stompje. Sheldrake, die een uitmuntende kennis heeft van wetenschapsgeschiedenis en filosofie, laat in zijn boek zien dat deze opvatting van het 'vernauwde bewoistzijn' pas vrij recent gemeengoed is geworden, en mogelijk onjuist is. Het bewustzijn zou zich volgens Sheldrake door het hele lichaam, en zelfs daar buiten kunnen uitstrekken. Het zal duidelijk zijn dat de onvolgroeide theorieën van Sheldrake grote aantrekkingskracht uitoefenen op aanhangers van pseudo-wetenschappelijk gedachtengoed. Zo werd hij enkele jaren geleden benaderd door het Instituut voor Resonantietherapie, dat beweerde dat het door geheimzinnige handelingen op afstand zieke bossen kon genezen, en dat dit mogelijk verklaarbaar was met behulp van Sheldrakes 'morfogenetische velden'. Deze aanspraken gingen Sheldrake toch wat ver, al liet hij zich wel geduldig de denkbeelden uideggen. "Ik krijg ook vrij veel post van gekken. Dat is de prijs die je betaalt als je zoals ik geïnteresseerd bent in bizarre fenomenen", verzucht Sheldrake na afloop van zijn laatste lezing.

'Magnetisch' zintuig Frank van Kolfschooten Rupert Sheldrake laat zich in het Rotterdamse restaurant Lux boven een bord met vis uitgebreid informeren over de kritiek op zijn werk in de Nederlandse pers. Het meeste klinkt hem bekend in de oren, alleen het verwijt van Het Parool dat met zijn theorie racisme kan worden gerechtvaardigd is nieuw voor hem. Sheldrake moet erom lachen. Hij is eraan gewend om te worden verketterd. Onlangs had hij de twijfelachtige eer deel uit te maken van de BBC-serie The heretics over wetenschappers met afwijkende wetenschappelijke opvattingen. Sheldrake is omstreden sinds het verschijnen van zijn eerste boek in 1981, A new science of life: the hypothesis offormative causation. John Maddox, hoofdredacteur van het wetenschappelijke tijdschrift Nature, noemde het "de beste sultaat. Soms ontstonden meningsverkandidaat om te verbranden sinds schillen over de statistische interpretajaren". De enige reden om daarvan af tie van de gegevens, zoals bij een expete zien was volgens Maddox dat het riment met kuikens dat Sheldrake had boek een prominente plaats verdiende opgezet samen met een van zijn grote in de "literatuur van intellectuele dwategenstanders, de hersenonderzoeker S. hngen". Hij ergerde zich mateloos aan Rose. Sheldrakes hypothese dat de vormen en Buitenbeentje het gedrag van organismen worden bepaald door zogenaamde 'morfogenetiIn Nederland is Sheldrake vooral besche velden'. Via deze velden buiten kend geworden na zijn optreden begin ruimte en tijd zouden dieren informatie 1993 in Wim Kayzers televisieserie aan elkaar doorgeven, waardoor leer'Een schitterend ongeluk'. De andere processen binnen een soort sneller vergasten, onder wie Oliver Sacks, Steplopen. Als laboratoriumratten in Amhen Jay Gould en Daniel Dennett, besterdam eenmaal de weg kermen door schouwden hem als een buitenbeentje, een nieuw en ingewikkeld doolhof, al waardeerden ze hem als amusante weten volgens Sheldrake alle laboratogesprekspartner. Dennett verwoordde riumratten ter wereld de uitgang sneller het algemene bezwaar van conventionete vinden in zo'n doolhof. le wetenschappers tegen Sheldrake, Sheldrake daagde de wetenschappelijke door te stellen dat deze een revolutiowereld uit om zijn opmerkelijke h5?ponaire verklaring geeft voor verschijnsethese te toetsen. Het afgelopen decenlen waarvoor al een goede verklaring nium zijn daartoe een aantal experibestaat of in elk geval in zicht lijkt. Hij menten uitgevoerd, met wisselend redaagde Sheldrake uit om met "één ver-

Ook een tweede experiment is uit te voeren door amateur-wetenschappers. Het betreft duiven (en andere dieren) die hun weg naar huis terug weten te vinden, ook al zijn ze honderden kilometers van huis losgelaten. Aan dit verschijnsel hebben wetenschappers wel de nodige aandacht besteed, maar een bevredigende verklaring ontbreekt. Duiven oriënteren zich weliswaar met behulp van visuele informatie, maar als ze met ondoorzichtige contactlenzen vliegen bereiken ze hun til ook. Hypothesen dat ze zich oriënteren met een nog onbekend 'magnetisch' zintuig of door reuk, zijn niet bevestigd. Sheldrake stelt nu voor om te achterhalen of duiven hun til ook terugvinden als die is verplaatst na hun vertrek en maatregelen zijn genomen die uitsluiten dat ze dit doen met behulp van hun gewone zintuigen. Hij vermoedt dat duiven Niels Bongers door een soort onzichtbare band van elastiek verbonden zijn met hun til. De precieze aard van dat elastiek kent bijsterend mysterie" te komen waarvan Sheldrake niet; het is maar een metafgeen wetenschapper weet hoe hij het moet aanpakken. Die handschoen heeft oor, zegt hij. Sheldrake nu opgepakt met zijn boek Een dergelijk experiment is inmiddels Seven experiments that could change the uitgevoerd door de Utrechtse neuro-etworld, met als ondertitel A do-it-yourself holoog dr Wim Nuboer, die al jaren exguide to revolutionary science. Hij presen- perimenteert met duiven. Helaas voor teert daarin niet één, maar zeven fenoSheldrake zijn de resultaten vooralsnog menen waarop de conventionele weten- negatief De Brit blijkt daardoor niet schap geen antwoord zou hebben. Afuit het veld geslagen. "Nuboer had zijn gelopen week trok Sheldrake door Neexperimenten niet moeten uitvoeren in derland om zijn experimenten aan de de buurt van een groot universiteitsgeman te brengen. Hij trok volle zalen in bouw op de Uithof in Utrecht. Daar Utrecht, Nijmegen, Amsterdam en worden de duiven te onrustig van. Ik Rotterdam. heb hem daarom voorgesteld niet alleen het hok te verrijden, maar ook de In het eerste deel van zijn boek beomgeving waar het hok staat. Dat lijkt schrijft Sheldrake dierlijke vermogens onpraktisch en het klinkt misschien als die in zijn ogen ten onrechte verwaareen grapje, maar ik meen het serieus. loosd zijn door de wetenschap. Eén exLouis van Gasteren, die een film maakt periment heeft betrekking op huisdieover de duivenexperimenten, probeert ren die schijnen aan te voelen wanneer nu te regelen dat we het experiment hun eigenaar thuiskomt, lang voordat kunnen uitvoeren op een marineschip", ze dit kunnen weten op grond van zinaldus Sheldrake. tuiglijke informatie. Sheldrake noemt Een ander experiment met dieren dat het voorbeeld van een vrouw die weet

-1

START

Rupert Sheldrake" Seven experiments that could change the world. A do-it-yourself guide to revolutionary science. 269 biz., Fourth Estate 1994, £ 15,99

1 2 3 4 5

Doe mee aan de Rupert Sheldrake staar-competitie! Een van de zeven experimenten die Sheldrake aanprijst in zijn boek is bedoeld om de vsdjdverbreide opvatting te toetsen dat mensen kunnen voelen wanneer iemand naar ze kijkt. Sheldrake bedacht daartoe een bordspel voor twee personen, dat uitstekend kan worden gespeeld in de mensa of tijdens saaie colleges of verjaardagspartijtjes. De proefpersoon gaat zitten op een stoel. Een paar meter achter hem

staat de onderzoeker. Deze gooit met een muntje 'kop of munt' om te bepalen of hij wel of niet naar het achterhoofd van de proe^ersoon zal staren. Dit staren of nietstaren luidt hij in met een geluid, bijvoorbeeld het klikken van een pen of een piepje van een horloge. De proeQ>ersoon zegt vervolgens of hij denkt dat de onderzoeker naar hem kijkt. Laatstgenoemde houdt de score bij op het bovenstaande bord.

Het spel begint met een fiche in het vakje 'Start'. Elke keer als de proeQ>ersoon een juist antwoord geeft, schuift het een vakje op in de richting van 'Finish'. Heeft hij het fout dan gaat het fiche een vakje terug, richting 'Af. Het spel is voorbij als de proe^ersoon op 'Finish' of 'Af is beland (of uitgeput is geraakt omdat hij de finish maar niet haalt). Ad Fa/uas-lezers die na herhaald spelen van het spel menen dat ze

beter scoren dan op grond van het toeval te verwachten is, kunnen zich voor 3 november melden bij de redactie van Ad Valvas. Bij voldoende belangstelling organiseert Ad Valvas in november een competitie tussen deze begaafden. Deze competitie zal onder leiding staan van een strenge sceptische wetenschapper, die elke poging tot bedrog moet uitbannen. De vijf winnaars zullen het later dit jaar opnemen tegen lezers van

Quod Novum,, het universiteitsweekblad van Erasmus Universiteit in Rotterdam. Rupert Sheldrake bleek afgelopen vrijdag zeer enthousiast over dit initiatief. (FvK)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen